مدیر مرکز تحقیقات سالمندی کشور از گسترش فزاینده بیماری آلزایمر در کشور به دلیل ادامه روند سالمندی جمعیت خبر داد.
به گزارش اطلاعات، با بالا رفتن سن، فقط زانوها و کمرمان ساز مخالف نمی‌زنند؛ بلکه حافظه هم ممکن است کم‌کم وارد این اعتراض عمومی شود! ایران در مسیر سالمندی قرار گرفته و هرچه تعداد سالمندان بیشتر شود، بیماری‌هایی مانند دمانس (زوال عقل) و به‌ویژه آلزایمر نیز سهم بزرگ‌تری از بار مشکلات سلامت را به خود اختصاص خواهند داد؛ بیماری که هنوز دانش پزشکی برای علت دقیق و نهایی آن پاسخ قطعی ندارد، اما می‌دانیم سن، ژنتیک و مجموعه‌ای از عوامل جسمی و سبک زندگی در شکل‌گیری آن نقش دارند. 
از طرف دیگر، مغز ظاهرا چندان با بازنشستگی زودهنگام موافق نیست. شواهد نشان می‌دهد مطالعه، یادگیری، فعالیت اجتماعی و درگیر نگه داشتن ذهن می‌تواند به حفظ «ذخیره شناختی» و به تأخیر افتادن بروز علائم دمانس کمک کند. خلاصه این‌که اگر می‌خواهیم خاطراتمان را برای روزگار سالمندی نگه داریم، بد نیست از همین حالا به فکر ورزش دادن مغزمان باشیم و آن را از فهرست ابزار بازنشسته خارج کنیم.
با این حال، به نظر می‌رسد آلزایمر در سال‌های پیش‌رو از مهم‌ترین چالش‌های سلامت جامعه‌ ایران خواهد بود؛ چالشی که شاید بتوان درباره‌اش با اندکی شوخی گفت: شاید  دو دهه دیگر، کسی نتواند در خیابان به راحتی از فرد دیگری آدرس بپرسد!
این نگرانی زمانی بیشتر می‌شود که به گفته سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی در حال حاضر، حدود ۱۴ درصدجمعیت ایران را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند و کشور با شتاب زیادی به سمت سالمندی پیش می‌رود، به گونه‌ای که طبق برآوردها، تا سال ۱۴۳۰، افراد بیش از ۶۰سال کشور، حدود یک‌سوم جمعیت را تشکیل خواهند داد.
 احمد دلبری، مدیر مرکز تحقیقات سالمندی کشور، نیز دیروز به ایسنا گفت: براساس مطالعات، دمانس در ایران به مسأله مهم سلامت سالمندی تبدیل شده و با افزایش جمعیت سالمندان، میزان آن رو به افزایش است. طبق مطالعه ملی سلامت سالمندان ایران، شیوع دمانس در افراد ۶۰ سال و بالاتر حدود ۸ درصد گزارش شده و همچنین مطابق متاآنالیز (فراتحلیل) مطالعات ایران، برآورد شیوع در مطالعات مختلف به‌دلیل تفاوت جمعیت و روش تشخیص، دامنه نسبتا وسیعی دارد.
وی با استناد به یک مطالعه انجام‌شده دیگر که ‌روی بیش از ۵۶ هزار سالمند ۶۰ تا ۷۵ ساله در استان‌های یزد و قزوین صورت گرفته، شیوع دمانس را ۱۰.۱ درصد گزارش و میزان آن را در زنان، ۱۳.۲ درصد و در مردان ۷ درصد اعلام کرد.
مدیر مرکز تحقیقات سالمندی کشور درباره وضعیت ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان توضیح داد: تحلیل‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۴ درباره ایران نشان می‌دهد که شیوع دمانس در کشور در مجموع، مشابه بسیاری از کشورهای آسیایی و پایین‌تر از برآوردهای گزارش‌شده در برخی کشورهای اروپایی است. 
به گفته دلبری، در سطح جهانی نیز تعداد مبتلایان از حدود ۵۷ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ به ۱۵۳ میلیون نفر در سال ۲۰۵۰ می‌رسد. بنابراین ایران در حال حاضر الزاما در بالاترین سطح شیوع جهانی قرار ندارد، اما به دلیل سالمندشدن سریع جمعیت، با رشد بسیار قابل‌توجه تعداد مبتلایان روبه‌رو خواهد بود.
طبق اظهارات وی، عواملی همچون کم‌تحرکی، چاقی، فشارخون بالا، دیابت، سیگار، مصرف الکل، افسردگی و انزوای اجتماعی و مشکلات دیگر مانند کاهش شنوایی، کاهش بینایی درمان‌نشده، کلسترول LDL بالا و آلودگی هوا بر گسترش آلزایمر تأثیر دارند. نکته مهم این است که پیشگیری از دمانس فقط از سالمندی آغاز نمی‌شود و باید کنترل عوامل خطر در طول زندگی، به‌ویژه از میانسالی، موردتوجه قرار گیرد. بنابراین بخشی قابل‌توجه از خطر دمانس، بالقوه قابل‌تعدیل است، هرچند اصلاح سبک زندگی به معنای تضمین پیشگیری از آلزایمر در یک فرد مشخص نیست.
دمانس یا آلزایمر؟
دمانس، نام کلی اختلال افت عملکرد شناختی و آلزایمر، شایع‌ترین بیماریِ مرتبط با دمانس است. دکتر فاطمه‌سادات میرزاده، متخصص طب سالمندان در این مورد به اطلاعات گفت: ما با دمانس یا انواع فراموشی مواجه هستیم که شایع‌ترین آنها آلزایمر است. این بیماری نه در ایران، بلکه در جهان رو به گسترش و شیوع است، به دلیل این‌که جمعیت جهان رو به سالمندی می‌رود.
