همزمان با برگزاری هفدهمین اجلاس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی در ایروان، تیم کارشناسی ایران با بررسی اسناد الحاقی این کنوانسیون، پیگیری تأمین منابع مالی، توجه به آثار تحریم‌ها و خسارات زیست‌محیطی جنگ و تقویت مشارکت جوامع محلی را در راستای حفظ منافع ملی کشور دنبال می‌کند.
به گزارش« اطلاعات»، جنگ‌های تحمیلی اخیر و وارد آمدن آسیب‌های بزرگ به محیط زیست کشور، یک بار دیگر پیوند میان صلح و محیط زیست را یادآور شد. در این دوره، بیش از ۲۵ هزار میلیارد تومان خسارت در اَشکال مختلف به محیط زیست ایران وارد شد، خساراتی که بعضا جبران‌ناپذیرند.
طی جنگ‌های اخیر در محدوده دریایی خلیج‌فارس و دریای عمان، پهنه‌ای بیش از ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع در معرض انواع آلودگی‌ها و تخریب زیستگاه‌های دریایی قرار گرفت و به گفته سازمان حفاظت محیط زیست، خسارت ۲۵ همتی به محیط زیست ایران وارد شد. پیش از این نیز محدودیت‌های اعمال‌شده تحت عنوان تحریم، محیط زیست ایران را دچار مشکل کرده بود.
حالا هیأت ایرانی حاضر در هفدهمین اجلاس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی در ارمنستان، موضوع جنگ و تحریم را در یک مجمع جهانی مرتبط با محیط زیست مطرح کرده تا افکار عمومی دیگر کشورها را نیز با این موضوع آشنا کند.
تنوع زیستی، سرمایه‌ای طبیعی است که حفاظت از آن به مرزهای سیاسی محدود نمی‌شود، با این حال، دستیابی به اهداف جهانی حفاظت از طبیعت، علاوه بر همکاری بین‌المللی، به تأمین منابع مالی، دسترسی به فناوری‌های موردنیاز و مشارکت مؤثر کشورها وابسته است. این اجلاس فرصتی برای بررسی تعهدات کشورها و تدوین سازوکارهای اجرایی حفاظت از تنوع زیستی فراهم کرده است؛ اجلاسی که برای ایران، با توجه به برخورداری از تنوع زیستی گسترده و چالش‌های ناشی از تحریم‌ها و خسارات زیست‌محیطی جنگ‌های اخیر، اهمیت ویژه‌ای دارد. 
کنوانسیون تنوع زیستی چیست؟
کنوانسیون تنوع زیستی یکی از مهم‌ترین توافق‌نامه‌های بین‌المللی در حوزه محیط زیست است که در جریان کنفرانس سازمان ملل متحد درباره محیط زیست و توسعه، موسوم به اجلاس زمین، در سال ۱۹۹۲ در ریودوژانیرو برزیل امضا و در ۱۹۹۳ لازم‌الاجرا شد. این کنوانسیون سه هدف اصلی شامل حفاظت از تنوع زیستی، بهره‌برداری پایدار از اجزای آن و تقسیم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از استفاده از منابع ژنتیکی را دنبال می‌کند.
کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی که با عنوان «کاپ» شناخته می‌شود، رکن تصمیم‌گیری اصلی این معاهده است و کشورهای عضو در نشست‌های آن درباره راهکارهای حفاظت از تنوع زیستی، نحوه اجرای تعهدات، تأمین منابع مالی، انتقال فناوری و تدوین برنامه‌های جهانی برای مقابله با کاهش گونه‌های گیاهی و جانوری تصمیم‌گیری می‌کنند. 
نخستین اجلاس اعضای کنوانسیون در سال ۱۹۹۴ در ناسائو، پایتخت باهاما برگزار شد. این نشست‌ها در سال‌های ابتدایی به‌ صورت سالانه برگزار می‌شد، اما از سال ۲۰۰۰ به بعد، برگزاری اجلاس‌های عادی به‌طور معمول به فاصله دو سال یک‌بار تغییر یافت.
بررسی پیامدهای جنگ
دکتر اسماعیل کرمی دهکردی، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس و مرجع تخصصی-ملی دانش بومی در ایران که به نمایندگی از ایران در «کاپ ۱۷» حضور دارد به ایرنا گفت: تیم کارشناسی ایران در جریان این مذاکرات تلاش کرده است ضمن مشارکت در پیشبرد همکاری‌های بین‌المللی، ملاحظات و منافع ملی کشور را در اسناد موردبررسی لحاظ کند. در این چارچوب، موضوع تأمین مالی فعالیت‌های مرتبط با تنوع زیستی، تأثیر تحریم‌ها بر اجرای تعهدات و پروژه‌های زیست‌محیطی و همچنین پیامدهای جنگ بر محیط زیست ایران از جمله مباحث موردتوجه هیأت ایرانی است.
وی افزود: در جریان مذاکرات کارشناسی 
کاپ ۱۷، اسناد مختلف مرتبط با اجرای کنوانسیون تنوع زیستی مورد بررسی قرار گرفته است. سند مادر این مذاکرات در سال ۲۰۲۲ و در اجلاس پانزدهم
(کاپ ۱۵) به تصویب رسید و ایران نیز به‌عنوان یکی از کشورهای فعال در مذاکرات، در بررسی و تدوین آن مشارکت داشت. در ادامه، سند ملی مرتبط با این چارچوب نیز به تصویب رسید.
