وحید خانه‌ساز
مراسم رونمایی و نقد کتاب «اخلاق رسانه در عصر اطلاعات» نوشته صدیقه ببران، عصـــر دیــــروز، در چـــارچـوب سـلسـله‌نشست‌های رویداد صدسالگی روزنامه اطلاعات برگزار شد. باقر ساروخانی جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه،هادی خانیکی استاد دانشگاه و روزنامه‌نگار، محمدمهدی فرقانی استاد دانشگاه، مهناز رونقی استاد حوزه فرهنگ و ارتباطات و حجت‌الاسلام عبدالرضا ایزدپناه مدیرمسئول روزنامه اطلاعات، در این برنامه سخنرانی کردند.
ساروخانی: اخلاق جان‌مایه حیات انسان
به گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات، دکتر باقر ساروخانی با تأکید بر پیوند اخلاق عقلانی و عاطفی گفت: غزالی را بسیار می‌پسندم، زیرا به اخلاق عقلانی اکتفا نمی‌کند و معتقد است اخلاق باید با مهر همراه شود. او با بیان اینکه اخلاق به انسان امکان می‌دهد خود را جای دیگری قرار دهد، افزود: اخلاق، جان‌مایه حیات انسان است و بدون توجه به آن، زندگی انسانی از معنای واقعی خود فاصله می‌گیرد و تاب‌آوری اجتماعی از دست می‌رود.
این جامعه‌شناس با اشاره به تأثیر فناوری بر زندگی انسان اظهار کرد: تکنولوژی ابزاری دو لبه است و ما به اندازه کافی از ظرفیت آن برای ارتقای اخلاق بهره نمی‌گیریم. رسانه‌های جدید گاه سازوکارهای دفاعی ذهن انسان را مختل می‌کنند؛ درحالی‌که باید از امکانات فناوری برای تقویت اخلاق در جامعه استفاده کرد.
ساروخانی ادامه داد: روزنامه‌نگاری در وهله نخست باید اخلاقی باشد. کارگزاران رسانه باید به اصول اخلاقی پایبند باشند و رسانه‌ها نیز مسئولیت ترویج اخلاق در جامعه را بر عهده دارند. وی ابراز امیدواری کرد روزی اخلاق در سراسر جهان سرلوحه امور قرار گیرد و تمدنی اخلاق‌محور به شکوفایی استعدادهای انسانی کمک کند.
خانیکی: اخلاق رسانه، اخلاق رابطه است
هادی خانیکی روزنامه‌نگار و مدرس علوم ارتباطات نیز با اشاره به هم‌زمانی این نشست با روز بزرگداشت حافظ، اخلاق را یکی از گمشده‌های جامعه امروز دانست و گفت: کتاب صدیقه ببران در دوره‌ای منتشر شده است که خبر و شایعه درهم‌آمیخته‌اند و تشخیص مرز میان آن‌ها دشوار شده است. او با طرح مفهوم «خویشتن‌داری دیجیتال» توضیح داد: در عصر ارتباطات، خودشناسی معنای تازه‌ای پیدا کرده است؛ از جمله اینکه آگاهانه تصمیم بگیریم چه ببینیم، چه بخوانیم و چه چیزی را بازنشر کنیم. این استاد دانشگاه تأکید کرد: اخلاق رسانه‌ای از اتاق فکر آغاز نمی‌شود، بلکه در بنیاد خود، اخلاق رابطه است. رسانه نیز صرفاً دستگاهی برای انتقال پیام نیست زیرا هر پیام در برابر کرامت انسانی مسئولیت ایجاد می‌کند.
خانیکی افزود: ممکن است محتوای یک پیام درست باشد، اما شیوه انتشار آن عادلانه نباشد یا حریم خصوصی افراد را نقض کند. بنابراین، اخلاق ارتباطات تنها به درستی جمله محدود نمی‌شود و بستر انتشار پیام نیز اهمیت دارد. او همچنین با اشاره به گسترش هوش مصنوعی در حوزه ارتباطات، پرسش از چگونگی ردیابی مسئولیت و تحقق پاسخ‌گویی را مهم دانست و بر ضرورت توجه به این مسائل در روزنامه‌نگاری حرفه‌ای تأکید کرد.
فرقانی: روزنامه‌نگاری حرفه‌ای باید از فضیلت انسانی دفاع کند
محمدمهدی فرقانی هم در این مراسم با اشاره به بیش از پنج دهه فعالیت خود در عرصه روزنامه‌نگاری، اخلاق حرفه‌ای را یکی از مسائل اساسی این حوزه دانست و گفت: ابتدا باید اخلاق را به لحاظ نظری بپذیریم تا امکان تداوم اجرای آن فراهم شود. هر اندازه درباره اخلاق بنویسیم، به تبدیل شدن آن به فرهنگ کمک کرده‌ایم.