وی افزود: در قرن هفدهم، رسیدن به سن ۶۰ سالگی آرزو بود، در حالی که امروزه به دلایلی از جمله پیشرفت‌های علم پزشکی، میانگین سنی جوامع بالا رفته و هر مقدار که این میانگین بالاتر باشد، بیماری‌های مرتبط با سالمندی نیز شیوع بیشتری خواهد داشت.
به گفته وی، آلزایمر در حال حاضر خود را از رده‌های پایین، به رتبه چهار یا پنج بیماری‌های سالمندی رسانده است.
عوامل خطر
هنوز «عامل اصلی» و مشخص آلزایمر شناسایی نشده و مؤسسه ملی سالمندی آمریکا (NIA) نیز رسما اعلام کرده که علت آلزایمر در بیشتر افراد به‌طور کامل مشخص نیست. 
دکتر میرزاده توضیح داد: علت اصلی آلزایمر را هنوز نمی‌دانیم، اما عوامل خطرساز که بروز این مشکل را جدی می‌کند تا حدی شناخته‌شده‌اند. استرس، مهاجرت، افسردگی، نداشتن تحصیلات و داروهای آرامبخش از مهمترین عوامل ایجاد خطر آلزایمر هستند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران توضیح داد: به‌عنوان مثال، استرس‌هایی که از زمان کودکی و حتی بدو تولد و هنگام زایمان برای نوزاد ایجاد می‌شود نیز در آلزایمر دخیل هستند. یکی دیگر از عوامل، مهاجرت است؛ مثلا فرزندانی که پدر یا مادر سالخورده خود را برای مراقبت، از زادگاهشان دور می‌کنند، آنها را در معرض خطر جدی قرار می‌دهند. فردی که هر روز برنامه مشخصی برای زندگی دوره سالمندی خود داشته، مثلا باغچه منزلش را آب می‌داده و به دیدار آشنایان می‌رفته، حالا اگر به یکباره استقلال از او گرفته شود، احتمال بیماری در او بیشتر خواهد شد.
فعالیت مغز، دوری از آلزایمر
شواهد نشان می‌دهد فعال نگه داشتن مغز با مطالعه، یادگیری، فعالیت اجتماعی و کارهای فکری می‌تواند با ایجاد ذخیره شناختی، ظهور علائم دمانس و به ویژه آلزایمر را به تأخیر بیاندازد. میرزاده توضیح داد: نباید فرد با خود بگوید بازنشسته شده‌ام که در خانه دراز بکشم و هیچ فعالیتی نداشته باشم. وقتی فعالیت مغز کم می‌شود و چالش و هدفی را دنبال نمی‎کند، آلزایمر سریعتر گسترش پیدا می‌کند، از این رو استفاده از مغز برای یادگیری، فکر کردن، حل کردن مسأله و رهایی از چالش‌ها، بیشترین تأثیر را در به تعویق انداختن آلزایمر دارد. حتی بازی‌های ساده‌ای مثل منچ یا کارهای هنری مثل نقاشی کردن هم به مغز کمک می‌کند از دمانس فاصله بگیرد. این که سالمندان کنار هم به گفتن و شنیدن خاطرات بپردازند، آلبوم‌هایشان را ورق بزنند و افراد و وقایع را به یاد بیاورند، نوعی فعالیت مغزی تأثیرگذار است.
وی افزود: همین که مغز برای صحبت کردن، به دنبال یادآوری خاطره، کلمه مناسب و ساختن جمله می‌رود، خود تأثیر به‌سزایی دارد اما یادآوری صرفا خاطره نیست. همه حواس پنجگانه ما دارای خاطره هستند، خاطره بویایی، خاطره شنیداری، خاطره چشایی و... همه اینها در برابر آلزایمر قرار دارند.
وی با تأکید بر این که فراموشی انواع مختلف دارد یادآور شد: این که ما به دلیل مشغله‌های زیاد، برخی چیزها مثل نام افراد را فراموش می‌کنیم، نشانه آلزایمر نیست.
رسیدگی از فرد آلزایمری 
اگر یکی از اعضای خانواده به آلزایمر مبتلا شود، نخستین راه الزاما سپردن او به خانه سالمندان نیست و تا زمانی که خانواده توان مراقبت ایمن و مناسب را دارد، نگهداری در خانه همچنان گزینه اصلی به حساب می‌آید. با این حال در بسیاری از موارد، خانواده‌ها نیاز به محلی برای نگهداری هرچند موقت از سالمند آلزایمری خود دارند، مثل زمانی که خانواده بخواهد به سفر برود و امکان همراهی فرد بیمار وجود نداشته باشد. در این صورت، دسترسی به مرکزی برای نگهداری ضروری است.
به گفته مهری‌سادات موسوی، معاون سابق فرهنگی و امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، اصل و مبنا نگهداری سالمند در خانواده است، اما خانواده‌هایی که از سالمندان مبتلا به آلزایمر یا افراد دارای شرایط سخت نگهداری می‌کنند، به مراکز نگهداری موقت نیاز دارند.
وی افزود: این مراکز در کشور بسیار محدودند و توسعه آنها ضروری است.  دکتر معصومه صالحی، رئیس انجمن دمانس و آلزایمر ایران که تشکل متبوعش از سال ۱۳۸۰ در زمینه پیشگیری، بهبود و مشاوره در حوزه آلزایمر فعالیت می‌کند، نیز بر ضرورت ایجاد مراکز ویژه دمانس و آلزایمر تأکید کرده است.