ادامه مذاکرات برای نهایی‌سازی اسناد
دهکردی با بیان این موضوع ادامه داد: بررسی اسناد الحاقی کنوانسیون تنوع زیستی در نشست‌های کارشناسی همچنان ادامه دارد و بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از روند مذاکرات، حدود یک هفته دیگر برای ادامه بررسی‌ها و نهایی‌سازی اسناد باقی مانده است، فرصتی که کشورهای عضو می‌توانند از آن برای پیگیری دیدگاه‌های خود و دستیابی به توافق درباره نحوه اجرای تعهدات بین‌المللی حفاظت از تنوع زیستی استفاده کنند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس تأکید کرد: برای ایران نیز نتیجه این مذاکرات، به‌ویژه در حوزه تأمین مالی، رفع موانع اجرایی و تقویت مشارکت جوامع محلی، می‌تواند در مسیر پیشبرد برنامه‌های حفاظت از تنوع زیستی و پیگیری منافع ملی در همکاری‌های بین‌المللی اهمیت داشته باشد.
تأکید ایران بر رفع موانع مالی 
در جریان برگزاری اجلاس کنوانسیون تنوع زیستی، موضوع تدوین شیوه‌نامه تقسیم منافع حاصل از استفاده از اطلاعات توالی دیجیتال منابع ژنتیکی (DSI) و تقویت اجرای هدف سوم کنوانسیون، مبنی بر تقسیم عادلانه و منصفانه منافع نیز در نشستی کاری با حضور نمایندگان کشورهای عضو موردبررسی قرار گرفت.
دکتر مریم شهبازی، استاد بیوتکنولوژی و کشاورزی دانشگاه تهران که عضو تیم حاضر در ایروان است نیز با تأکید بر اهمیت همکاری‌های بین‌المللی در حفاظت از تنوع زیستی، تصریح کرد: تنوع زیستی مرز نمی‌شناسد و اعمال موانع سیاسی و تحریم‌های یک‌جانبه که دسترسی کشورهای در حال توسعه به منابع مالی و فناوری‌های موردنیاز برای حفاظت از تنوع زیستی را محدود می‌کند، با اهداف کلی کنوانسیون و حقوق نسل‌های آینده در تعارض است.
وی با اشاره به چالش‌های ناشی از تحریم‌ها در مسیر انتقال مستقیم ارز خارجی و دریافت سهم ایران از صندوق بین‌المللی مرتبط با منافع اطلاعات توالی دیجیتال منابع ژنتیکی، خواستار طراحی راهکارهای ویژه برای کشورهایی شد که به دلیل شرایط خاص یا محدودیت در دسترسی به نظام بانکی بین‌المللی با موانع اجرایی مواجه هستند.
شهبازی همچنین پیشنهاد کرد ساز و کارها یا راهبردهای مشخصی برای تسهیل دریافت سهم کشورهای در حال توسعه، به‌ویژه کشورهایی مانند ایران که از تنوع زیستی غنی برخوردارند، در نظر گرفته شود. 
به گفته وی، یکی از راهکارهای قابل‌بررسی، انتقال منابع از طریق دفاتر منطقه‌ای آژانس‌های سازمان ملل متحد، از جمله برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) و برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP)، تحت نظارت مستقیم این نهادهاست، رویکردی که می‌تواند پیامدهای ناشی از تحریم‌ها را به حداقل برساند و زمینه بهره‌مندی عادلانه‌تر کشورها از منافع حاصل از منابع ژنتیکی را فراهم کند.
دستاوردهای کنوانسیون
از مهم‌ترین دستاوردهای اجلاس‌های پیشین می‌توان به تصویب پروتکل کارتاهنا درباره ایمنی زیستی در سال ۲۰۰۰ و پروتکل ناگویا درباره دسترسی به منابع ژنتیکی و تقسیم منافع حاصل از استفاده از آن‌ها در سال ۲۰۱۰ اشاره کرد. 
همچنین در پانزدهمین اجلاس اعضای کنوانسیون که بخش دوم آن در دسامبر ۲۰۲۲ در مونترال کانادا برگزار شد، «چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ ـ مونترال» به تصویب رسید. این چارچوب نقشه راه جهانی برای مقابله با روند تخریب طبیعت تا سال ۲۰۳۰ است و ۲۳ هدف جهانی از جمله حفاظت و مدیریت مؤثر دست‌کم ۳۰ درصد از خشکی‌ها، آب‌های داخلی و مناطق ساحلی و دریایی جهان تا سال ۲۰۳۰، احیا و حفاظت از زیست‌بوم‌ها، کاهش آلودگی و بسیج منابع مالی برای اجرای تعهدات را در بر می‌گیرد. 
شانزدهمین اجلاس نیز در سال ۲۰۲۴ در شهر کالی کلمبیا برگزار شد. این اجلاس موضوعاتی از جمله سازوکار تأمین مالی حفاظت از تنوع زیستی، پایش اجرای چارچوب جهانی و تقسیم منافع حاصل از اطلاعات توالی‌یابی دیجیتال منابع ژنتیکی را پیگیری کرد.
اجلاس ایروان که هفدهمین اجلاس اعضای کنوانسیون است از ۲۷ مهر تا ۸ آبان ۱۴۰۵ در پایتخت ارمنستان در حال برگزاری است؛ اجلاسی که نخستین ارزیابی جهانی پیشرفت جمعی کشورها در اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ ـ مونترال را در دستور کار داده و هدف این ارزیابی‌ برآورد میزان تحقق تعهدات، شکاف‌های موجود و اقدامات مورد نیاز برای تسریع اجرای اهداف تا سال ۲۰۳۰ 
خواهد بود.