به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از Live Science، مرگ کلئوپاترا یکی از مشهورترین مرگ های تاریخ است. در سال ۳۱ قبل از میلاد، ملکه مصر و متحد و معشوق رومی او، «مارک آنتونی»، نبرد آکتیوم را به اکتاویان باخت که بعدها اولین امپراتور روم، آگوستوس شد. تابستان بعد، کلئوپاترا به دنبال یک کمین رومی در داخل مقبره سلطنتی خود در اسکندریه دستگیر شد.
طبق روایت اکتاویان، ملکه به جای اینکه با شرمساری شکست مواجه شود، اجازه داد تا یک مار سمی او را گاز بگیرد و به سرعت تسلیم سم آن شد. برخی از نویسندگان رومی، مانند مورخ Velleius Paterculus، آن داستان را بدون تردید تکرار کردند.
اما دیگران نسبت به این روایت بسیار کمتر مطمئن بودند و آن را تبلیغات رومی برای تقویت قدرت اکتاویان میدانستند. اکثر مورخان امروزی تردید دارند که اصلاً ماری درگیر ماجرا بوده باشد. پس چگونه کلئوپاترا مرد؟
مرگ ملکه هنوز در هالهای از ابهام است
«پرودنس جونز»، استاد ادبیات کلاسیک در دانشگاه ایالتی مونتکلیر در نیوجرسی و نویسنده کتاب «کلئوپاترا: یک کتاب مرجع» (انتشارات دانشگاه اوکلاهما، ۲۰۰۶) گفت: «ما نمیتوانیم با اطمینان بگوییم که کلئوپاترا دقیقاً چگونه مرده است.»
آنچه مورخان تا حد زیادی بر سر آن توافق دارند این است که کلئوپاترا هفتم، آخرین ملکه سلسله بطلمیوس مصر، به زندگی خود پایان داد و روشی را انتخاب کرد که بدنش را آرام و باوقار نگه داشت.
شواهد گمشده
شواهد فیزیکی مرگ کلئوپاترا مبهم است. بخش عمدهای از منطقه سلطنتی اسکندریه اکنون در زیر آب قرار دارد و «فرانک گودیو»، باستانشناس زیر آب، که در حال کاوش در آن بوده است، مقبره ملکه را پیدا نکرده است. او افزود، حتی اگر بقایای کلئوپاترا از زیر آب بیرون بیاید، بعید است که استخوانها شواهدی از سم مار را نشان دهند و خاطرنشان کرد که پزشکی قانونی خارج از حوزه تخصص اوست.
بهترین شاهد شاید المپوس، پزشک شخصی کلئوپاترا بوده باشد. جونز گفت: «متأسفانه، هیچ چیز از روایت المپوس باقی نمانده است.»
آنچه باقی مانده، داستانی است که عمدتاً توسط دشمنان کلئوپاترا روایت شده است. «جین درایکات»، مورخ دانشگاه گلاسکو، گفت که قدیمیترین روایت باقیمانده، شعری از شاعر رومی هوراس است که حامی او دوست نزدیک اکتاویان بود. قصیده او که تقریباً همزمان با مرگ او سروده شده است، پیروزی اکتاویان را جشن میگیرد و در حال حاضر ملکه را در حال تماس با مارها به تصویر میکشد.
ملکهای بدون گزینه
پس از دستگیری، کلئوپاترا تحت مراقبت نظامی نگهداری شد. در آن زمان، او دو بار سعی کرده بود به زندگی خود پایان دهد. کلئوپاترا هنگامی که سربازان رومی به مقبرهای که در آن سنگر گرفته بود، حمله کردند، سعی کرد با چاقو خودکشی کند و بعداً سعی کرد خود را از گرسنگی بکشد و تنها پس از تهدید اکتاویان توسط فرزندانش، دست از این کار کشید.
از نظر درایکات، این تلاشها شکی باقی نمیگذارد که کلئوپاترا ترجیح میدهد بمیرد تا اینکه به عنوان یک اسیر زندگی کند. او نمیخواهد زندانی باشد و به عنوان یک دشمن شکستخورده در خیابانهای رم پیروزمندانه گردانده شود.
در دنیای یونانی-رومی، خودکشی آن انگ و لکه ننگی را که بعدها تحت مسیحیت به خود گرفت، به همراه نداشت. این راهی برای پاک کردن گذشته و از بین بردن هرگونه شرم و ننگ از خود بود. پس از شکست نیروهای باقیماندهاش در اسکندریه و شنیدن گزارش دروغین مرگ کلئوپاترا، آنتونی اولین نفر از دو عاشقی بود که خودکشی کرد.
به گفته پلوتارک، زندگینامهنویس یونانی، که روایت خود را بر اساس روایت پزشک شخصی کلئوپاترا بنا کرده است، کلئوپاترا از مقبره آنتونی بازدید کرد، حمام کرد، غذا خورد و نامهای مهر و موم شده برای اکتاویان فرستاد و درخواست کرد که در کنار آنتونی دفن شود و این نشان میداد که قصد مرگ دارد. اکتاویان متوجه شد که چه اتفاقی دارد میافتد و پیامآورانی را به سرعت نزد او فرستاد، اما آنها خیلی دیر رسیدند. آنها او را در حالی که لباس سلطنتیاش را پوشیده بود، مرده یافتند. در حالی که خدمتکارانش ایراس و چارمین در کنارش در حال جان دادن بودند.
