امید سراجان

چارچوب مدیریت نظام ارزی در کشور با توجه به تهدیدات بین‌المللی نیازمند یک تحول و اصلاح جدی است تا از شکل تک ارزی به نظام حرفه‌ای مدیریت چند ارزی تبدیل شود.
ساختار جدید باید وابستگی مستقیم مبادلات کشور به دلار آمریکا را کاهش دهد تا ضریب تاب آوری اقتصاد ملی در برابر تحریم‌های بین المللی افزایش یابد. البته اجرای چنین سیستمی مستلزم ایجاد سازوکارهای تسویه، مدیریت ریسک و پوشش نوسانات ارزی است.
ساده ترین شیوه برای کاهش وابستگی اقتصاد ایران به مبادله دلار، استفاده از ارزهای محلی در تجارت‌های دو طرف است. به عنوان مثال می‌توان در تجارت با چین بجای دلار از یوآن و ریال یا در مبادله کالا با مالزی می‌توان از رینگیت و ریال استفاده کرد. البته برای چنین تصمیمی باید حجم مراودات در اندازه‌ای باشد که تغییر ارز مبنا برای طرفین تجارت صرف کند. این شیوه مبادله تجاری پس از مدتی کوتاه به یک نظام چندارزی معاملاتی در کشور تبدیل می‌شود .
 استفاده از ارزهای محلی حتی می تواند موجب تسهیل تجاری بین دو طرف بشود.البته برای این کار معاملات غیردلاری و تسویه‌حساب‌ها باید در بانک‌های مرکزی دو طرف صورت گیرد که البته نیازمند ایجاد ساختارهای لازم در هر دو کشور است.
با این وجود به توصیه اغلب کارشناسان اقتصادی ورود به عرصه نظام غیردلاری نیازمند یک مدیرتی حرفه ای چند ارزی در سیستم بانکی ایران است تا بانک های داخلی به نرخ گذاری ارزها مسلط شوند و بتوانند دارایی های کشور را در زمان بروز نوسان نرخ‌ها، بیمه کنند.
سربازان اصلی پیاده سازی این چارچوب در نظام بانکی کشور، صادرکنندگانی هستند که باید کالای خود را بر اساس پول ملی کشور مقصد بفروشند.
 دولت هم می‌تواند برای جذب سرمایه گذاری خارجی  با ارزهای محلی، مشوق های ویژه ای به سرمایه گذاران ارائه دهد تا حجم مبادله ارزهای محلی در سیستم بانکی افزایش یابد. البته اجرای این سیاست نیازمند بستر ثابت و پایداری نظام اقتصادی است. در شرایط ثبات اقتصادی،  انگیزه ها برای سرمایه گذاری افزایش می یابد و اعتماد فعالان اقصادی به استفاده از ارزهای غیررایج بیشتر می‌شود.
با توجه به حجم مبادلات تجاری ایران و چین، در شرایط فعلی بهترین جایگزین برای استفاده از دلار در مبادلات منطقه‌ای، یوآن چین است. خوشبختانه تقاضای خرید یوآن در کشورهای همسایه ایران بالاست و می‌توان از این ارز به جای دلار در مبادلات خرد استفاده کرد.
همین مدل مبادلات ارزی ظرف یک سال اخیر در تجارت بین چین و روسیه برقرار شده که پیامدهای مثبتی برای هر دو کشور داشته است.
داده‌های رسمی روسیه حکایت از آن دارد که اکنون تقریباً تمامیِ مبادلات تجاری دوجانبۀ چین و روسیه با ارزهای محلی تسویه می‌شوند و سهم یوان در این میان، بخش قریب‌به‌اتفاقی را تشکیل می‌دهد.افزون بر روسیه، کشورهایی در خاورمیانه، آسیای مرکزی و جنوب شرق آسیا نیز در حال گسترش استفاده از یوان در مبادلات خود با شرکای تجاری هستند.این مساله باعث شده چین به عنوان یک قدرت بزرگ تجاری، طبیعتاً تقاضا برای تسویه‌حساب با یوان را افزایش ‌دهد که نقش بسزایی در کاهش هزینه‌های تبدیل ارز و ریسک نوسانات یوان در مبادلات تجاری دارد.
این قضیه ایجاب می کند که تجارت خارجی ایران  و نظام بانکداری داخلی به سرعت گزینه‌های رهایی از مبادلات دلاری را پیگیری کنند.
اصرار بر ادامه مسیر فعلی و اتکای  کامل به دلار در مبادلات خارجی، روز به روز مسیر دسترسی ایران به بازارهای بین المللی را دشوارتر می‌کند.