آیت الله العظمی جوادی آملی

ما دو وظیفه داریم: یکی تولید علم کنیم و دیگر اینکه علم صائب و صالح باشد ، نه زیانبار و همچنین در بهره‌برداری آن با ایمان و  عمل صالح محتاطانه رفتار کنیم.

بشر می‌تواند آنچه در زمین و اعماق آن و آنچه در نظام سپهری و اوج آن هست ، فرا بگیرد؛ زیرا انسانیّت انسان برتر از آسمان و زمین است؛ کاری از انسان ساخته است که از نظام سپهری ساخته نیست، از اقیانوس‌ها ساخته نیست. این اقیانوس‌ها روزی برطرف می‌شوند، خشک می‌شوند و نظام سپهری روزی درهم می‌ریزد؛ ولی فروغ انسانیّت همچنان مانا و پویاست. 
اگر قرآن کریم نظام سپهری را عاجز معرفی کرد و انسان را تواناتر از آنها، هر قدرتی در کنار علم و دانش قرار می‌گیرد، وگرنه قدرت کاذب خواهد بود. 
اگر انسان می‌تواند کاری کند که از آسمان و زمین ساخته نیست، پس انسان می‌تواند به زمین و آنچه در زمین هست، به دریا  و آنچه در دریاهست، به آسمان و آنچه در آسمان هست، دسترسی پیدا کند و عالِم شود. 
آنچه مقدور انسان نیست، صُقع ربوبی ذات اقدس الهی است. بنابراین بشر می‌تواند بر اکتشافات فراوان خود بیفزاید، مشکل خود را حل کند و مشکل دیگران را  هم حل کند. 
آنچه فعلاً بشر  را  گرفتار جنگ جهانی اول و دوم و اضطراب و جنگهای نیابتی کرده، برای آن است که خود و جهان را نشناخته است. اوّلین علمی را که او باید تولید کند، علم انسانیّت است که انسان چیست و در مصاف او با مرگ، آیا مرگ پوسیدن است یا از پوست به درآمدن؟ انسان پیروز است یا مرگ؟
بنابراین دو کار وظیفه اصلی ماست: یکی اینکه «تا سر رود به سر رو و تا پا به پا بپو»، در کشف اسرار زمین، اسرار زمان، اسرار دریا  و اسرار سپهر بکوشیم و این در توان ماست و ما برای همین هم خلق شدیم، چه اینکه این جهان برای ما خلق شد. 
اینکه ذات اقدس الهی فرمود من آسمان و زمین را مسخّر شما کردم، یعنی می‌توانید رمز و راز اینها را کشف کنید و از اینها حدّاکثر بهره را ببرید که این شدنی است. دوم اینکه ماییم و ابدیّت ما، این علم را در راه صحیح کشف کنیم. چیزی را که فرا گرفتیم ، ضبط نکنیم. در روایات ما  آمده است که دو کار انجام دهید: یکی تولید علم و دیگری گسترش علم.
 مبادا اگر چیزی را کشف کردید، بگویید مال من است و به دیگران نمی‌دهم! البته حقّ کشف یک امر مالی است، دو مطلب وجود دارد: یکی وجوب نشر علم و دیگری دریافت حقّ‌الزحمه. معنای وجوب رایگان بودن نیست، بسیاری از امور را  ما در جریان زندگی داریم که به اصطلاح جزء واجبات نظامیه‌ هستند؛ یعنی نظام متوقّف بر آنهاست و واجبات کفایی‌ می باشند و گرفتن حق و اجرت و مزد و مانند آن در قبال آنها مشروع است. 
بنابراین اگر کسی دانشی کسب کرد و آن را در اختیار دیگران نگذاشت، ولو با گرفتن اجرت، شامل «مَنْ کَتَمَ عِلْماً نَافِعاً أَلْجَمَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ بِلِجَامٍ مِنَ النَّار» می‌شود. 
