عاطفه طیه
بین سالهای ۵۸۴ تا ۶٠٠ قمری، ابوحنیفه عبدالکریم بن ابیبکر مجموعهای از رباعیات را با عنوان مجمعالرباعیات گردآورد و به حاکم انگوریه (آنکارای امروزی) یعنی محییالدین بن قلج ارسلان سلجوقی تقدیم کرد.
از این کتاب کهنسال که تندباد حوادث و گذر روزگار اوراقش را بر باد کرد تنها چهار برگ باقی مانده و همین چهار برگ گواهی است بر روایی و رونق زبان و ادب فارسی در دستگاه دیوانی سلاجقه و منطقهٔ آناطولی.
قالب رباعی از دیرباز طرفداران بسیار داشته و بسیاری از شاعران و عالمان و عارفان در آن طبعآزمایی کردهاند. از پررونقترین دورههای رباعیسرایی همین سدهٔ ششم هجری است. برگهای بازمانده از مجمعالرباعیات که کهنترین مجموعه رباعیات فارسی است روایتی اصیل از مجموعهسازی را پیش چشم میآورد و به بررسی سابقهٔ رباعیسرایی در تاریخ کمک میکند.
پژوهشگر ارجمند دکتر بهروز ایمانی یک بار در سال ۱۳۸۹ این اوراق کهن را به صورت مقالهای منتشر کرده بودند و اکنون همان را با تجدید نظر در مقدمه، متن و مؤخره به یاری نشر محترم ادبیات منتشر کردهاند.
در این کتاب ۵۵ رباعی نقل شده است که متاسفانه هفت تا از آنها ناقص و ناخواناست ولی همان تعداد رباعی سالم و خوانا مخاطب را با رباعیسرایانی گمنام چون بدیع انگوریهای، محمود انگوریهای، محیوی انگوریهای، روحی غزنوی، میرخواجهٔ سمرقندی و... آشنا میکند، همچنین رباعیاتی نو از چند تن از شاعران از جمله عایشهٔ مقریه، ابن خطیب گنجه، امام علی هیصم، عمادی شهریاری، سید حسن غزنوی، عبدالواسع جبلی و مسعود سعد سلمان عرضه میکند که در دیوان آنها نیست و جایی به نام ایشان نقل نشده است. ضمنا چند رباعی دارد که به غلط به سرایندگانی دیگر از جمله مولانا منسوب است.
این کتاب برای تحقیق در مشاغل سدهٔ ششم و رباعیات شهرآشوبی نیز به کار میآید. پیشگفتاری کوتاه و کافی دارد و مقدمهای پروپیمان که در آن به مباحثی چون ساختار رباعینامهها همچنین گویندگان، موضوعات، دستنویس و رسمالخط مجمعالرباعیات پرداخته است. مجمعالرباعیات را هم با نزهةالمجالس مقایسه کرده و نشان داده که احتمالا جمال خلیل شروانی در تبویب و ترتیب نزهةالمجالس به مجمعالرباعیات نظر داشته است. تصویر دستنویس پس از متن آمده. پس از آن نمایهای مشتمل بر نامها و جایها و پیشهها و کتابها، واژگان و اصطلاحات و تعابیر بلاغی آمده است. سپس کشفالابیات و سپستر کتابنامه.
مشخصات کتاب:
مجمعالرباعیات، گزیدهٔ ابوحنیفه عبدالکریم بن ابیبکر، پژوهش بهروز ایمانی، انتشارات ادبیات، ۱۴٠۴.
شما چه نظری دارید؟