حسن فرازمند

موریس لبلان خالق آرسن لوپن

*  اشاره: 

این نویسنده فرانسوی که نامش «موریس لبلان» بود، خالق سلسه داستان های جنایی و پلیسی«آرسن لوپن» بود که بیش‌از یک قرن است که یکی از یکه تازان عرصه کتاب‌های جنایی و پلیسی جهان است واز این شاهکار او تا کنون فیلم‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی و انیمیشن‌های متعددی ساخته و نمایش داده شده است.
موریس لبلان -با نام کامل موریس ماری امیل لبلان – که همچنین نام او به صورت موریس لوبلان نیز نوشته می‌شود- روز یازدهم دسامبر سال ۱۸۶۴ در شهر رُوان فرانسه به دنیا آمد. 
او دومین فرزند ماتیلدا بلانش وامیل لبلان تاجر زغال سنگ و مالک کشتی بود و دوخواهر داشت. خواهرکوچک‌ترش ژرژت لبلان در سال‌های ۱۸۸۳ تا ۱۹۲۰ بازیگر و ستاره‌ی اپرای فرانسه بود.

موریس لبلان پس از این که تحصیل در رشته‌ی حقوق را رها کرد، در بیست‌وچهارسالگی از شغل پیشنهادی پدرش در یک کارخانه سرباززد و درسال ۱۸۸۸ به پاریس رفت تا به‌طور حرفه‌ای به نویسندگی بپردازد. در ابتدا به روزنامه‌نگاری مشغول شد و پس از آن رمان‌نویسی و داستان‌نویسی را تجربه کرد. او از همان ابتدا به نوشتن داستان‌های جنایی علاقه داشت. 
در سال ۱۹۰۵ مدیر مجله‌ فرانسوی
Je sais tout به موریس لبلان نگارش یک‌داستان کوتاه به سبک داستان‌های «شرلوک هولمز» را سفارش داد و نتیجه‌ی آن خلق داستان «دستگیری آرسن‌لوپن» بود.
داستانی که توجه بسیاری را به خود جلب کرد و به یکی از بهترین آثار موریس لبلان بدل شد. لبلان شخصیت «آرسن لوپن»را در اقدامی خلاقانه به‌عنوان یک دزد شرافتمند معرفی کرد. شخصیتی با نبـوغ خارق‌العاده که با وجود اهداف شرافتمندانه‌اش در مقابل نظم و قانون دولت فرانسه قرار دارد خلق کرد و دو سال بعد داستان‌هایی که در این مجله به‌صورت سریالی منتشر شده بودند در قالب کتاب به چاپ رسیدند.
در سال ۱۹۱۸ موریس لبلان یک خانه چوبی در روستای «اترتا» ساخت و نام کلوز لوپن را بر آن نهاد. او در این خانه ۱۹ رمان و ۳۹ داستان کوتاه نوشت. لبلان تا دهه‌ ۱۹۳۰ به نوشتن داستان‌های آرسن لوپن ادامه داد، تا این که در سال ۱۹۳۹ در پی احتمال حمله‌ آلمان نازی خانه چوبی‌اش را ترک کرد و به پرپینیان پناه برد. موریس لبلان در روز ششم نوامبر ۱۹۴۱ در همان شهر بر اثر بیماری ذات‌الریه جان خود را از دست داد.

جوایز و افتخارات
 موریس لبلان در ژانویه‌ی سال ۱۹۰۸ به‌سبب خدمات ارزنده‌اش به ادبیات فرانسه، از معاون وقت وزیر امور خارجه فرانسه نشان لژیون دونور را دریافت کرد.

اقتباس‌ها از آثار موریس لبلان
تاکنون برای ساخت فیلم، سریال و انیمیشن‌های متعددی از داستان‌های آرسن لوپن اقتباس شده است که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: 
در سال ۱۹۲۰ اسکات سیدنی، کارگردان آمریکایی فیلم «۸۱۳» را با الهام از رمانی به همین نام از مجموعه  آرسن لوپن ساخت.  جک کانوی در سال ۱۹۳۲ فیلمی با نام «آرسن لوپن» را با بازی جان باریمور و لیونل باریمور روی پرده برد.  ژان پل سالومه کارگردان فرانسوی فیلمی جنایی با همین نام را در سال ۲۰۰۴ کارگردانی کرد.  «ماجراهای آرسن لوپن» فیلم اقتباسی دیگری است که در سال ۱۹۵۷ و به کارگردانی ژاک بکر ساخته شده است.
در طی سال‌های ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۷ فرانسوا بریسون و پاسکال مورِلی، انیمیشن سریالی «نقاب شب» را بر اساس داستان‌های آرسن لوپن تولید کردند. این انیمیشن در ایران با نام «آلن لیون» از تلویزیون پخش شد. در دهه‌ ۱۹۶۰ میلادی با اقتباس از شخصیت آرسن لوپن کمیک استریپی تحت عنوان «لوپن سوم» در ژاپن ساخته و منتشر شد. در سال‌های بعد بر اساس این کمیک استریپ مجموعه انیمیشنی با همین نام تولید شد و اولین نسخه سه‌بعدی آن در سال ۲۰۱۹ روی پرده رفت. سریال دلهره‌آور و معمایی «لوپن» با الهام از داستان‌های آرسن لوپن و به کارگردانی جورج کی و فرانسوا اوزان ساخته و در ژانویه ۲۰۲۱ از نتفلیکس پخش شد.

