با نزدیک شدن به فصل سرما، صنعت گاز کشور در شرایطی برای تأمین پایدار انرژی آماده می‌شود که آسیب به بخشی از تأسیسات گازی ظرفیت تولید را تحت تأثیر قرار داده و در این میان بازسازی پالایشگاه‌های پارس‌جنوبی، آماده‌سازی شبکه انتقال، تأمین سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و مدیریت مصرف، چهار محور اصلی وزارت نفت برای عبور از روزهای سرد سال در دستور کار قرار گرفته است.
در رشته تجاوزهای نظامی اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات گازی پارس جنوبی، پالایشگاه‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم و بخشی از تأسیسات نفت، گاز، پالایش و ذخیره‌سازی کشور آسیب دید، به‌طوری که ظرفیت تولید گاز کشور روزانه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب کاهش یافت و بازگرداندن این ظرفیت به چرخه تولید با نزدیک شدن به فصل سرد به یکی از مأموریت‌های مهم وزارت نفت تبدیل شده است.
با توجه به اهمیت این پالایشگاه‌ها در تأمین گاز کشور بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و بازگرداندن بخشی از ظرفیت از دست‌رفته در اولویت قرار گرفته است. به گفته سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران برای جبران بخشی از این ظرفیت همزمان با ایمن‌سازی و آواربرداری، طرح تولید زودهنگام گاز در دستورکار قرار گرفت. در این مسیر استفاده از ظرفیت‌های خالی سایر پالایشگاه‌های پارس‌جنوبی و دیگر نقاط، امکان بازگشت بخشی از ظرفیت از دست‌رفته به چرخه تولید را فراهم کرد. به گفته وی در مرحله نخست تولید زودهنگام برای چهار فاز و بازگرداندن حدود ۱۰۶ میلیون مترمکعب در روز برنامه‌ریزی شده بود. از این میان سه فاز وارد چرخه تولید شدند که تعهد تولیدی آن‌ها حدود ۹۴ میلیون مترمکعب در روز بود با این‌حال در عمل نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز ظرفیت از این مسیر به چرخه تولید بازگشت.
در ادامه این عملیات بازسازی، اخیرا فرشاد مقیمی، رئیس هیأت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران از پیشرفت فیزیکی ۷۴ درصدی ردیف آسیب‌دیده فاز ۱۴ پارس‌جنوبی خبر داده و اعلام کرده است که برای عملیاتی شدن این ردیف تا اوایل بهمن امسال برنامه‌ریزی شده است.
مجموع این روندها نشان می‌دهد که بازگرداندن ظرفیت تولید هم از مسیر استفاده از امکانات موجود و اجرای طرح‌های تولید زودهنگام و هم از طریق تکمیل عملیات بازسازی تاسیسات آسیب‌دیده گازی دنبال می‌شود. بااین‌حال تحقق برنامه‌های اعلام‌شده به پیشرفت عملیات اجرایی و فراهم شدن شرایط لازم برای بهره‌برداری وابسته است و به همین دلیل آمادگی سایر بخش‌های شبکه نیز اهمیت پیدا می‌کند.
شبکه انتقال، حلقه مکمل بازسازی
درعین‌حال تولید و فرآورش گاز فقط بخشی از زنجیره تأمین این انرژی است و انتقال آن از مراکز تولید به مناطق مصرف نیز نقشی تعیین‌کننده در پایداری شبکه دارد، بنابراین همزمان با بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و تلاش برای افزایش تولید، آماده‌سازی زیرساخت‌های انتقال گاز نیز در دستورکار قرار گرفته است.
دراین‌باره، شرکت انتقال گاز ایران برای عبور از زمستان، تعمیر و نگهداری خطوط لوله، آماده‌سازی ایستگاه‌های تقویت فشار، توسعه خطوط انتقال و افزایش ظرفیت عملیاتی شبکه را دنبال می‌کند و برنامه‌ریزی برای آرایش شبکه و پیش‌بینی شرایط مختلف تولید و مصرف نیز از دیگر اقداماتی است که با هدف مدیریت بهتر جریان گاز انجام می‌شود.
پیمان خضرایی، مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران اواسط مهرماه در نشست هم‌اندیشی و هماهنگی ارتقای پایداری شبکه انتقال گاز شمال کشور با اشاره به این موضوع گفته بود: امسال راهبرد عملیاتی ما نسبت به گذشته متمرکزتر است و ارزیابی دقیق سناریوهای مختلف فنی در مناطق انتهای خطوط لوله از جمله خطه شمال کشور نقشی حیاتی در حفظ توازن و پایداری شبکه دارد.
اهمیت این برنامه‌ریزی به‌ویژه در مناطق انتهایی شبکه انتقال گاز بیشتر است؛ مناطقی که در شرایط ناترازی و محدودیت عرضه ممکن است با چالش بیشتری در تأمین گاز مواجه شوند.
در چنین وضعیتی مدیریت جریان گاز متناسب با میزان تولید و نیاز مناطق مختلف و استفاده بهینه از ظرفیت خطوط لوله و ایستگاه‌های موجود می‌تواند در کاهش فشار بر شبکه مؤثر باشد.
