با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، نگرانی‌ها درباره ناترازی گاز و برق بار دیگر جدی شده است. ناترازی گاز پیش از این نیز وجود داشت، اما حالا با توجه به آسیب‌های واردشده به تأسیسات پارس جنوبی در جریان جنگ اخیر تشدید شده است. گرچه ادعا می‌شود که بخشی از ظرفیت‌های آسیب‌دیده به مدار بازگشته است، اما پرسش اصلی این است که صنایع، شبکه خانگی و… در ماه‌های پیش‌رو دقیقا با چه وضعیتی مواجه خواهند شد؟
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، درباره وضعیت گازرسانی در زمستان و احتمال بروز مشکل در استان‌های شمالی کشور گفت: «جدای از ناترازی گاز که از ابتدای دولت چهاردهم با آن مواجه بودیم، با همراهی مردم در زمستان و تابستان توانستیم شرایط را مدیریت کنیم و عبور از این شرایط بدون همراهی مردم واقعاً امکان‌پذیر نبود. در کنار این ناترازی، شاهد حملاتی بودیم که دشمن به حوزه‌های انرژی کشور انجام داد. در جریان این حملات، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولیدی ما از دست رفت که با تلاش‌های انجام‌شده، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از آن مجدداً به مدار بازگشت.»
با این حال نیاز است که به ابعاد مساله ناترازی گاز در زمستان سال جاری دقیق‌تر پرداخته شود. مردم و صنایع باید منتظر چه محدودیت‌هایی باشند؟
در همین زمینه تجارت‌نیوز با فرشید شکرخدایی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، گفت‌وگویی انجام داده است که در ادامه می‌خوانید.
***
احتمالاً حجم زیادی سوزاندن مازوت در نیروگاه‌ها و احتمالاً متعاقب آن، آلودگی شدید هوا خواهیم داشت / راه‌حل‌های متعددی مطرح است و یکی از آنها موضوع آنلاین شدن حوزه فعالیت‌های دولتی است
*با توجه به نگرانی‌های موجود در مورد ناترازی گاز، مردم ممکن است با چه شرایطی در فصول سرد سال مواجه شوند؟
مطمئناً در زمستان با کمبود گاز مواجه خواهیم بود و در این زمینه شکی نیست. به واسطه این کمبود گاز، ما احتمالاً حجم زیادی سوزاندن مازوت در نیروگاه‌ها و احتمالاً متعاقب آن، آلودگی شدید هوا خواهیم داشت. در بحث ناترازی گاز شکی نیست و این موضوع از قبل هم وجود داشته و همین حالا تشدید شده است. جنگ هم به تأسیسات ما آسیب زده و بازسازی این تجهیزات نیز کار راحتی نیست. بنابراین حتماً با کمبود مواجه خواهیم شد.
راه‌حل‌های متعددی مطرح است. یکی از آنها موضوع آنلاین شدن حوزه فعالیت‌های دولتی است. در بحث ادارات که احتمال آن بسیار زیاد است. بعد از آن می‌رسیم احتمالاً به دانشگاه‌ها و شاید به مدارس. نه به خاطر موضوعات دیگر، بلکه به خاطر اینکه گرم کردن این همه کلاس و این همه فضای آموزشی، خود بار سنگینی را طلب می‌کند. بنابراین موضوع کمبود گاز در امسال جدی است. امیدواریم که ظرف یک سال آتی بالاخره به جمع‌بندی برسد.
این حجم لوله‌کشی گاز در کشور و رساندن گاز به همه خانه‌ها کار غلطی بود / مهم‌ترین اتفاقی که باید بیفتد، احتمالاً جمع‌آوری انشعابات گاز و تعویض اجاق‌های گازی با برقی است / اگر امسال را هم بگذرانیم، ۱۰ سال یا ۱۵ سال بعد زمانی که بالاخره پارس جنوبی تمام شد، می‌خواهیم چه کار کنیم؟
البته می‌دانید که ما هم مسیر غلطی را رفتیم. این حجم لوله‌کشی گاز در کشور و رساندن گاز به همه خانه‌ها کار غلطی بوده که فشار پیمانکاران و فساد مربوط به دخیل بودن بعضی از افراد در پروژه‌های پیمانکاری، به این کار دامن زد. به‌رغم اینکه نظر کارشناسی این بود که ما گاز را به نیروگاه‌ها برسانیم، برق تولید کنیم و از اجاق برقی یا به طور کلی از منابع برقی در زمستان استفاده کنیم، متأسفانه این حرکت با فشار نماینده‌های مجلس و همراهی بعضی از مدیران در شرکت ملی گاز اتفاق افتاده است.
