به گزارش خبرنگار اقتصادی اطلاعات، بنابراعلام شرکت ملی گاز ایران، زمستان امسال یک زمستان عادی نیست چرا که تولید گاز کشور کاهش بیشتری یافته درحالی که مصرف نه تنها مهار نشده بلکه رشد بیشتری هم داشته است. از این رو احتمال تنش گازی در برخی استان‌های کشور که در نقاط پایانی شبکه توزیع گاز قرار دارند، وجود دارد.
«محمدرضا عارف» معاون اول رئیس‌جمهوری نیز روز گذشته در جلسه کارگروه ماده۸ با اشاره به کمبود گاز ناشی از ناترازی‌های سال‌های گذشته و خسارات جنگ، بر ضرورت اطلاع رسانی صادقانه به مردم و مدیریت مصرف برای حفظ پایداری شبکه گاز در فصل سرما تاکیدکرد و گفت: ما باید توضیح دهیم که با کمبود گاز مواجه هستیم و به صرفه‌جویی نیاز داریم.
شمای کلی نقشه تولید و توزیع گاز کشور به‌گونه‌ای است که تولید در جنوب و بیشتر مصرف در نوار شمالی و شمال غربی کشور قرار دارد. به همین دلیل، گاز تولیدی در این فاصله طولانی با خطوط لوله که با ایستگاه‌های پمپاژ پشتیبانی می‌شود، انتقال می‌یابد.
در سال‌های عادی به خاطر کمبود تولید گاز در برابر مصرف، استان‌های شمالی که در نقطه انتهایی شبکه توزیع قرارداشتند با افت فشار و درنتیجه قطعی گاز مواجه می‌شدند. اما امسال شرایط بدتر شده است چرا که به خاطر تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی برخی تاسیسات تولید گاز در پارس‌جنوبی آسیب‌دیده و مقدار تولید گاز کاهش یافته است؛ همچنین، ایستگاه‌های پمپاژ گاز که دارای توربین‌های غول پیکر با فناوری بالا هستند و جایگزینی آنها دشوار و زمان‌بر و هزینه‌بر است، آسیب‌دیده است.
همه اینها باعث شده است که مقدار تولید و همچنین ظرفیت انتقال گاز از جنوب به شمال کشور دارای اختلال شده و از این‌رو ریسک قطعی گاز در برخی استان‌ها افزایش یابد.
به‌گفته هوشنگ صیدالی، مدیر امور هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران، در ۲۷ اسفندماه سال گذشته چهار پالایشگاه کشور مورد اصابت قرار گرفتند و درنتیجه ظرفیتی در حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از دسترس خارج شد.
وی در گفت‌وگو با ایسنا افزود : با وجود اقدامات فشرده صورت گرفته برای ترمیم خسارت‌ها، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب به میزان ناترازی گاز کشور نسبت به سال گذشته افزوده شده؛ بنابراین طبیعی است که شرایط امسال نسبت به سال گذشته و سال‌های قبل دشوارتر باشد.
صیدالی تصریح کرد:پیش‌بینی اولیه ما این است که حدود ۱۱ استان کشور با مشکل مواجه شوند. سه استان شمالی یعنی خراسان شمالی، مازندران و گلستان شرایط دشوارتری دارند زیرا هم در انتهای خطوط انتقال قرار گرفته‌اند و هم میزان مصرف در آنها بالاست به‌ویژه در استان مازندران مصرف گاز قابل توجه است.هشت استان دیگر نیز عمدتاً در شمال‌غرب کشور قرار دارند که ممکن است بخش‌هایی از آنها با محدودیت مواجه شوند.
این مقام مسئول خاطرنشان کرد: البته برای مدیریت این شرایط برنامه‌ریزی کرده‌ایم و در حال تمرین و هماهنگی هستیم تا در صورت بروز مشکل کمترین آسیب به مردم وارد شود. مردم همچنان خط قرمز ما هستند و تمام تلاشمان این است که گاز هیچ مشترکی قطع نشود.
