جلال آل احمد

تدوین: محمدحسین دانایی

آنچه می آید، گزیده ای است از جلد دوم  کتاب« یادداشت های روزانه جلال   آل احمد»، چاپ انتشارات اطلاعات.
سه‌شنبه ۸ شهریور ۱۳۳۹ 
برادره کارش گرفته است. اندر U.F.A استخدامش کرده‌اند با ماهی سیصد و پنجاه مارک و غذای موقع کار. البته پول بسیار کمی است، ولی هر که را طاوس باید، جور هندستون کشد. حقوق معلمی را که از دست خواهد داد، مگر اینکه دری به تخته بخورد و کسی کاره‌ای بشود که به داد او برسد و منتظر خدمت با استفاده از حقوقش کنند. آنچه مهم است، اینکه به دنبال شوق‌وشور کاری که دلش می‌خواست، عاقبت دستش را جائی بند کرد. هم زبانی یاد می‌گیرد، هم کاری را حسابی می‌آموزد و در محیط بزرگتری تجربه‌ها می‌اندوزد و با این حساب، گور پدر حقوق آق‌معلمی. مشورت کرده بود البته، برایش نوشتم که بکن و هر چه زودتر هم. و محل کارش در برلن است و باز این‌روزها منتظر کاغذش هستم. خیالم گرچه برای حقوقش ناراحت است، اما جمعاً خیالم از بابت او آسوده شده.
دیگر اینکه اوضاع مملکت باز دارد گُ... مرغی می‌شود... به فشار امریکائی‌ها باز آبی توی سوراخ مورچه‌ها ریخته‌اند و دولت تشریف برده و شریف‌امامی۱مأمور کابینه شده و انتخابات باطل خواهد شد، یا دست‌کم در تهران و ملکی [خلیل] و دارودسته‌اش راه افتاده‌اند و اصرار برای شرکت در مجالسشان و من تکلیفم همان است که برایشان گفته‌ام. اگر بتوانم کمکی در امور مطبوعاتی و بی‌ادبیاتی،۲  وگرنه اهل سیاست و انضباط و حوزه و امضا و سخنرانی نیستم.
شنبه ۱۹ شهریور ۳۹ 
از برادره مدتی است خبر نیست. و آخرین کاغذش پر بود از بی‌تکلیفی و خالی بود از آن شوروشوق و پادرهوا بود و نفهمیدیم می‌آید، یا خواهد ماند، یا عاقبت چه خواهد کرد. دخترک را گذاشته و رفته و تمام شده. همچه معلوم است. از کار فیلمبرداری هم خبری نیست. به نظرم ندانستن زبان کلافه‌اش کرده و هِی لیت ‌و لعلّ می‌کند که برگردد. ما هم که هی کاغذهای تشویق‌کننده می‌نویسیم و رویش نمی‌شود چه باید کرد. به هر صورت از کاغذ این دفعه‌اش سخت کلافه شده‌ام. بی‌تاریخ، خالی از دقت و واقعیت، و خالی از تصمیم بود و خدا عالم است چه خواهد کرد. همه‌اش می‌ترسم برگردد و دوباره فرو برود در این خاک‌برسری آق‌معلمی و دائماً حسرت بخورد که چرا نماندم، چرا آن دخترک نیست و الخ...
دیگر اینکه داریوش [پرویز] دوباره دارد حماقت می‌کند و همان زن دوم را می‌گیرد. در همین ایام بود که آنا افشار۳ با بنزین سوخت و چه رقت‌بار. کاربونیزه شد. چه عاقبتی! من گفتم جهنمش را در دنیا کشید که در آن دنیا آسوده باشد، چون حیف بود که به جهنم آخرت بکشد!
دیگر اینکه شاملو و قاطرپور [نادر نادرپور] در «آژنگ»۴ افتاده‌اند به جان همدیگر. سرِ همان اشاراتی که در مقدمه دیوان تازه‌اش قاطرپور به من و شاملو زده. ما لای سبیلی درکردیم و محل نگذاشتیم به این غوره مویزشده باورکرده پیغمبر از آب درآمده و ریزه‌خوار خوان نعمت نوکرهای عَلَم! ولی شاملو پریده است به او و مثل سگ دارند پوز و دندان می‌آزمایند و چه افتضاحی از خودخواهی و خودبینی و وقاحت و بیشتر از طرف قاطرپور، و خنده‌دار دخالت این جغله عنایت۵ است در میدان به عنوان وساطت و طرف قاطرپور را گرفتن و الخ و خوشمزه است که همه‌شان هم دم از ادبیات و تاریخ ادبیات و خلود و الخ می‌زنند و نمی‌دانند توی چه کثافتی غوطه می‌خورند. به هر صورت باز گُلی به جمال شاملو که حسابی زه زده بود، و مثل اینکه در دعوا پشت خودش را خالی احساس کرده، حرفش سنگینی وقاحت را ندارد. خوشمزه‌تر از همه اینکه لنگ و پاچه نعش نیما را هم به وسیله پسرش کشیده‌اند وسط. 