برای نگهداری شبکه گاز کشور هزینه زیادی می‌شود. برق و گاز در خانه‌ها و روستاها رسانده‌ایم و هزینه نگهداری این‌ها هم کمرشکن است و تصمیم اشتباهی هم بوده است. امیدوارم هرچه زودتر این تصمیم اشتباه برگردد. ما بالاخره نمی‌توانیم تا ابد گاز را دم خانه‌های مردم تحویل بدهیم که بسوزانند. حتی اگر امسال را هم بگذرانیم، ۱۰ سال یا ۱۵ سال بعد زمانی که بالاخره پارس جنوبی تمام شد، می‌خواهیم چه کار کنیم؟
و اینکه آیا اصلاً صلاح هست که این ثروت ملی برای خوراک و غذا درست کردن در خانه‌های مردم سوزانده شود؟ من در واقع مطمئنم که اینگونه نیست. مهم‌ترین اتفاقی که باید بیفتد، احتمالاً جمع‌آوری انشعابات گاز و تعویض اجاق‌های گازی با برقی است. این کار احتمالاً با هزینه خود دولت باید انجام شود چون اشتباه را دولت مرتکب شده است.
در پس شبکه‌های گازی که توسط مدیران دولتی و نماینده‌های مجلس در هر روستا و هر محله‌ای افتتاح شد، سوزاندن منابع ملی و منابع نسل‌های آینده رقم خورد. این در حالی است که این موضوع از نظر خود آنها موفقیت تلقی می‌شد.
به طور شفاف می‌توان گفت که امسال ما کمبود گاز خواهیم داشت. موضوع این است که کالای کمیابی مثل گاز را باید تبدیل به فرآورده کرده و صادر کنیم. این کالا باید درنهایت تبدیل به ثروت ملی شود، اما در خانه‌های مردم به عنوان ورودی انرژی سوزانده می‌شود. این موضوع به صلاح کشور نیست. فارغ از اینکه حالا دشمن حمله کرده و آسیب زده است. بنابراین، امسال حتماً دچار این مشکل خواهیم بود.
سال‌هاست موضوع تعویض بخاری‌های گرید F در کشور مطرح است / ۲۰ میلیون بخاری گرید F در کشور وجود دارد که ۹۳ درصد گرمای آن به خارج از خانه می‌رود
مازوت‌سوزی از حدوداً چند ماه دیگر شروع می‌شود و با سرد شدن هوا هم موضوع بخاری‌های گرید F را داریم. سال‌هاست موضوع تعویض بخاری‌ها در کشور مطرح است، ولی متأسفانه به‌رغم تأکید رئیس‌جمهوری، تأکید رئیس مجلس، تأکید شورای عالی اقتصاد مبنی بر مصوبه تعویض چهار میلیون بخاری در کشور، از نظر من کسانی که در واقع پا روی منافع ملی می‌گذارند، مانع این کار بودند.
در طول چهار سال گذشته قرار بوده بالای چهار میلیون بخاری عوض بشود. اما در بهترین حالت تقریبا ۲۰۰ هزار بخاری تعویض شده و آن هم با گرید A نبوده است. متأسفانه با نزدیک شدن فصل سرما دوباره این چالش را داریم. متأسفانه شرکت ملی گاز هم جدیداً گزارشی منتشر کرده و یک کارشناس آنجا عنوان کرده است که تعویض بخاری گرید F با A تأثیری در مصرف ندارد. این کج‌فهمی‌ها مانع می‌شوند. چطور ممکن است که در سازمان ملی استاندارد کارشناسان مابه‌التفاوت گرید F و گرید A را محاسبه کرده‌اند و متوجه شده‌اند که منجر به صرفه‌جویی گاز شده، اما کارشناس شرکت ملی گاز در جلسه رسمی گزارش ارائه می‌کند که طبق محاسبه آنها تغییری صورت نگرفته است؟ حتماً یک اتفاق دیگری افتاده و این گزارش‌ها ربطی به بخاری‌ها ندارد.
