زهره شریفی

با نزدیک شدن به ساعت ۱۱ شب به رسم همه شب‌ها خادمان حرم آستانه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) با احترام و آرامش از زائرانی که هنوز مشغول زیارت هستند، درخواست می‌کنند هرچه زودتر قبل از بسته شدن درهای خروجی، صحن را ترک کنند؛ مسأله‌ای که برای بیشتر زائران آن آستانه کریم، معمول است و طبیعی. اما در میان آن زائران، کسانی هستند که همین چند ساعت تا وقت باز شدن دوباره درها به وقت نماز صبح، بیرون از آن حرم امن برایشان هزار سال می‌گذرد؛ چرا که دلخوشی و امیدی برای رفتن به خانه ندارند. 
کافی است یک روز از وقت نماز صبح تا همان ساعت ۱۱شب گشتی در آن حرم امن بزنیم تا در گوشه و کنارهای صحن و داخل حرم، گهگاه زنی را ببینیم که تمامی این ساعات را پیچیده در چادری مشکی یا رنگی، نشسته بر دیواری تکیه داده و به خیال بیشتر ما چندساعتی را برای ثواب و سبک شدن حال و گرفتن حاجت به زیارت آمده است.
اینجا سخن از زنان بی‌خانمان و کارتن‌خواب و معتاد نیست، چرا که در حال حاضر نهادهای دولتی و مردمی وجود دارند که جهت حمایت از این زنان و پناه دادن به آن‌ها مشغول فعالیتند. حکایت، زنان و دخترانی هستند که هم خانواده دارند و هم از سطح اجتماعی و فرهنگی بالایی برخوردارند اما بعد از مشاجره‌ یا درگیری در خانه به چنین مکان‌های امنی از جمله آستانه امام‌زادگان پناه می‌آورند؛ مکانی که نه آشنایی و نه قوم و خویشی از حال آنان باخبر می‌شود تا مبادا آبرویشان برود و حرف و حدیثی برایشان درست شود؛  چرا که خواسته و ناخواسته باید باز به خانه برگردند. سر صحبت را با هر کدامشان که باز می‌کنیم دلی پرغصه دارند،برخلاف ظاهرشان که مرتب و آرام و شیک و حتی اعیانی است!
زنان و مادران آبرودار
«طاهره خانم» مادری ۶۸ ساله است، آبرودار و خانواده‌دار. اما به قول خودش دلش پر از غصه است از دست شوهر و بچه‌هایش که او را با رفتارهایشان رنج می‌دهند. از شوهرش می‌گوید که بعد از بازنشستگی خانه‌نشین شده و سر ناسازگاری دارد، از سه دختر و یک پسرش که هر کدام هر روز غصه‌ای برایش می‌سازند. خسته است و بار گران ۴۵ سال زندگی زناشویی، روحش را خمیده کرده است. در میان حرف زدن، نایلونی را از کیفش در می‌آورد که پر از داروهای اعصاب و قلب و فشار  خون است. 
او تعریف می‌کند: دیروز عصر با شوهر و بچه‌هایم دعوایم شد. دیگر نتوانستم محیط خانه را تحمل کنم و پناه آوردم به آستانه آقاشاه‌عبدالعظیم. پرسیدم دیشب را چه کردید؟ گفت بعد از بسته شدن حرم چون جایی نداشتم و نمی‌خواستم اقوام و فامیل از حال و روزم باخبر شوند، پیاده تا میدان اصلی نزدیک حرم رفتم و تنها روی یکی از نیمکت‌هایش نشستم تا نزدیک اذان صبح! 
«فاطمه» زن جوان دیگری که از دست شوهر معتادش چند روزی است به حرم پناه آورده، می‌گوید: در این چند روز احساس آرامش و حال خوبی دارم؛ با این که نگران دختر کوچکم هستم که پیش پدرش است. چندین بار شوهرم را به کمپ بردم، پیش روان‌شناس بردم اما فایده‌ای نداشت. بارها خواستم طلاق بگیرم اما هربار که دادگاه رفتیم به نتیجه نرسیدیم و قاضی رأی به طلاق نداد. هیچ‌کدام از اقوام و فامیل هم از وضعیت من خبر ندارند. ما خانواده آبروداری هستیم و حتی هیچ‌کس نمی‌داند دختر بزرگ‌ترم که ۱۸ سال دارد مدتی است به خاطر رفتار پدرش جدا از ما زندگی می‌کند. 
