فروشگاه اینترنتی، سامانهٔ نوبتدهی، نرمافزار حسابداری تحت وب و اپلیکیشن موبایل، همگی روی یک سرور اجرا میشوند. تا زمانی که این سرور بیوقفه کار میکند، کمتر کسی به آن توجه دارد؛ اما با نخستین قطعی یا کندی در ساعت اوج فروش، زیرساخت به موضوع اصلی جلسهٔ مدیران تبدیل میشود. در این مطلب ابتدا روشی ساده برای برآورد هزینهٔ قطعی سایت ارائه میشود و سپس پنج تصمیمی که پایداری یک سرویس آنلاین به آنها وابسته است، به زبان غیرفنی مرور میشود.
هزینهٔ قطعی سایت چگونه برآورد میشود؟
هزینهٔ قطعی تنها فروشِ ازدسترفته در همان ساعت نیست. برای برآوردی واقعبینانه باید چهار جزء را کنار هم گذاشت:
- فروش مستقیم: میانگین فروش سایت در هر ساعت، ضرب در مدت قطعی. این عدد در ساعتهای اوج و روزهای حراج بسیار بیشتر از میانگین است.
- هزینهٔ تبلیغات: تبلیغی که کاربر را به صفحهای ازکارافتاده هدایت میکند، هزینهاش پرداخت شده اما نتیجهای نداشته است.
- هزینهٔ پشتیبانی: پاسخگویی به تماسها و پیامهای مشتریان در زمان اختلال، وقت کارکنان را میگیرد.
- اعتماد مشتری: خریداری که هنگام پرداخت با خطا روبهرو میشود، ممکن است خرید بعدی را از فروشگاه دیگری انجام دهد. این جزء بهسختی به عدد تبدیل میشود، اما در بلندمدت از سه جزء دیگر اثرگذارتر است.
جمع این چهار جزء نشان میدهد چه مقدار هزینه برای پایداری سرویس توجیه اقتصادی دارد. بسیاری از قطعیها و کندیها نیز ریشه در چند تصمیم ابتدایی دربارهٔ زیرساخت دارد که در ادامه بررسی میشود.
تصمیم نخست: هاست اشتراکی یا سرور مجازی؟
در هاست اشتراکی، چند سایت روی یک سرور و با تنظیمات یکسان اجرا میشوند. این سرویس برای سایتهای کوچک کافی است، اما نصب نرمافزار دلخواه یا تغییر تنظیمات سرور در آن ممکن نیست. سرور مجازی (VPS) بخشی از یک سرور فیزیکی است که با فناوری مجازیسازی جدا شده و رم، پردازنده و دیسک مشخصی دارد؛ سیستمعامل خود را اجرا میکند و دسترسی مدیریتی کامل آن در اختیار کاربر است.
سه نشانه از نیاز به سرور مجازی خبر میدهد: سایت در ساعتهای پربازدید کند میشود، کسبوکار به نرمافزاری نیاز دارد که روی هاست نصب نمیشود، یا سرویسی باید بهصورت همیشهروشن در پسزمینه اجرا شود. خرید سرور مجازی در این مرحله با انتخاب لوکیشن آغاز میشود؛ برای نمونه، هاکان سرور این سرویس را در ۵۲ لوکیشن و چهار منطقهٔ جهان ارائه میکند و هر کشور جدول پلنهای خود را دارد.
تصمیم دوم: سرور در کدام کشور باشد؟
فاصلهٔ سرور تا کاربر بر سرعت پاسخگویی اثر مستقیم دارد. اگر مشتریان یک کسبوکار در داخل کشور هستند، سرور داخل ایران کوتاهترین مسیر را تا آنان دارد. این سرویس که در بازار با نام VPS ایران نیز شناخته میشود، در هاکان سرور در پنج پلن از ۲ تا ۳۲ گیگ رم و با دیسک SSD از ۱۵ تا ۲۴۰ گیگ عرضه شده و ترافیک همهٔ پلنهای آن نامحدود است. فروشگاه اینترنتی با مشتری داخلی و سامانهٔ سازمانی که کارمندان چند شعبه همزمان با آن کار میکنند، از کاربردهای رایج این لوکیشن هستند.
در مقابل، اگر بیشتر مخاطبان بیرون از ایران هستند یا سرویس باید به زیرساختهای بینالمللی متصل شود، سروری در منطقهٔ همان مخاطبان انتخاب مناسبتری است. پروژهای که هر دو گروه کاربر را دارد، میتواند از دو سرور استفاده کند: یکی در ایران برای کاربران داخلی و دیگری در خارج برای ارتباط با سرویسهای بینالمللی.