ما ۲۰ میلیون بخاری گرید F در کشور داریم که تولیدی شرکت‌های تولیدکننده گاز در کشور هستند که آنها هم به نظر من ظلم کردند به این کشور و موقعی که می‌توانستند یک بخاری بهتر تولید کنند، نوعی از بخاری را تولید کردند که ۹۳ درصد گرمای آن به خارج از خانه می‌رود.
ما همه با هم در واقع این مشکلات را درست کردیم و برای درست کردن این کار هم بهترین کاری که می‌شود انجام داد، تعویض بخاری‌های کشور و واردات گرید A به کشور است. حداقل با این کار در مورد میزان مصرف بخاری‌ها هر سال از سوزاندن چهار، پنج میلیارد دلار گاز در کشور می‌توانیم جلوگیری کنیم. متأسفانه به‌رغم اینکه همه کشور در این زمینه می‌گویند این کار انجام بشود، هنوز گره کور تعویض بخاری‌های کشور باز نشده است. این خلاصه وضعیت ما در زمستان امسال است.
در دنیا کسی از بخاری گازی استفاده نمی‌کند / کارخانه‌های لوازم خانگی بی‌کیفیت‌ترین بخاری‌های گازی موجود را تولید کردند / مقصر رگولاتور است که مجوز تولید بخاری بی‌کیفیت را در این ۳۰ سال صادر کرده است
*چه کسانی مانع از اجرای این طرح می‌شوند و آیا ممکن است امسال تعویض این بخاری‌ها به کاهش ناترازی گاز کمک کند؟
اگر امسال همین تصمیم بگیریم که مثلاً پنج میلیون بخاری وارد و تعویض کنیم، خود دو سال تا سه سال کار دارد. می‌دانید که در دنیا اصلاً کسی از بخاری گازی استفاده نمی‌کند. ژاپن تنها کشوری بود که این کار را می‌کرد و گرید ایران در واقع تکنولوژی ژاپنی است، اما آنها نیز بخاری گازی را کنار گذاشته‌اند. ایران تنها کشوری در کره زمین است که هنوز بخاری گازی دارد. این هم از عجایب روزگار است.
بگذریم که کارخانه‌های لوازم خانگی ما متأسفانه دیگر نهایت ظلم را به این کشور کردند و در واقع بی‌کیفیت‌ترین بخاری‌های گازی موجود را تولید کردند و به مردم ایران فروختند. همین حالا کسانی که مانع واردات بخاری گازی گرید A هم هستند، متأسفانه دوباره تولیدکنندگان لوازم خانگی داخلی کشور هستند که همین ظلم بزرگ را مرتکب شدند و شاید بالای ۲۰۰ میلیارد دلار در طول این ۳۰ سال گذشته، زیان این بخاری‌ها برای کشور بوده است. برای اینکه فقط یک تولیدکننده بخاری سود کند.
این جای اندوه دارد و ما مقصر را رگولاتور می‌دانیم. وزارت نفت، شرکت ملی گاز و وزارت صمت را به عنوان تنظیم‌گر مقصر می‌دانیم چراکه تولیدکننده را که نمی‌توانیم مقصر بنامیم. تولیدکننده کالای خود را تولید کرده و فروخته است. اما هیچ‌کس پاسخگو نیست که چرا ۳۰ سال مجوز داده شد که بخاری گرید F در این کشور ۳۰ سال تولید و در خانه‌های مردم استفاده شود.