او می‌افزاید:‌دو روز پیش دیگر طاقت نیاوردم و از شوهرم خواستم یک بار دیگر هم برود پیش روان‌شناس. راضی نشد و شروع به داد و بیداد کرد. من هم از ماشینش پیاده شدم و یکسره به اینجا آمدم. خانه ما همین نزدیک‌های حرم است اما پایم نمی‌کشد به خانه برگردم. شب‌ها وقتی در حرم را می‌بندند مجبور می‌شوم برای چندساعتی در خیابان‌ها و بازار که تعطیل و خلوت است قدم بزنم تا نزدیک اذان صبح!  
در جمع انگشت‌شمار این زنان، دخترانی هم هستند که بعد از درگیری با اهل خانواده به دلایل مختلف حتی یک جر و بحث کوچک از سر عصبانیت به حرم پناه آورده بودند. 
«ریحانه» تنها ۳۵ سال دارد و تحصیلکرده است. تعریف می‌کند: بعد از جر و بحث با پدر و مادرم از خانه بیرون زدم. فکر می‌کردم می‌توانم چند شبی را در پانسیون یا هتل باشم و بعد از آرام شدن خودم و کوتاه آمدن پدر و مادرم از حرف‌هایشان به خانه برگردم. اما متأسفانه به چند پانسیون مراجعه کردم و آن‌ها برای چند شب، پذیرش نداشتند. قیمت هتل‌های معتبر هم بسیار گران بود. ناخودآگاه به فکر حرم افتادم و به اینجا آمدم. 
وی می‌افزاید: دو روزی است که اینجا سر می‌کنم. خوشبختانه در قسمتی از حرم، مکانی هست که می‌توانیم بخوابیم و استراحت کنیم اما با بستن حرم نمی‌دانم چه کنم. تنها چاره‌ای که دارم قدم زدن در خیابان‌ها و کوچه‌های اطراف حرم است تا نزدیک اذان صبح!
آن‌ها نیاز به حمایت دارند
داستان این زنان و دختران پیچیده در پیله رنج‌های خانگی، فقط به این چند تن و حضورشان در آستانه حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) محدود نمی‌شود. آن‌ها خسته‌اند؛ خسته از رفتارهای نادرستی که در خانواده با آنان می‌شود، خسته از ناتوانی در سر و سامان دادن به مشکلات درون خانه، خسته از درک نشدن به همراه دلخوری و دلگیری‌های بسیار از شوهر و فرزندان. دختران آزرده‌اند از امر و نهی کردن‌های دائمی والدین، خسته‌اند از شرایط نامعلوم زندگی در خانه پدری و....
در واقع داشتن خانه و خانواده و موقعیت مالی و شغلی مناسب، همیشه دلیلی برای رنج نکشیدن و آسیب ندیدن نیست. برعکس، گاهی این امکانات، پوششی می‌شود برای نمایان نشدن رنج‌های این زنان که به خاطر ترس از حرف و حدیث‌های اقوام و فامیل، خوردن برچسب‌ ناشکر بودن، آبروریزی و قضاوت شدن سکوت می‌کنند. 
اما زنانی هم هستند که مانند طاهره خانم، فاطمه و ریحانه به قولی «طاقتشان طاق شده» و برای چند روز دور ماندن از آن رنج‌ها هم که شده، به مکانی امن پناه می‌برند.
مسأله قابل‌توجه در همین تمام شدن طاقت و به اصطلاح روان‌شناسی، پایین آمدن آستانه تحمل است که می‌تواند عواقب و تأثیرات ناخوشایندی بر خود فرد و اطرافیان او و در نهایت جمع خانواده داشته باشد. 
متأسفانه در ظاهر چون این زنان و دختران از خانواده جدا نبوده و بعد از گذران دوره بحران با وجود رنج‌ها و غصه‌های پنهان درونشان، باز به خانه برمی‌گردند، به نظر می‌رسد نیازی به حمایت و یاری ندارند اما همین باور عدم نیاز به حمایت عاطفی و روانی از این زنان، با توجه به نقش مهم آنان در خانه به‌ویژه در جایگاه مادری، می‌تواند نه‌تنها خود فرد، که تمامی اعضای خانواده را درگیر رنج‌هایی کند که به مرور زمان، فضای خانه را سرد و ساکت یا پر از تنش و نزاع خواهد کرد. 
برای رسیدگی به حال این زنان، کاری بیشتر از تشکیل انجمن و نهاد لازم است. به نظر می‌رسد باید شرایطی فراهم شود تا آن‌ها بتوانند با آسودگی خیال به مرجعی برای رفع مشکلاتشان مراجعه کنند، بدون آن که بیم شناسایی و بیشتر شدن دردسرهایشان را داشته باشند و این کار پیش و بیش از همه، نیاز به فرهنگ‌سازی دارد؛ این مشکل را باید ریشه‌ای حل کرد.