سوخت جایگزین نیروگاه‌ها
به علاوه، با نزدیک شدن به فصل سرما و افزایش تقاضای گاز در بخش‌های خانگی و تجاری، تأمین سوخت نیروگاه‌ها به یکی از موضوعات مهم مدیریت انرژی کشورتبدیل می‌شود. در این شرایط ذخیره‌سازی سوخت مایع به‌عنوان یکی از راهکارهای پشتیبان تأمین انرژی مورد توجه قرار گرفته است تا در صورت افزایش نیاز بخش خانگی به گاز، امکان استفاده از سوخت جایگزین در نیروگاه‌ها فراهم باشد.
بر اساس آخرین آمار رسمی اعلام‌شده، در شهریورماه ذخایر گازوئیل نیروگاه‌های کشور به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر رسیده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در ماه‌های سرد سال و در صورت افزایش تقاضای گاز به‌عنوان سوخت جایگزین نیروگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
با وجود پیش‌بینی سوخت جایگزین،
مدیریت شرایط زمستانی به این اقدام محدود نمی‌شود و آمادگی برای مواجهه با سناریوهای مختلف تولید و مصرف گاز نیز اهمیت دارد. در این باره، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به انجام تعمیرات اساسی و اقدامات فنی برای افزایش پایداری شبکه گاز کشور گفت که سناریوهای مختلف از بدترین شرایط تا وضعیت واقع‌بینانه برای مدیریت ناترازی گاز و تأمین پایدار آن در ماه‌های سرد سال پیش‌بینی شده است.
به گفته وی، ناترازی انرژی می‌تواند بر پایداری تأمین گاز در برخی استان‌ها تأثیر بگذارد و تعدادی از استان‌ها به‌صورت پراکنده تحت تأثیر تنش گازی قرار گیرند که در این‌باره چند استان شمالی کشور با شرایط حادتری روبه‌رو می‌شوند.
توکلی همچنین با تأکید بر اهمیت تأمین گاز استان‌های شمالی کشور افزود: با توجه به موقعیت این استان‌ها در انتهای زنجیره تأمین گاز و آسیب‌پذیری بیشتر آن‌ها در شرایط ناترازی، هماهنگی میان شرکت ملی گاز، استانداری‌ها و دیگر دستگاه‌های مسئول در دستور کار قرار گرفته است.
نقش مهم صرفه جویی همگانی
در کنار اقدامات فنی و عملیاتی برای افزایش تولید، آماده‌سازی شبکه انتقال و تأمین سوخت جایگزین، اصلاح الگوی مصرف گاز و صرفه‌جویی همگانی نیز یکی از عوامل مؤثر در کاهش فشار بر شبکه انرژی کشور است. بالا بودن شدت مصرف انرژی در کشور ضرورت توجه به مدیریت مصرف را به‌ویژه در روزهای اوج تقاضا افزایش می‌دهد، موضوعی که برای تأمین پایدار گاز به ویژه در استان‌های شمالی اهمیت بیشتری دارد.
طبق آمار اعلام‌شده، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد
مصرف گاز در بخش خانگی به گرمایش اختصاص دارد؛ بنابراین بهینه‌سازی سیستم‌های گرمایشی و جلوگیری از هدررفت حرارت می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مصرف گاز داشته باشد. همچنین استفاده از درزگیر برای پنجره‌ها و درها، نصب پنجره‌های دوجداره، استفاده از پرده‌های ضخیم، تنظیم دمای پکیج در محدوده ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد و تنظیم مناسب شعله بخاری از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش مصرف گاز در منازل کمک کند.
کارشناسان تأکید می‌کنند هدف از مدیریت مصرف گاز رساندن میزان استفاده از این انرژی به سطح بهینه ؛ بدون تأثیرگذاری بر آسایش و رفاه خانوارهاست. در این میان حتی اقدامات کوچک در هر خانه اگر در مقیاس ملی انجام شود می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر میزان مصرف گاز داشته باشد.
بر این اساس اگر هر خانوار در روزهای اوج مصرف گاز در زمستان دمای محیط منزل خود را فقط یک درجه سانتی‌گراد کاهش دهد در مجموع حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به پایداری شبکه گاز کشور کمک می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که در کنار مسئولیت دستگاه‌های اجرایی، مشارکت مردم نیز می‌تواند در مدیریت تقاضا نقش داشته باشد.
در نهایت، آمادگی برای تأمین پایدار گاز در زمستان پیش‌رو به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در بخش‌های مختلف صنعت انرژی وابسته است. بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس‌جنوبی و بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته به چرخه تولید، آماده‌سازی خطوط انتقال، تأمین سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و تدوین سناریوهای مختلف برای مدیریت شرایط بحرانی هر یک بخشی از این برنامه را تشکیل می‌دهند. با توجه به ادامه بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و احتمال افزایش تقاضای گاز در روزهای سرد آمادگی زمستانی باید به‌صورت یک برنامه یکپارچه در تمام حلقه‌های زنجیره تأمین دنبال شود.
شما چه نظری دارید؟