درباره شخصی به نام آرسن لوپن
«آرسن لوپن» فقط شخصیتی داستانی است که نخستین بار در مجموعه رمانهای پلیسی-جنایی نوشته شده پدید آمد و مورد استقبال قرار گرفت. این شخصیت نخست در کشورهای فرانسوی زبان محبوبیت بسیاری یافت و بعد از آن که نام او در داستانی در کنار نام «شرلوک هلمز» قرار گرفت نزد مردم انگلیسی زبان جهان نیز، شهرت و محبوبیت یافت.
در مجموع بیست جلد از کتابهای مجموعه آرسن لوپن توسط موریس لبلان نوشته شد، که از آن جمله می‌توان به داستان‌های: مجادله آرسن لوپن با شرلوک هلمز، آرسن لوپن عیار جوانمرد، درد دل‌های آرسن لوپن، سر تنگ بلور، هشت ضربه ساعت، دختر خانم سبزچشم، آرسن لوپن در نقش کارآگاه آرسن لوپن، خانه مرموز آرسن لوپن، دختر ژوزف بالسمو، احتراق بمب، توده طلا، چشمان سبز و آبی، معاشقه آرسن لوپن، دزد ظریف، دندان ببر، رقاص جوان، زنگ‌های ساعت، سنگ معجزه، عملیات خارق‌العاده آرسن لوپن، قصر مرموز کشتی انرژیک( یا میلیاردر راهزن گردنبند هشتصد و سیزده) اشاره کرد. 
افزون بر این آثار که توسط خود لبلان نوشته شدند، دنباله پنج داستان او بعدها توسط نویسندگان دیگر نوشته شد. شخصیت آرسن لوپن برای نخستین بار در یک مجموعه از داستان‌های کوتاه دنباله‌دار که در مجله
 Je Sais Tout، منتشر می‌گردید، معرفی شد. انتشار این مجموعه داستان‌های کوتاه از شماره ششم این نشریه که در تاریخ ۱۵ ژوئیه سال ۱۹۰۵ منشر شد، آغاز گردید. این شخصیت در اصل این داستانها آرسن لوپین نامیده می‌شد، امّا زمانی که یک سیاستمدار محلی به همین نام، نسبت به تشابه اسمی شخصیت این سارق حرفه‌ای با نام خودش، اعتراض کرد در نتیجه مدیران این نشریه ناگزیر به تغییر نام این شخصیت گردیدند.احتمال دارد که لوبلان شخصیت آرسن لوپن را بر مبنای شخصیت یکی از آنارشیست‌های فرانسوی به نام ماریوس ژاکوب خلق کرده باشد، که ماجرای محاکمه جنجالی او در مارس سال ۱۹۰۵ در سرفصل اخبار فرانسه قرار داشت.

آرسن لوپن از دیدگاه جمالزاده
محمد علی جمال‌زاده، نویسنده و داستان‌پرداز شهیر ایرانی، این شخصیت را در مقدمه داستان کلاغی از کتاب آسمان و ریسمان خود، این گونه معرفی کرده است: از جمله متقدمین همین گروه نویسندگان (منظور نویسندگان داستان‌های پلیسی است)، یکی همین موریس لوبلان فرانسوی است که بهترین کتاب‌ها و داستان‌هایش شرح حال و کارهای عیّار طرّار زبر دستی به نام آرسن لوپن است که با سرکرده شبروان خودمان «نسیم عیار» معروف، لاف همسری می‌زند و همچنان که رستم زابلی از مخلوقات طبع بلند فردوسی طوسی است، آرسن لوپن هم آفریده ذهن وقاد و هوش تیز و موشکاف همین نویسنده فرانسوی است.

آرسن لوپن در فرهنگ عامیانه ایرانی
در تاریخ اجتماعی ایران نیز شخصیت آرسن لوپن به صورت یک ضرب‌المثل درآمده و از جمله گاهی نزد عوام، افراد شارلاتان و حقه‌باز با نام آرسن لوپن خوانده می‌شوند و مثلا در مورد چنین افرادی گفته می‌شود که: «فلانی خیلی آرسن لوپن است»، یا: «عجب آرسن لوپنی هست این فلانی!». و شخصی با نام «مهدی بلیغ» را در سالهای قبل از انقلاب هم لقب آرسن لوپن داده بودند. ‌