گروه شهرستان‌ها:«سه‌شنبه‌های بدون خودرو»عنوان پویشی است که در سال ۹۴ در شهر اراک به راه افتاد و کم کم به دیگر کلانشهرهای کشورمان نظیر تهران تسری یافت و مجریان آن سعی کردند در قالب آن، مردم را به کاهش استفاده از خودرو شخصی و استفاده از وسایل نقلیه عمومی ترغیب کنند، اما تاکنون نه فقط توفیقی حاصل نشده ، بلکه سال به سال ترافیک افزایش هم یافته است .
نیمه دوم سال که از راه می رسد، مسئولان دستگاه های اجرایی و حوزه شهری با وقفه چند ماهه باردیگر سراغ موضوع آلودگی هوا و ترافیک سنگین معابر کلانشهرها می روند و این معضل به پای ثابت همه سخنرانی ها بدل می شود.
یکی از سیاست هایی که طی بیش از یک دهه گذشته دنبال شده و فقط در ادوار مختلف،عنوان آن تغییر کرده ،اجرای پویش سه‌شنبه‌های بدون خودرواست . روسای دولت های یازدهم، سیزدهم و اکنون چهاردهم سعی کرده اند با همراهی مسئولان شهری با اجرای این پویش،فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه عمومی را جایگزین تردد با خودرو شخصی کنند تا بتوانند هم از بار ترافیک کلانشهرها بکاهند و هم این که آلودگی هوا را کاهش دهند اما اجرای این پویش تاکنون نتوانسته است نتیجه ملموس و اثرگذاری داشته باشد.
به اعتقاد کارشناسان،تغییر رفتار اجتماعی و فرهنگی شهروندان، مستلزم برنامه ریزی دقیق و ایجاد بسترهای لازم است و تا زمانی که این ۲ موضوع تحقق نیابد، نمی توان مردم را حتی به اجبار، به انجام کاری واداشت.در کلانشهرهایی مانند تهران، مشهد، شیراز، اصفهان و ارومیه که ترافیک سنگین و آلودگی هوا به یکی از چالش‌های جدی زندگی شهری تبدیل شده است، کاهش استفاده از خودروهای شخصی ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما آیا می توان این هدف را صرفاً با نام‌گذاری یک روز در هفته یا دعوت مردم به کنار گذاشتن خودرو به سرانجام رساند ؟!
پرسش اساسی اینجاست که آیا زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی کلانشهرها ظرفیت پاسخگویی به نیاز شهروندانی را دارد که قرار است در یک روز مشخص از خودروهای شخصی خود استفاده نکنند؟ آیا شبکه اتوبوسرانی و مترو، دسترسی مناسب به ایستگاه‌ها، زمان سفر و هزینه رفت‌وآمد را برای همه مردم فراهم می‌کند؟ و مهم‌تر از همه، دولت و مدیریت شهری برای تبدیل این پویش به رفتاری پایدار چه تمهیدات اثرگذاری اندیشیده‌اند؟
اجرای پویش «سه‌شنبه‌های بدون خودرو» مهر ماه امسال با عنوان جدید «یک روز در هفته بدون خودرو» با دستورمسعود پزشکیان رئیس جمهوری، نشان می‌دهد که موفقیت در این عرصه علاوه بر اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی ،به توسعه و تقویت حمل‌ونقل عمومی نیاز دارد در غیر این صورت، این پویش در برهه فعلی هم نتیجه ای به همراه نخواهد داشت و در حد شعار باقی می ماند.
رفع معضل ترافیک با توصیه ممکن نیست
ساکنان ارومیه به عنوان یکی از کلانشهرهای کشورمان، سالهاست با ترافیک های سنگین دست به گریبانند و شلوغی معابر دیگر فقط محدود به چند خیابان در ساعات ابتدایی صبح یا پایان روز نمی شود،بلکه ترافیک به بخشی از زندگی روزمره شهروندان تبدیل شده است. هر روز هزاران شهروند زمان قابل توجهی از عمر خود را در مسیرهای پرترافیک سپری می‌کنند؛ هزینه‌ای که تنها به سوخت و استهلاک خودرو محدود نمی‌شود و آثار آن را می‌توان در افزایش فشار روانی، آلودگی هوا، کاهش بهره‌وری و افت کیفیت زندگی شهری مشاهده کرد.
در چنین شرایطی، بحث درباره ضرورت کاهش استفاده از خودروهای شخصی و یا سه شنبه های بدون خودرو اگرچه ضروری و پیشنهاد خوبی است، اما یک پرسش اساسی به همراه دارد و آن اینکه آیا می‌توان از شهروندان خواست خودروهای شخصی خود را کنار بگذارند، در حالی که زیرساخت حمل‌ونقل عمومی ارومیه هنوز پاسخگوی نیازهای یک شهر بزرگ نیست؟
ارومیه امروز با واقعیتی مواجه است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت؛ شهری که نه مترو دارد، نه تراموا و نه شبکه‌ای کامل از مسیرهای ویژه اتوبوس، حتی ناوگان موجود حمل‌ونقل عمومی فعلی نیز پاسخگوی کامل نیاز شهروندان نیست.