یک فضاحتی شده تماشائی! که البته فقط گوش نیمچه‌شعرا و نویسنده‌ها به آن بدهکار است و دیگران به ...خمشان هم نیست. و این خاک بر سرها که باید ببینند دعوای زمان حیاتشان را هیچ پدرسوخته‌ای نمی‌داند، خیال می‌کنند این اباطیل در تاریخ ادبیات ضبط خواهد شد و به این قضیه تفوّه هم می‌کنند که هیچ، سرقلم می‌نویسند و چاپ می‌زنند و زیرش را امضا می‌گذارند.
دیگر اینکه باز داستان این کلوب فیلم راه افتاده. هفته گذشته ـ سه‌شنبه‌شب ـ فیلم مستندی از عکس‌های مربوط به اندرسن دادند. سراسر زندگی او را خواسته بودند با تصاویر ـ عکاسی و نقاشی و روزنامه و کلیشه ـ بیان کنند. لوس بود. عین این کار را برای بودا کرده بود آمال روی.۶ و با نقش برجسته‌ها و مجسمه‌ها و مینیاتورها و الخ و خلاصه بهتر از آن یکی بود، غیر از تصویرهای طبیعت که در آن جا زده بود از آسمان‌های ابردار و دره‌ها و جوی‌ها و آبشارها و الخ... خیلی رمانتیک!
چهارشنبه ۲۳ شهریور ۳۹ 
برادره کاغذ تازه‌اش آمد. مدتی مردد بوده است که قبول بکند کار را یا نه و عاقبت معلوم است که مصمم شده از روی ناچاری و چهارماهه کار را قبول کرده است. گرچه هنوز صراحتی در کار نیست، یعنی تکلیف خودش را کاملاً روشن نکرده است.
دیگر اینکه کتاب تاریخ پنجم دبستان را که خانلری نوشته است، گرفتم دم چَک و چهار ـ پنج صفحه مطلب برایش درست کردم، موش‌کشی، و دادم دست علاء کیائی و اعوانه تا چه شیطنتی با آن بتوان کرد... ورقی به «مالک و زارع» زده‌ام، سناریوی نیمه‌تمام عهد و عیال را دیده‌ام و این آخری که نوشتم.
دیگر اینکه کار وزارت جلیله به همان صورت سابق است ـ هفته سه روز یا دو روز سر می‌زنم و در آنجا که هستم، کار خودم را می‌کنم. بعد کارهائی را که در شهر دارم، صورت می‌دهم و می‌آیم بالا. هنوز هم درس نتوانسته‌ام بگیرم در مدرسه‌ای...
جمعه ۲۵ شهریور ۳۹ 
دیشب در حالی که فقط ۲۰ تومن دارائی‌مان بود، سری به خانه شیرازی زدیم که قصر خَوَرنقی۷  ساخته که حسادت و مقایسه عهدوعیال را برانگیخت که: سکینه صفا۸ حقیر در چنان خانه‌ای باید زندگی کند و من و تو در چنین که آن‌هم با چنین خون دلی فراهم شده است و الخ... قبلا قرار بود شام بمانیم و لقمه‌نانی بخوریم، یعنی با خودمان این‌طور قرار گذاشته بودیم که خراب شویم سرشان برای جبران بی‌پولی، ولی همین حسادت و غیره، عیال را واداشت که در جواب سؤال زن شیرازی که: «شام خورده‌اید؟» بگوید: آره و من هم سکوت کردم، چون می‌دانستم در چه حالی به‌سر می‌برد. ناچار میوه‌ای آوردند و... پرت گفتیم و ساعت ۱۰ درآمدیم و رفتیم... دو  سه‌تا سوسیس سرخ‌کرده خوردیم و آمدیم خانه.
و امروز صبح من رفتم سری به مادر و پدر زدم و او تنها در خانه ماند به نظافت و من ۵/۱۰ برگشتم و دو ـ سه بار درزدن‌ها را بی‌جواب گذاشتیم، در حالی که همسایه‌ها می‌گفتند هستند. تلفن را بیرون کشیده‌ایم و بی‌دردسر، ولی با چه ترس و لرزی که مبادا مشتمان واشود! هوشنگ [دانشور] با زاد و رودش آمده بود و از هر سوراخ سمبه خانه سر کردند و صدا دادند و عمو و سیمین و جواد همه را صدا کردند که کسی جواب نداد و رفتند و قرار است چائی که خوردیم، عصر باز بزنیم به چاک جعده، برویم بیرون از خانه برای فرار از شرّ مزاحمان، به‌خصوص که جناب احمد خان [ریاحی] همریش کثافت نظامی بنده باز آمده است و خدا به دادمان برسد. خانه را پس از بنّائی و با مزد بنائی آراسته‌ایم برای وجود ذی‌جود ایشان که هیچ حالش را ندارم.
ادامه دارد
پی‌نوشت‌ها:
۱.   جعفر شریف‌امامی، دو دوره نخست‌وزیر و ۱۵ سال رئیس مجلس سنا.// ۲. تعبیر طنزآمیز برای ادبیاتی.//۳. آنا افشار، دخترخاله سیمین دانشور.//۴.  آژنگ، نشریه 
خبری ـ سیاسی به مدیریت مسعودی که از فروردین ۱۳۳۳به بعد منتشر می‌شد.//  ۵. محمود عنایت، فعال سیاسی و روزنامه‌نگار.// ۶. بنگاه فیلم‌سازی و فعال در امور سینمایی. ۷. نام کاخ  باشکوه یزدگرد در بین‌النهرین// ۸.  همسر شیرازی.