همین حالا هیچ‌کس در مورد این موضوع صحبت نمی‌کند. نه سازمان استاندارد، نه وزارت صمت و نه وزارت نفت در مورد آن صحبت نمی‌کنند. فقط می‌دانیم که میلیون‌ها مترمکعب گاز در واقع در خانه‌های مردم با راندمان ۱۰ تا ۱۲ درصد هدر رفته است. در واقع تنها ۱۰ درصد گرما در خانه است و ۹۰ درصد از لوله بیرون می‌رود.
چرا شرکت ملی گاز جلوی واردات بخاری را گرفته است؟ / چرا وزارت صمت با نامه انجمن لوازم خانگی ایران تعرفه واردات بخاری گرید A را متوقف کرده است؟ / بخاری‌های بی‌کیفیت به عنوان گرید A فروخته می‌شوند
در مناطق سردسیر کشور، کالای اساسی برای گرم کردن خانه‌ها، بخاری‌ها هستند. بخاری گرید A تنها ۸۰ تا ۹۰ درصد گرما را داخل خانه نگه میدارد. با این حال، ۲۰ میلیون بخاری گرید F در کشور وجود دارند که همین میزان را هدر می‌دهند و تنها ۱۰ درصد گرما داخل خانه می‌ماند.
برای همه این‌ها راهکار وجود دارد. شورای عالی اقتصاد مصوب کرده، اما خب باید واکاوی کنیم که چرا شرکت ملی گاز جلوی واردات را گرفته است؟ چرا وزارت صمت با نامه انجمن لوازم خانگی ایران تعرفه واردات بخاری گرید A را متوقف کرده است؟
همین حالا بخاری‌هایی در خراسان تولید می‌شود که به عنوان گرید A فروخته می‌شود. این در حالی است که ما در تهران این بخاری‌ها را تست کرده‌ایم و متوجه شدیم آنها گرید A نیستند. اما در استان خراسان به عنوان گرید A شناخته شده و نصب می‌شود. بعد می‌گویند که چرا تفاوت گرید باعث کاهش مصرف نشده است؟ دلیل آن است که بخاری‌ها گرید A نیستند و باید واکاوی شود که چه کسی پشتیبانی می‌کند که این فساد در کشور اتفاق بیفتد؟
کمیسیون انرژی اتاق در این زمینه بسیار تلاش و پیگیری کرده است. حداقل هفت سال است که کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی در این مسیر پیگیری کرده، اما متأسفانه ما همچنان در کشور شاهد کج‌کارکردی هستیم. یک قسمتی از موضوع از نظر من ردپای نفوذ است برای اینکه کشور را به اینجا برسانند. اصلاً امکان ندارد که رئیس‌جمهوری، رئیس مجلس و رئیس کمیسیون انرژی مجلس و همه در جریان باشند و شورای اقتصاد نیز تأیید کرده باشد، اما عملی نشود.
پیشنهادهایی که مطرح شده، بدون سرمایه‌گذاری دولت است. یعنی برای مثال بخش خصوصی گفته است ۱۰ میلیون بخاری کشور را عوض می‌کند و از محل صرفه‌جویی جبران انجام می‌شود، اما خب این کار انجام نمی‌شود.
در آخرین جلسه که رئیس‌جمهوری به اتاق بازرگانی تشریف آورده بودند، روی همین موضوع صحبت شد و رئیس‌جمهوری عنوان کرد که شخصا دستور می‌دهد که این کار انجام شود تا زمستان حداقل سه میلیون بخاری در کشور عوض شده باشد. به‌رغم اینکه دستور رئیس‌جمهور هم روی این کار بوده، این کار انجام نشده است. شما ببینید چقدر این مافیا قدرت داشته و تولید بخاری بی‌کیفیت در کشور ذی‌نفع دارد. کل ظرفیت تولید بخاری در ایران سالی ۳۰۰ هزارتاست و اگر قرار باشد ۲۰ میلیون بخاری فرسوده با همین روند تعویض شود، حداقل ۵۰ سال زمان می‌برد. با این که چنین ظرفیتی در ایران وجود ندارد، اجازه واردات بخاری گرید A هم داده نمی‌شود و اینگونه ثروت ملی به خاطر ذی‌نفعان هدر می‌رود.