اگر اتوبوس به اندازه کافی وجود نداشته باشد، زمان انتظار طولانی باشد، مسیرها پوشش مناسبی نداشته باشند یا دسترسی شهروندان به شبکه حمل‌ونقل عمومی دشوار باشد، نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با توصیه‌های فرهنگی، رفتار شهروندان تغییر کند.
شهرداری و شورای شهر باید با ارائه یک برنامه شفاف، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی، به شهروندان نشان دهند که برای کاهش ترافیک چه اقداماتی انجام می‌دهند و نتیجه این اقدامات چه زمانی در خیابان‌های شهر قابل مشاهده خواهد بود.ارومیه امروز بیش از هر چیز به یک نقشه راه حمل‌ونقل نیاز دارد؛ نقشه‌ای که شهروند را مقصر ترافیک نداند.در حقیقت ترافیک، مساله یک دستگاه یا یک نهاد نیست؛ بلکه موضوع همه شهر است و حل آن نیز با شعار و توصیه ممکن نیست.
عضو کمیسیون عمران شورای شهر ارومیه در گفتگو با خبرنگار اطلاعات در این شهر در این باره گفت : فرهنگ‌سازی باید در کنار ایجاد زیرساخت اتفاق بیفتد و نمی‌توان با یک دستور، تأکید یا پیشنهاد، مشکل چندین ساله حمل‌ونقل شهری را حل کرد.
صادق توکلی مهر افزود: در دوره ششم شورای اسلامی شهر ارومیه مصوبه خرید ۵۰دستگاه اتوبوس دنبال شد و خرید نیز انجام گرفت ، اما دولت در بخش تعهدات خود برای تحویل اتوبوس‌ها به طور کامل عمل نکرده است.این موضوع نیازمند توجه جدی است؛ چراکه وقتی شورای شهر برای تقویت ناوگان تصمیم می‌گیرد و منابع و فرآیند خرید نیز دنبال می‌شود، عدم تحقق تعهدات در مرحله تحویل می‌تواند تمام زنجیره برنامه‌ریزی را تحت تأثیر قرار دهد.
یکی دیگر از مطالبات مهم در حوزه حمل‌ونقل عمومی ارومیه، ایجاد مسیر ویژه اتوبوس است که به گفته توکلی‌مهر، کمیسیون عمران شورای شهر این موضوع را پیگیری کرده، اما مشکلات زیرساختی و بافت شهری از جمله موانع اجرای آن است.
ضرورت هوشمندسازی خدمات و محله‌محوری در مشهد
مشهد نیز دیگر کلانشهر کشورمان است که ترافیک و آلودگی هوا در آن بیداد می کند و این ۲ معضل ، مردم و زائران را به ستوه آورده است. در پی ابلاغ دستورالعمل رئیس‌جمهوری مبنی بر اجرای طرح «یک روز در هفته بدون خودرو» و لزوم کاهش تردد وسایل نقلیه شخصی، بررسی ابعاد اجرایی این طرح در کلانشهر مشهد در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است؛ با این حال، کارشناسان و مسئولان انتظامی بر این باورند که تحقق این هدف، پیش از هر چیز در گرو تقویت زیرساخت‌های شهری و بازنگری در نحوه ارائه خدمات دولتی است.
سرهنگ احمد نوری، فرمانده پلیس راهور مشهد در گفتگو با خبرنگار اطلاعات در مشهد، با اشاره به پیشینه طرح‌هایی نظیر «سه‌شنبه‌های بدون خودرو» که در سال‌های گذشته با مشارکت بخشی از نهادها و سازمان‌ها اجرا شد، اظهار داشت: اگرچه در آن مقطع تلاش‌های فرهنگی قابل توجهی انجام شد و جمعی از مدیران و شهروندان با انجام این کار همراه شدند، اما واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که تداوم و اثربخشی این حرکت نیازمند پیش‌شرط‌هایی بوده که هنوز در بستر شهر فراهم نشده است.
وی با تأکید بر اینکه شمار کنونی استفاده‌کنندگان از دوچرخه به عنوان حمل‌ونقل پاک، محدود به قشر خاصی از مردم می شود، افزود: برای گسترش این فرهنگ، نخست باید «زیرساخت» به معنای واقعی کلمه تأمین شود. فقدان مسیرهای ایمن و شبکه پیوسته دوچرخه‌سواری، مانع بزرگی در برابر استقبال عمومی است. همچنین فرهنگ‌سازی در این حوزه فراتر از توصیه‌های مقطعی بوده و نیازمند همراهی و زیرساخت‌سازی‌های مستمر است .