تصمیم سوم: چه زمانی سرور اختصاصی لازم است؟
در سرور مجازی، یک سرور فیزیکی میان چند کاربر تقسیم میشود و سقف منابع هر کاربر محدود است. در سرور اختصاصی، کل سختافزار در اختیار یک مشتری قرار میگیرد و سرویس دیگری روی آن اجرا نمیشود. فروشگاههای پربازدید، پایگاهدادههای بزرگ، مجازیسازی و پردازشهای سنگین، کاربردهای اصلی این سرویس هستند.
سرور اختصاصی هزینهٔ بیشتری دارد و مدیریت آن دانش فنی بیشتری میخواهد؛ بنابراین تا زمانی که پروژه به این حجم از منابع نرسیده است، سرور مجازی انتخاب اقتصادیتری به شمار میرود. پیش از خرید سرور اختصاصی باید نوع کار سرور مشخص باشد: مجازیسازی و سرویسهای موازی از تعداد هستهٔ بیشتر سود میبرند، پایگاهداده به رم زیاد و دیسک سریع نیاز دارد و محل دیتاسنتر باید به کاربران نزدیک باشد. هاکان سرور این سرویس را در ۹ کشور، از ایران و ترکیه تا اروپا و آمریکای شمالی، ارائه میکند و مشخصات سختافزاری هر پلن در جدول صفحهٔ همان کشور آمده است.
تصمیم چهارم: منابع به چه اندازه باشد؟
خرید منابع بیش از نیاز، هزینهٔ ماهانه را بیدلیل افزایش میدهد و خرید کمتر از نیاز، سرویس را کند میکند. معیار درست، مصرف واقعی است: مصرف رم، بار پردازنده و حجم فایلها و پایگاهداده را از سرویس فعلی بخوانید و پلنی را انتخاب کنید که کمی بالاتر از این اعداد باشد. در برآورد دیسک، رشد ماهانهٔ پایگاهداده، لاگها و نسخههای پشتیبان را نیز در نظر بگیرید. اگر سرویس با ویندوز کار میکند، توجه داشته باشید که محیط گرافیکی ویندوز بخشی از رم را مصرف میکند و پلنی بزرگتر از معادل لینوکسی لازم است.
تصمیم پنجم: مدیریت سرور و نسخهٔ پشتیبان با کیست؟
در سرور مجازی و اختصاصی، برخلاف هاست اشتراکی، مدیریت سرور معمولاً بر عهدهٔ کاربر است: نصب نرمافزار، بهروزرسانی و تنظیمات امنیتی را خود او یا مدیر فنی کسبوکار انجام میدهد. در بسیاری از سرویسها تهیهٔ نسخهٔ پشتیبان نیز با کاربر است. بنابراین پیش از راهاندازی باید مشخص شود چه کسی سرور را مدیریت میکند، نسخهٔ پشتیبان با چه فاصلهای و در کجا تهیه میشود و در زمان اختلال، پشتیبانی شرکت میزبان از چه راهی در دسترس است. نگهداری یک نسخهٔ پشتیبان بیرون از سرور اصلی، سادهترین راه کاهش خسارت خطای انسانی و خرابی سختافزار است.
پنج پرسش پیش از سفارش
- کاربران سرویس در کدام کشور هستند؟
- سرویس به کدام درگاه پرداخت، API یا نرمافزار بیرونی متصل میشود؟
- مصرف فعلی رم، پردازنده و دیسک چقدر است و در یک سال آینده چه مقدار رشد میکند؟
- مسئول مدیریت سرور و تهیهٔ نسخهٔ پشتیبان کیست؟
- در صورت رشد سرویس، ارتقای پلن چگونه انجام میشود؟
جمعبندی
پایداری یک کسبوکار آنلاین پیش از هر چیز به تصمیمهای زیرساختی آن بازمیگردد. برآورد هزینهٔ قطعی نشان میدهد چه مقدار سرمایهگذاری در زیرساخت منطقی است؛ پس از آن باید نوع سرویس، محل سرور، اندازهٔ منابع و برنامهٔ نسخهٔ پشتیبان بهترتیب مشخص شود. کسبوکاری که این تصمیمها را آگاهانه بگیرد، در ساعتهای اوج فروش با اختلال کمتری روبهرو میشود و هزینهٔ رشد خود را نیز بهتر پیشبینی میکند.