قهراً فراگیری علوم آسان است و اولاً مورد امر ما هم هست، ثانیاً گسترش آن هم در وظیفه ماست و ثالثاً آنچه به این علوم سَمت و سو می‌دهد و می‌گوید: شما مبادا چیزی را که باعث کشتار جمعی و باعث قتل است بسازید! همان علمهای ملکوتی است که آن را هم باید تولید کرد. قرآن کریم هر دو را به ما آموخت: یکی فراگیری علوم آسمان و زمین؛ یعنی آسمان مادّی و زمین مادی، و دیگری بهره صحیح بردن از این علوم.
وقتی داستان داود(س) را به عنوان رهبر انقلاب و داستان سلیمان(س) را به عنوان سلطان کشور و قدرت منطقه انقلاب شده، نقل می‌کند، نشان می‌دهد که از علم بهره صحیح بردند. 
در قرآن کریم درباره داود(س) می گوید«وَ قَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ»که شد رهبر انقلاب و حکومتی تشکیل داد و قدرت مرکزی او هم با اعجاز الهی همراه بود:«وَ أَلَنَّا  لَهُ الْحَدِیدَ»؛ یعنی آهن سخت را در دست او مثل موم نرم کردیم، این کرامت و معجزه از سنخ علم نیست؛ یعنی راه فکری ندارد که کسی چند سال درس بخواند و بفهمد که چگونه می‌شود آهن را نرم کرد، ریاضت‌ها حساب دیگری دارد که از سنخ علم نیست. فرمود:«أَلَنَّا لَهُ الْحَدِیدَ»، نه «علّمناه الانه الحدید»! نه اینکه ما به داود یاد دادیم که چگونه آهن را مثل موم نرم کند، این از سنخ علم نیست؛ یعنی راه فکری و علم حصولی و برهانی ندارد، به قداست روح وابسته است و این قداست روح هم که از سنخ مفهوم حصولی و صغرا و کبرا نیست.  
سپس به داود که رهبر انقلاب بود، فرمود: این کرامتی که به تو دادیم که آهن سخت را نرم کنی، با این سلاح دفاعی بساز، نه سلاح حمله و تهاجمی! یعنی با این آهنی که در دست تو نرم می‌شود و نیازی به کارخانه و کوره ذوب آهن ندارد، تیر و نیزه و شمشیر و دشنه و سنان نساز، بلکه با آن زره بباف که وسیله دفاعی است، این برای داود(س) است.
درباره سلیمان(س) که فرزند داود بود و حکومت و سلطنت گسترده‌ای تشکیل داد  و  بسیاری از موجودهای غیر عادی در حرم و حشم و خدم او بودند، ذات اقدس الهی فرمود: درباره او ما چنین حُکم کردیم: «وَ  أَسَلَنَا  لَهُ عَیْنَ الْقِطْرِ»، «قِطْر» یعنی مِس و «عین‌ القطر» یعنی چشمه و معدن مس. معدن مس را ما همانند سیل برای سلیمان روان کردیم، او نیازی به کوره‌ها نداشت ـ کوره های بلند و کوتاه ـ نیازی به ذوب فلزّ خاصی به نام مس نداشت؛ اما به او گفتیم، این مس که یک فلز نیرومندی است و در دست تو مثل سیل روان است، با آن نیزه و تیر و شمشیر و دشنه و خنجر نساز،بلکه دیگهای بزرگ و کوچک و لوازم زندگی بساز. 
این دو نمونه بارز است که نشان می دهد تولید علم در راستای امنیت و امان جامعه هست، پس هم علم باید تولید شود و هم می‌توانیم تولید کنیم و مصرف آن هم برای امنیت جامعه است، نه کشتار جامعه! خونریزی جامعه را اداره نمی‌کند!