مدیر امور هماهنگی در شرکت ملی گاز افزود: با این‌حال اگر به هر دلیلی قطعی رخ دهد تلاش می‌کنیم این اتفاق با برنامه‌ریزی و محاسبات دقیق مدیریت شود تا مشکلی برای مردم ایجاد نشود. همچنین با بخش‌های دیگر دولت هماهنگی می‌کنیم تا در صورت قطع احتمالی گاز، انرژی جایگزین در اختیار مردم قرار گیرد.
صیدالی خاطرنشان کرد: برای تأمین سوخت دوم و جایگزین در صورت قطعی گاز، پیگیری‌های لازم را از متولیان وزارت صنعت و معدن و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی انجام داده‌ایم تا در حد امکان، متناسب با شرایط پیش‌آمده امکاناتی مانند کپسول گاز و نفت سفید در اختیار مردم قرار گیرد. البته ممکن است این امکانات به اندازه تمام نیاز موجود نباشد.
برنامه های وزارت نفت
در همین‌حال، وزارت نفت نیز از مدتی قبل اقدامات متنوعی رابرای مدیریت تولید ومصرف گاز در زمستان پیش رو آغاز کرده است.
براین اساس، زمستان، آزمون واقعی توان تولید گاز است؛ زمانی که تقاضای خانگی افزایش می‌یابد و نیروگاه‌ها و صنایع نیز به تأمین مستمر انرژی نیاز دارند. در چنین شرایطی، افزایش تولید روزانه گاز خام به میزان حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به زمستان سال پیش از آن، یکی از نشانه‌های رشد ظرفیت تولید بود.
بنابر اعلام وزارت نفت، این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و تولید روزانه گاز خام در بهمن‌ماه رکورد تازه‌ای ثبت کرد که حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز از رکورد سال قبل بیشتر بود.
در شاخص‌های ماهانه نیز رکورد تولید سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱ میلیون مترمکعب افزایش یافت و در دی‌ماه ۱۴۰۴ بار دیگر ارتقا پیدا کرد.
این ارقام از یک نکته مهم حکایت دارند: رشد تولید صرفاً به ثبت یک عدد چشمگیر در یک روز محدود نماند، بلکه در مقاطع مختلف خود را نشان داد. البته پایداری این روند، در کنار افزایش ظرفیت، به مدیریت افت طبیعی تولید مخازن و آمادگی تجهیزات نیز وابسته است.
پارس جنوبی، جایی که هر چاه اهمیت دارد
وزارت نفت با اشاره به اقدامات انجام شده در میدان گازی پارس جنوبی تصریح کرد که در این میدان مشترک، افزایش برداشت هم اهمیت اقتصادی دارد و هم با صیانت از سهم ایران در منابع مشترک ارتباط پیدا می‌کند. براساس اعلام وزارت نفت، تولید روزانه گاز خام این میدان در آذرماه ۱۴۰۴ به ۷۲۹.۶ میلیون مترمکعب رسید و در ۲۸بهمن همان سال نیز با ثبت روزانه ۷۳۰ میلیون مترمکعب رکورد تاریخی تولید میدان شکسته شد.
ورود چاه‌های تازه به مدار، بخش مهمی از این مسیر را تشکیل داد. در فاز ۱۱پارس جنوبی هفت چاه جدید با ظرفیت مجموع ۱۵ میلیون مترمکعب در روز به تولید رسیدند. در فاز ۱۳ نیز هفت چاه، مجموعاً ۱۰.۵ میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت افزودند و دو چاه فاز ۱۴ نیز سه میلیون مترمکعب در روز تولید داشتند. در کنار این موارد، چاه‌های درون‌میدانی و تعمیرشده نیز به تقویت ظرفیت تولید کمک کردند.