مشکل مار
جونز آنچه مورخان، زندگینامهنویسان، جغرافیدانان و پزشکان باستان درباره مرگ کلئوپاترا نوشتهاند را گردآوری کرده است. هر منبعی به گزش مار اشاره میکند، اما چندین منبع دیگر نیز احتمالات دیگری را مطرح میکنند؛ از جمله پماد سمی، سمی که در یک سنجاق موی توخالی پنهان شده بود و زهر مار که در زخمی که ملکه با گاز گرفتن خود ایجاد کرده بود، ریخته شده بود. تنها یکی از این نویسندگان، استرابون، جغرافیدان، هنگام مرگ کلئوپاترا زنده بود و تنها افرادی که در اتاق با او بودند نیز مردند.
«کاسیوس دیو»، مورخ رومی نوشت که تنها سرنخ، یک جفت خراش ضعیف روی بازوی او بود. با این حال، این موضوع چندان قانع کننده نیست. جونز گفت: «گزش کبرا میتواند به صورت دو زخم کوچک سوراخ مانند ظاهر شود، اما همه گزشهای کبرا به این شکل ظاهر نمیشوند و همه زخمهای سوراخ مانند دوگانه ناشی از گزش مار نیستند».
جونز روایت مار از داستان را به اکتاویان نسبت میدهد که هنگام مرگ کلئوپاترا در اسکندریه بود. پلوتارک گزارش داده است که تصویری از کلئوپاترا با یک مار افعی چسبیده به او در رژه پیروزی اکتاویان در رم حمل میشد. جونز گفت: «با این حال، اکتاویان دشمن کلئوپاترا بود و به همین دلیل ممکن است نخواهیم روایت او را بدون بررسی بپذیریم.»
درایکات منبع احتمالی دیگری برای سردرگمی مطرح کرد: جواهرات به شکل مار در آن زمان در اسکندریه مد بود؛ بنابراین رومیهایی که تمثال ملکه را میدیدند، ممکن است یک دستبند مار را با یک مار واقعی اشتباه گرفته باشند.
درایکات فکر نمیکند که یک مار میتوانسته هر سه زن را کشته باشد. جونز کمتر مطمئن است. جونز گفت مارها با هر گزش به یک اندازه سم تزریق نمیکنند و برخی از «گزشهای خشک» اصلاً سم ندارند. او افزود: «از طرف دیگر، فکر نمیکنم غیرممکن باشد، زیرا بدن یک کبرا حاوی سم کافی برای کشتن چندین نفر است.»
یک سم آرام
درایکات گفت، دیدگاه عمومی در میان مورخان این است که کلئوپاترا نوعی سم مصرف کرده است؛ سمی که به سرعت اثر کرده و باعث تشنج یا استفراغ نشده است. عدم وجود این علائم، گویای این موضوع است: اعتقاد بر این است که مار کبرا همان مار کبرای مصری با نام علمی "Naja haja" است که زهر آن باعث مرگ تدریجی و دردناک همراه با نارسایی تنفسی میشود.
جونز خاطرنشان کرد که کلئوپاترا احتمالاً راههای دیگری هم داشته است. اسکندریه مرکز مطالعات علمی مدیترانه بود و متون مربوط به آن دوره، مانند «تریاکا» اثر نیکاندر، فهرستی از حیوانات سمی را ارائه میدهند. پدر کلئوپاترا، بطلمیوس دوازدهم، حتی با داروشناس زوپیر در مورد پادزهرها مشورت کرد. پلوتارک ادعا کرد که کلئوپاترا شخصاً بر آزمایشهایی نظارت داشت که اثرات سموم کشنده را بر زندانیان محکوم مشاهده میکردند.
با این حال، دریکوت گفت که این ادعا و سایر داستانهای مربوط به سموم باید با احتیاط خوانده شوند؛ زیرا آنها از کلیشههای رومی در مورد زنان الهام میگیرند. از نظر رومیها، «مردان شجاع با شمشیر میجنگند»، در حالی که تصور میشد زنان، که در آن زمان «فریبکار و ضعیف» دیده میشدند، مخفیانه میکشند. دریکوت با جمعبندی این کلیشه گفت: «آنها سم را پنهانی وارد غذای شما میکنند.»
نویسندگان رومی نیز به همین اندازه مشکوک بودند. ادعاهای مسمومیت، سلسلههای هلنیستی مصر باستان و پادشاهی سلوکی همسایه و همچنین خانواده امپراتوری روم را تحت الشعاع قرار داده بود. دریکوت گفت که برخی از این ادعاها احتمالاً درست بودند، اما برخی دیگر ممکن است بیماریهای ناشی از غذا یا سایر شرایط سلامتی باشند که مردم از آنها بیاطلاع بودند.
علت مرگ ممکن است یک راز باقی بماند، اما برای اکثر مورخان، انگیزه تغییر نمیکند: کلئوپاترا تصمیم گرفت به میل خود بمیرد.