 اینکه می‌بینید فتوای مراجع از یک سو  و نظر رهبری از سوی دیگر، این است که ساخت سلاح اتمی حرام است، به همین دلیل است که دین به ما گفته است، شما ببینید ما به انبیایی که قدرت دادیم، چگونه علم تولید کردند و چگونه از علمِ تولیدشده بهره امنیتی برای صیانت و سلامت بردند. ساخت این‌گونه از سلاح‌ها حرام است، چه رسد به کارگیری شان!
تولید علم، در بخشهایی که گفته شد، آسان است؛ یعنی ممکن است کسی چندین سال درس بخواند و مخترع چیزی شود، امّا «آنک یافت می‌نشود آنم آرزوست». اگر کسی بخواهد علمهایی پیدا کند که فراطبیعی و متافیزیک باشد، سخت است،  بخواهد حکیمانه عالَم را بشناسد، متکلّمانه عالَم را بشناسد و از مجهول به معلوم پی ببرد، با مفاهیم بدیهی، مفاهیم نظری را حل کند، مشکل علمی را  از راه مفهوم حل کند، به تعبیر جناب مولوی این راه، راه دشواری است.
آفت ادراک این قیل است و قال 
خون به خون شستن محال است و محال
مفهوم نظری و علم پیچیده را با مفهوم بدیهی نمی‌توان حل کرد، و با مصداق خارجی می‌توان حل کرد و این کار حکیم و متکلّم نیست، کار عارف است که از ذهن به درآمده که به تعبیر حکیم سنایی «از علم به عین آمد وز گوش به آغوش»، این راهی است که ایشان می‌گوید:
در عاشقی آنجا که ورا پای مرا سر 
 در بندگی آنجا که ورا حلقه مرا گوش
بنابراین تا نفس می‌کشیم وظیفه ما تولید علم است!
مفضّل خدمت امام صادق(ع) شرفیاب شد، حضرت فرمود: «فَإِنْ مِتَّ فَوَرِّثْ کُتُبَکَ بَنِیکَ»؛ بکوش تا نفس می‌کشی عالم و دانشمند بشوی! یک، نه کتاب‌های دیگران را جمع کنی و  نه حرف دیگران را یاد بگیری، خود کتاب بنگار و صاحب حرف باش.  دو، اگر مُردی فرزندان تو چند رساله،مقاله و کتاب علمی ارث ببرند، نه اینکه کتابخانه داشته باشی و به دیگران ارث بدهی! کتابِ تو را بچه‌های تو ارث ببرند! این تولید علم است! 
همه موظّفیم که عالم بشویم؛ یک، حرفی از خود داشته باشیم، دو، ضبط بکنیم، سه، به ورثه‌هایمان حرف خود را ارث بدهیم، چهار،فرمود: «فَإِنْ مِتَّ فَوَرِّثْ کُتُبَکَ بَنِیکَ».
اینکه وجود مبارک رسول خدا(ص) در سؤال آن شخص که به حضرت عرض کرد، محضر شما بسیار شیرین و سودمند است، ولی همین که از مجلس شما جدا شدیم آن لذّت را نمی‌بریم، فرمود: وقتی که وارد محفل من شدی این حرف را به من نگو! به دستت بگو! «اسْتَعِنْ بِیَمِینِکَ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ أَیْ خُطَّ»؛ از دستت کمک بگیر! سخن علمی را شنیدی، ضبط بکن که با تو باشد و آن را مرور بکن که در جان تو مَلکه شود و با علم زندگی کنی! بنابراین ما دو وظیفه داریم: یکی تولید علم کنیم و دیگر اینکه علم صائب و صالح باشد و مصرف صحیح شود که امیدواریم همه دانشمندان، اساتید بزرگوار و دانشجویان عزیز این فیض را داشته باشند که هم علم صائب و صالح تولید کنند، نه علم زیانبار و هم در بهره‌برداری آن با ایمان و با عمل صالح محتاطانه رفتار کنند،
 به امید آن روز!