بینی برجسته‌ترین بخش صورت است و در تصادف، زمین خوردن، ورزش‌های برخوردی یا حتی یک برخورد ساده در خانه، اولین جایی است که آسیب می‌بیند. بیشتر این ضربه‌ها با کمی تورم و کبودی خوب می‌شوند، اما شناختن علائم شکستگی بینی بعد از ضربه کمک می‌کند فرصت درمان به‌موقع از دست نرود.
نشانه‌هایی که از شکستگی خبر می‌دهند
درد، تورم و کبودی پس از ضربه به بینی طبیعی است و به‌تنهایی نشانه شکستگی نیست. آنچه احتمال شکستگی را بیشتر می‌کند، تغییر شکل بینی است؛ کج شدن آن به یک سمت، فرورفتگی در پشت بینی یا برآمدگی تازه‌ای که پیش از ضربه وجود نداشت. صدای خرد شدن یا ترق‌تروق هنگام لمس بینی هم از نشانه‌های مهم است.
سخت شدن تنفس از یک یا هر دو سوراخ بینی، خونریزی از بینی و کبودی دور چشم‌ها هم ممکن است همراه شکستگی دیده شوند. البته تورم روزهای اول گاهی تغییر شکل را پنهان می‌کند؛ به همین دلیل بسیاری از پزشکان ترجیح می‌دهند چند روز پس از فروکش تورم، بینی را دوباره معاینه کنند.
در کودکان و نوجوانان، تشخیص شکستگی گاهی دشوارتر است، چون استخوان‌ها و غضروف‌ها هنوز در حال رشدند و نشانه‌ها ممکن است خفیف‌تر باشند. اما آسیب در این سن اهمیت بیشتری دارد؛ چون می‌تواند روی رشد بعدی بینی اثر بگذارد و باید حتماً از سوی پزشک بررسی شود.
علائم هشدار؛ چه زمانی معطل نکنیم
برخی نشانه‌ها فقط به بینی مربوط نیستند و می‌توانند از آسیب جدی‌تری خبر دهند. سامانه خدمات درمانی بریتانیا در راهنمای شکستگی بینی فهرستی از این علائم را آورده است که به مراجعه فوری به اورژانس نیاز دارند:
- خونریزی از بینی که بند نمی‌آید.
- خروج مایع شفاف و آبکی از بینی که ممکن است نشانه آسیب جدی به سر باشد.
- سردرد شدید همراه با تاری یا دوبینی.
- تورم بنفش‌رنگ داخل بینی.
- زخم بزرگ یا جسم خارجی در زخم.
- بیهوشی، گیجی یا اختلال در صحبت کردن.
تورم بنفش داخل بینی ممکن است نشانه تجمع خون در تیغه بینی باشد؛ وضعیتی که اگر درمان نشود، می‌تواند به غضروف آسیب بزند. پس اگر پس از ضربه، یک سمت بینی کاملاً بسته شد و درد افزایش یافت، بهتر است منتظر نمانید.
زمان؛ مهم‌ترین عامل در درمان
درمان شکستگی بینی محدودیت زمانی دارد. طبق همان راهنما، اگر شکل بینی پس از ضربه تغییر کرده باشد، پزشک ممکن است پس از چند روز و فروکش نسبی تورم، استخوان‌ها را جا بیندازد؛ اما این کار باید در حدود سه هفته پس از شکستگی انجام شود، پیش از آنکه استخوان‌ها در موقعیت تازه جوش بخورند.
پس از این مهلت، اصلاح بینی معمولاً ساده نیست و ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد. به همین دلیل اگر چند روز پس از ضربه، با کم شدن تورم متوجه کجی بینی شدید، مراجعه را به بعد موکول نکنید. همین راهنما توصیه می‌کند در دو هفته اول از ورزش سنگین و تا دست‌کم شش هفته از ورزش‌هایی که خطر ضربه به صورت دارند، دوری شود.
در این روزها مراقبت‌های ساده هم کمک می‌کند: کمپرس سرد روی بینی و اطراف آن در روزهای اول، بالا نگه داشتن سر هنگام استراحت و خودداری از فین کردن شدید. مصرف هر دارویی، حتی داروهای رایج خانگی، بهتر است با نظر پزشک باشد.
پیشگیری هم بخشی از این ماجراست. ورزشکاران رشته‌های برخوردی مثل فوتبال، بسکتبال، کشتی و ورزش‌های رزمی، بیش از دیگران در معرض شکستگی بینی هستند و استفاده از محافظ صورت در تمرین‌ها و مسابقه‌ها خطر را کم می‌کند. بستن کمربند ایمنی در خودرو، استفاده از کلاه ایمنی هنگام دوچرخه‌سواری و موتورسواری، و ایمن کردن خانه برای سالمندان که بیشتر در معرض زمین خوردن هستند، از ساده‌ترین راه‌های محافظت از صورت است. کسی که یک بار شکستگی بینی داشته، باید در ماه‌های بعد بیشتر مراقب باشد، چون بافت‌ها تا مدتی آسیب‌پذیرتر از قبل هستند.
شکستگی درمان‌نشده می‌تواند تیغه بینی را منحرف کند
پیامدهای دیررس؛ وقتی شکستگی درمان نمی‌شود
بسیاری از افرادی که سال‌ها با بینی کج یا گرفتگی یک‌طرفه زندگی می‌کنند، در گذشته ضربه‌ای به بینی خورده‌اند که جدی گرفته نشده است. شکستگی درمان‌نشده می‌تواند تیغه بینی را منحرف کند و باعث گرفتگی مزمن، خروپف، تنفس دهانی یا عفونت‌های مکرر سینوس شود. از نظر ظاهری هم کجی یا قوز ناشی از ضربه با گذشت زمان برطرف نمی‌شود.
در این موارد، درمان معمولاً جراحی است که هم ساختار داخلی را برای تنفس اصلاح می‌کند و هم شکل بیرونی را. آشنایی با این نوع جراحی ترکیبی در این صفحه آمده است.
کسانی که سابقه ضربه دارند و اکنون با مشکل تنفسی یا کجی بینی روبه‌رو هستند، می‌توانند توضیحات کامل‌تر درباره انواع شکستگی، زمان مناسب درمان و گزینه‌های اصلاح را در صفحه مربوط به این موضوع در وب‌سایت کلینیک دکتر احسان شفیعی بخوانند؛ متخصص جراحی فک و صورت که درمان آسیب‌های صورت از حوزه‌های اصلی کار این رشته است.
جمع‌بندی
ضربه به بینی همیشه به شکستگی نمی‌انجامد، اما تغییر شکل بینی، گرفتگی تنفس و صدای خرد شدن هنگام لمس، نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. خونریزی ادامه‌دار، ترشح شفاف یا سردرد شدید به مراجعه فوری نیاز دارد. مهلت حدود سه‌هفته‌ای برای جا انداختن استخوان‌ها را از دست ندهید. برای تصمیم درباره درمان، معاینه حضوری لازم است.