حمید بورد، سرپرست وزارت نفت دراین‌باره گفت: «در تولید گاز رکورد چندسال گذشته را جابه‌جا کردیم و در زمستان گذشته به میزان یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیدیم.»
بیان این آمار مقایسه‌ای، تصویری از مقیاس تولید گاز کشور در زمستان گذشته ارائه می‌کند.
بنابر اعلام وزارت نفت، البته افزایش تولید گاز در مجموعه شرکت ملی نفت ایران، فقط به پارس جنوبی محدود نمانده است. میدان گازی دی با ورود سه چاه جدید، روزانه سه‌میلیون مترمکعب به تولید گاز کشور اضافه کرد و در میدان‌های آغار، مزدوران، دالان و تنگ‌بیجار نیز چاه‌های تازه وارد مدار شدند. توسعه میدان توس و خارتنگ و افزایش ظرفیت تولید در میدان شانول نیز بخشی از همین مسیر بود.
در شمال‌شرق کشورهم طرح توسعه میدان توس با سرمایه‌گذاری ۱۲۰ میلیون یورویی وارد مرحله بهره‌برداری اولیه شد؛ طرحی که هدف نهایی آن، با تکمیل چهار حلقه چاه، دستیابی به تولید روزانه حدود پنج میلیون مترمکعب گاز است.
ذخیره‌سازی؛ پشتوانه روزهای سرد
بر اساس اعلام وزارت نفت، افزایش تولید گاز، فقط ابزار عبور از زمستان پیش رو نیست بلکه بخشی از آمادگی شبکه باید در ماه‌های گرم و کم‌مصرف ایجاد شود؛ زمانی که امکان تزریق گاز به مخازن ذخیره‌سازی فراهم است.
براین اساس ، در سال ۱۴۰۴، سه میلیارد و ۱۶۰ میلیون مترمکعب گاز در مخازن سراجه و شوریجه ذخیره شد؛ رقمی که به‌عنوان رکورد تاریخی ذخیره‌سازی کشورثبت شده است. این ذخیره‌سازی در کنار مدیریت تعمیرات و آماده‌سازی تأسیسات، حاشیه اطمینان بیشتری برای تأمین گاز در فصل سرد ایجاد می‌کند.
آزمون تاب‌آوری
با وجود افزایش تولید گاز، روند تأمین این انرژی بدون اختلال پیش نرفت. حمله به چهار پالایشگاه پارس‌جنوبی در اسفند ۱۴۰۴، باعث کاهش قابل توجه ظرفیت تولید و تحویل گاز شد؛ به‌گونه‌ای‌که بنا بر آمار ارائه‌شده در گزارش‌های عملکرد، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز پارس‌جنوبی از مدار خارج شد.
اما با تلاش‌های انجام شده برای بازسازی و بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده، پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت پیش از آغاز روزهای سرد سال به مدار تولید بازگردد.
در این شرایط بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده به مدار، در کنار ادامه عملیات تولید، به یکی از مأموریت‌های مهم صنعت نفت تبدیل شده است.
سرپرست وزارت نفت درباره مدیریت شرایط دشوار تولید، از همیاری تمامی کارکنان صنعت نفت ایران سخن گفت و تاکید کرد که ادامه بازسازی نقاط آسیب‌دیده و پیگیری طرح‌های توسعه‌ای با جدیت ادامه دارد.
درنهایت، عملکرد تولید گاز کشور برای عبور از زمستان دشوار پیش‌رو را می‌توان در سه محور ارزیابی کرد: ثبت رکوردهای تازه در تولید، توسعه ظرفیت در میدان‌های مختلف و تلاش برای حفظ جریان تولید در شرایط بحرانی. با این حال، رکورد تولید به‌تنهایی برای سنجش امنیت انرژی کافی نیست. میزان گاز تحویلی به شبکه، پایداری تولید در بلندمدت، سرعت بازسازی تأسیسات و کاهش فاصله میان عرضه و تقاضا نیز باید در کنار آن بررسی شوند.