فرمانده پلیس راهور مشهد به راهکارهای بنیادین برای کاهش ترددها اشاره کرد و گفت: راهکار اصلی، نه صرفاً منع تردد، بلکه کاهش «نیاز به سفر» در شهر است. اکنون بسیاری از سفرهای درون‌شهری به دلیل تمرکز خدمات دولتی و اداری در نقاط خاص انجام می‌شود.
نوری تصریح کرد: تمرکززدایی از ادارات و مراکز دولتی، هوشمندسازی خدمات و استفاده حداکثری از بسترهای فضای مجازی جهت ارائه خدمات غیرحضوری به مردم، از جمله ضرورت‌های اجتناب‌ناپذیری است که می‌تواند از حجم ترددهای غیرضروری بکاهد. وی تصریح کرد: باید الگوی «محله‌محوری» در ارائه خدمات به اولویت اصلی تبدیل شود؛ به گونه‌ای که مردم برای دریافت خدمات روزمره نیازی به طی مسافت‌های طولانی نداشته باشند. فقط در صورت کاهش تقاضای سفر است که امکان تردد ایمن با دوچرخه یا پیاده‌روی به عنوان گزینه‌های عملیاتی برای عموم مردم مطرح خواهد شد.
فرمانده پلیس راهور مشهد افزود: اجرای موفق طرح «یک روز بدون خودرو» در کلانشهری نظیر مشهد، فراتر از یک تصمیم ترافیکی، نیازمند هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، شهرداری و پلیس برای اصلاح الگوی توزیع خدمات و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی است.
ضرورت ایجاد زیرساخت ها
معاون سابق اجتماعی- فرهنگی پلیس راهور کشور نیز در این باره در گفتگو با «اطلاعات» با اشاره به طرح «یک روز بدون خودرو» تأکید کرد: این پویش در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های لازم، توسعه امکانات حمل‌ونقل عمومی و همراهی مردم می‌تواند آثار مثبت قابل توجهی در کاهش ترافیک، آلودگی هوا، حوادث رانندگی و مصرف سوخت داشته باشد.
سرهنگ عین‌الله جهانی با بیان این که موضوع سه‌شنبه‌های بدون خودرو چند سال قبل مطرح شد و اکنون بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است، اظهار داشت: هر اندازه مسئولان بتوانند مردم را به استفاده از حمل‌ونقل عمومی ترغیب کنند و استفاده از خودروهای شخصی را با فراهم کردن امکانات و تسهیلات مناسب کاهش دهند، می‌توان به نتایج مثبت بیشتری در حوزه ترافیک و حمل‌ونقل شهری دست یافت.
این کارشناس حوزه ترافیک با تأکید بر این که اجرای چنین طرح‌هایی بدون زیرساخت‌های لازم نمی‌تواند موفقیت چندانی به همراه داشته باشد، تصریح کرد: این پویش از نظر فرهنگی اقدامی ارزشمند است، اما صرف بیان یک شعار یا راه‌اندازی یک پویش، بدون فراهم کردن امکانات و تسهیلات مورد نیاز، برای دستیابی به اهداف کافی نیست. دولت باید از همه ظرفیت‌های خود برای فراهم کردن زمینه اجرای این طرح استفاده کند.
جهانی ادامه داد: نخستین گام باید از خود دولت آغاز شود. سازمان‌ها و نهادهای دولتی، شرکت‌ها و مؤسسات دولتی و حتی مجموعه‌های خصولتی باید در اجرای این طرح پیش‌قدم شوند و کارکنان خود را به استفاده از حمل‌ونقل عمومی تشویق کنند. همچنین لازم است تسهیلاتی برای کارکنان در نظر گرفته شود؛ برای مثال، در روزهای سه‌شنبه امکان حضور با یک تا ۲ ساعت تأخیر در محل کار فراهم شود تا افرادی که برای رسیدن به مقصد به زمان بیشتری نیاز دارند، با فشار و دشواری کمتری مواجه شوند.
کارشناس رسمی حوزه تصادفات با اشاره به ضرورت تبلیغات گسترده و فرهنگ‌سازی مؤثر ادامه داد: در مرحله نخست باید اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی گسترده‌ای انجام شود و هم‌زمان، وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی و خصولتی نیز اجرای این طرح را در مجموعه‌های خود آغاز کنند. در ادامه باید با اقناع افکار عمومی، مردم را نسبت به آثار مثبت این پویش آگاه کرد تا با وجود برخی دشواری‌های احتمالی در رفت‌وآمد، به اهمیت و ضرورت مشارکت در آن پی ببرند.
شما چه نظری دارید؟