او با یادآوری تلاش‌های گذشته برای تدوین منشور حقوقی و اخلاقی روزنامه‌نگاری، از فعالیت‌های انجام‌شده به مدیریت دکتر کاظم معتمدنژاد و تهیه پیش‌نویس‌هایی در این زمینه سخن گفت و افزود: این کوشش‌ها با وجود برگزاری نشست‌ها و بررسی‌های مختلف، به نتیجه نهایی نرسیدند. فرقانی با انتقاد از برخی رفتارهای غیراخلاقی در رسانه‌ها اظهار کرد: خبرنگاری که برای انتشار خبر حریم خصوصی افراد را نقض می‌کند، به‌سان دزدی است که از دیوار خانه دیگران بالا می‌رود. پس، او چیزی به منزلت روزنامه‌نگاری نمی‌افزاید؛ با این حال، گاهی چنین رفتارهایی تشویق می‌شوند تا رسانه‌ای از رقیب خود پیشی بگیرد. این استاد دانشگاه تأکید کرد: اگر مدیرمسئول و دبیر رسانه به اخلاق پایبند نباشند، ممکن است خبرنگارانی را که رفتار غیراخلاقی دارند، تشویق کنند. در عصر هوش مصنوعی نیز مهم‌ترین وظیفه روزنامه‌نگار، اخلاق‌مداری و دفاع از حقیقت است. نباید اجازه داد حقیقت در میان انبوه اطلاعات جعلی گم شود.
رونقی: اخلاق باید به سبک زندگی تبدیل شود
مهناز رونقی، دیگر سخنران این نشست، با تمجید از تلاش‌های صدیقه ببران، بر ضرورت توجه به اخلاق در مواجهه با فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی تأکید کرد. او گفت: انتقال اطلاعات در رسانه فرایندی بی‌طرفانه نیست و اخلاق نیز بدون توجه به عاطفه، انسانیت و حقیقت‌جویی، کارکرد مؤثری نخواهد داشت. امروز شرایطی پدید آمده است که هر فردی می‌تواند به شکلی نقش رسانه را ایفا کند؛ ازاین‌رو، مسئولیت انسانی اهمیت بیشتری یافته است.
رونقی با بیان اینکه اخلاق صرفاً مجموعه‌ای از قوانین مکتوب نیست، افزود: رسانه باید موضع اخلاقی داشته باشد و کسانی که نقش رسانه را ایفا می‌کنند نیز باید پیامدمحور و فضیلت‌مدار باشند. اگر شهروند خبرنگار هستیم، به سبکی از زندگی نیاز داریم که بر نقد، مراقبت و مسئولیت‌پذیری استوار باشد.
او با اشاره به تأثیر عاطفه بر تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و شتاب تحولات فناوری ادامه داد: رسانه‌ها در عصر دیجیتال، جنگ و قحطی را بازنمایی می‌کنند، اما تکرار تصاویر رنج و مصیبت ممکن است به بی‌حسی مخاطبان و کاهش حساسیت آنان بینجامد.
به گفته رونقی، اصالت محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، چگونگی بازنمایی رنج انسان‌ها و حفظ حریم خصوصی از جمله پرسش‌هایی است که در شرایط جدید باید به آن‌ها پاسخ داده شود.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: انسان به‌وسیله خود انسان در معرض تهدید است و اینکه چگونه می‌توان اخلاق را تمرین کرد، همچنان موضوعی است که جای کار بسیار دارد.
ایزدپناه: قبول ندارم که اخلاق از میان رفته است
حجت‌الاسلام عبدالرضا ایزدپناه، مدیرمسئول روزنامه اطلاعات، نیز با اشاره به تخصص خود به اخلاق و عرفان گفت: به نظر من اخلاق در ایران گم نشده است مکارم اخلاقی همچون صداقت، احسان، کمک به مظلوم، عدالت، مردانگی و پاکی محبوب هر ایرانی است ولی مدعیان اخلاق، حجاب اخلاقی شدن ایران شده‌اند.
وی افزود: رفتار اخلاقی روزنامه‌نگار از آن رو مهم است که روزنامه‌نگار و اصحاب رسانه با آبروی مردم سروکار دارند و در اسلام آبروی هر فرد با خون او برابر دانسته شده است.
ببران: اخلاق، مسئولیت ما در برابر دیگران است
صدیقه ببران، نویسنده کتاب «اخلاق رسانه در عصر اطلاعات» نیز با اشاره به اینکه نگارش این اثر حاصل بیش‌از ۲۰ سال پژوهش است، گفت: اخلاق فقط مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها نیست، بلکه مسئولیتی است که در برابر هر فرد بر عهده داریم.
او با قدردانی از مدیرمسئول روزنامه اطلاعات و دیگر دست‌اندرکاران برگزاری مراسم، از زنده‌یاد حجت‌الاسلام دعایی نیز یاد کرد و درباره ساختار کتاب توضیح داد.
این کتاب در ۲۴۰ صفحه و در قالب ۶ فصل به تبیین فلسفه اخلاق، سیر تاریخی آن، اخلاق در رسانه، اصول بین‌المللی اخلاق حرفه‌ای رسانه‌ها و اخلاق در رسانه‌های نوین پرداخته است.
ببران در سخنانش با تأکید بر اینکه هنوز منشوری رسمی و مورد توافق همه روزنامه‌نگاران ایران وجود ندارد، گفت تحقق چنین هدفی به گفت‌وگویی مستمر و مشارکت روزنامه‌نگاران، استادان و پژوهشگران نیاز دارد.
شما چه نظری دارید؟