وحید خانه ساز
نمایش بیش از صد اثر از گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران در نمایشگاه «جستجوی ایران»، بار دیگر ضرورت دسترسی عمومی به سرمایههای هنری ملی کشور و بازخوانی نسبت هنر ایرانی و جهان معاصر را مطرح کرده است؛ ضرورتی که به باور صاحبنظران، نباید به نمایشگاههای مناسبتی محدود بماند.
موزه هنرهای معاصر تهران از مهمترین نهادهای حافظ میراث هنر مدرن و معاصر ایران است. این مجموعه امکان مطالعه تحولات هنر تجسمی و بررسی نسبت هنرمندان ایرانی با جریانهای هنری جهان را فراهم میکند. با این حال، ارزش این گنجینه به شمار آثار، شهرت هنرمندان یا اهمیت اقتصادی آنها وابسته نیست. گنجینه زمانی نقش فرهنگی و اجتماعی خود را ایفا میکند که جامعه امکان مواجهه با آثار آن را داشته باشد. حفاظت از آثار وظیفه موزههاست، اما نمایش مستمر آنها نیز بخشی جداییناپذیر از مأموریت این نهادهاست.
حافظه زنده هنر ایران
به گزارش اطلاعات، کنار هم قرار گرفتن این آثار، امکان مقایسه رویکردها، شناخت زبانهای بصری و بررسی شکلگیری جریانهای هنری را برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان فراهم میآورد. نمایش گنجینه فقط فرصتی برای تماشای چند اثر نیست؛ بلکه امکانی برای بازخوانی تاریخ هنر از طریق خود آثار است. این مواجهه میتواند فاصله میان روایتهای مکتوب و دستاوردهای هنرمندان را کاهش دهد و برای نسل جوان نیز اهمیت داشته باشد.
نمایشگاه «جستوجوی ایران» با بررسی آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران، در این موزه افتتاح شد و امکان بازدید آن تا نیمه آذر وجود دارد. این نمایشگاه در هفت بخش با آثاری از هنرمندانی چون سهراب سپهری، پرویز کلانتری، پرویز تناولی، حسین زندهرودی، فرح اصولی، رضا مافی، محمد احصایی و بهمن محصص برگزار شده است.
بازخوانی هویت ایرانی در جهان مدرن
بهرام کلهرنیا، هنرمند و طراح گرافیک، درباره این نمایشگاه به اطلاعات گفت: خوانش تاریخ هنر ایران از مسیر الگوهای پیشنهادی غرب، گاه به سردرگمی فرهنگی است . کلهرنیا با اشاره به تحولات دوران قاجار، گسست ارتباط اندیشه هنری با گذشته اشاره کرد و افزود: مواجهه با جهان جدید نباید به معنای کنار گذاشتن میراث فرهنگی و هنری گذشتگان باشد. به باور او، پیوند با جهان نو حق جامعه ایرانی است، اما این ارتباط باید بر پایه اندیشهورزی و شناخت ظرفیتهای فرهنگی خود شکل بگیرد .
حسین گنجی، کیوریتور(نمایشگاه گردان) نمایشگاه «جستجوی ایران»، نیز این رویداد را در ادامه پرسشی درباره نسبت هویت ایرانی و مدرنیته میداند: چگونه میتوان مدرن بود، ایرانی ماند و در عین حال برای جهان حرف تازهای داشت؟ به گفته او، این دغدغه را میتوان در اندیشه شاهرخ مسکوب، داریوش شایگان، سیدجواد طباطبایی و سیدمحمد بهشتی و نیز در تجربه هنرمندانی چون پرویز تناولی پی گرفت. گنجی رویکرد تناولی در پرهیز از تقلید از هنرمندان غربی و جستوجوی زبانی برخاسته از محیط فرهنگی خود را تلاشی برای مدرن بودن بدون مقلد بودن توصیف میکند .
او تأکید میکند هدف، ایرانی نامیدن هر فرم و رنگی نیست، بلکه شناخت پیوند اثر با تجربه زیسته و فرهنگی هنرمند است. این آثار، هر یک از منظری متفاوت، تجربه هنرمندان از ایران و مواجهه آنان با تحولات هنر مدرن را بازتاب میدهند.
ضرورت تداوم نمایش آثار گنجینه
نمایش آثار گنجینه، با رویکرد پژوهشی و کیوریتوری مشخص، میتواند خوانشهای تازهای از مجموعه ارائه دهد و ظرفیت آموزشی و پژوهشی موزه را افزایش دهد. دسترسی بیشتر دانشجویان، پژوهشگران و هنرمندان به این آثار، به تقویت مطالعات تاریخ هنر و گفتوگوی میاننسلی نیز کمک میکند.
با این حال، گنجی یادآور شد گنجینه موزه، با وجود جایگاه ممتازش برای مطالعه هنر مدرن ایران، کامل و جامع نیست و آثار بسیاری از هنرمندان ایرانی در آن جای ندارند. این کمبودها دامنه انتخاب و روایت نمایشگاهی را محدود میکند و ضرورت نقد و بررسی چنین بازخوانیهایی را نشان میدهد .
نمایشگاه «جستجوی ایران» این پرسش را پیش روی نهادهای فرهنگی میگذارد که آیا مردم و هنرمندان باید تنها در مناسبتهای خاص به گنجینه دسترسی داشته باشند یا نمایش و بازخوانی مستمر آن باید به بخشی ثابت از برنامه موزه هنرهای معاصر تبدیل شود؟ گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران بخشی از حافظه فرهنگی جامعه است؛ سرمایهای که ارزش آن هنگامی آشکار میشود که از مخزن فراتر رود و در دسترس مردم قرار گیرد. نمایش پیوسته آثار میتواند سواد بصری عمومی را ارتقا دهد، نسلهای تازه را آموزش دهد و میان تجربههای گذشته و جریانهای هنری امروز پیوند برقرار کند. موزه تنها محل نگهداری میراث نیست؛ فضایی برای زنده نگه داشتن آن در تجربه فرهنگی جامعه است.
شما چه نظری دارید؟