هوش مصنوعی یک علم جوان است که یک مأموریت دارد: ارائه راه‌حل برای مشکلاتی که با آنها مواجه هستیم. یعنی اگر راه‌حل ارائه نکند، مطلقا به‌درد نمی‌خورد

فرهنگستان علوم دیروز با حضور برخی اعضای فرهنگستان و متخصصان حوزه علم و فناوری، همایش مبانی علمی و فلسفی هوش مصنوعی را در تالار استاد رضا داوری اردکانی برگزار کرد.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، در ابتدای این مراسم، پیام دکتر رضا داوری اردکانی، استاد برجسته فلسفه و چهره ماندگار کشور، خطاب به این همایش قرائت شد.
در ادامه دکتر احمدرضا شرافت، عضو گروه کوانتوم و هوش مصنوعی فرهنگستان علوم درباره فرصت‌ها و چالش‌های بالندگی در ایران در زمینه هوش مصنوعی اظهار کرد: ما در کشورمان در زمینه ارائه تصویر کلان از هوش مصنوعی در دنیای امروز دچار سردرگمی هستیم و هرچیزی را که نمادی از هوش در آن باشد، هوش مصنوعی می‌نامیم که با تلقی دنیا از این مفهوم متفاوت است. هوش مصنوعی یک علم جوان است که یک مأموریت دارد: ارائه راه‌حل برای مشکلاتی که با آنها مواجه هستیم. یعنی اگر راه‌حل ارائه نکند، مطلقا به‌درد نمی‌خورد.
وی افزود: شرط لازم برای ارائه راه‌حل چالش‌ها آن است که اول فهم درستی از بیان مسأله داشته‌باشیم تا مدل‌های زبانی گوناگون هوش مصنوعی متوجه شوند که ما چه می‌خواهیم و با جستجو به راه‌حل برسیم.شرافت تصریح کرد: در سال ۲۰۲۴در جهان بیش از ۲۵۸میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری شد که بیش از ۲۵۲میلیارد دلار آن توسط بخش خصوصی بود. بخش خصوصی هدف مشخصی دارد و در سال ۲۰۲۵، تا هزار میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خواهد کرد و چین یک جایگاه کاملا ویژه در این زمینه دارد. این در حالی است ‌که کل ثروت تولیدی در ایران بیش از ۴۰۰میلیارد دلار نیست‌ !
وی یادآور شد:دانشگاه ام‌آی‌تیدر تابستان ۲۰۲۵اعلام کرد که فقط ۵درصد پروژه‌های هوش مصنوعی مولد به نتیجه می‌رسند و ۹۵درصد شکست می‌خورند. بنابراین ما باید با توجه به این که به بازارهای جهانی دسترسی نداریم، خودمان را آماده کنیم که درصد موفقیتمان خیلی پایین باشد.
این عضو فرهنگستان علوم گفت: هدف اصلی از سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، خلق ثروت است. شرکت آمازون، بخشی از نیروی انسانی خود را کنار گذاشته زیرا هوش مصنوعی را در راستای کاهش هزینه‌ها، افزایش کارایی، تداوم توسعه پایدار و خلق ثروت به‌کار گرفته‌است.
شرافت ادامه داد: نقش دولت‌ها آن است که انگیزه ایجاد کنند و موانع را بردارند. نگرانی من این است که ما به‌سوی مقررات‌گذاری در زمینه هوش مصنوعی برویم که به معنی ایجاد محدودیت است و در نتیجه عقب‌افتادگی ما را تضمین می‌کند. دقیقا به همین دلیل است که معاون رئیس‌جمهوری آمریکا در اجلاس سران در پاریس در فوریه ۲۰۲۵اعلام کرد که برای برتری کشورش در حوزه هوش مصنوعی، هیچ محدودیتی را نمی‌پذیرد.
وی درباره وضعیت ایران در این حوزه توضیح داد: ۲سال پیش گزارشی را برای مقامات فراهم کردیم و وضعیت را به تصویر کشیدیم. من جرأت نکردم که این گزارش را به‌روز کنم زیرا فکر می‌کنم که وضعیت امروز بدتر هم شده زیرا نیروهای کارآمد را بی‌حساب و کتاب ازدست داده‌ایم. با این حال پیشنهاد می‌کنم استفاده از هوش مصنوعی برای رفع مشکلات کشور از جمله مسائل حوزه بهداشت، افزایش بازدهی محصولات کشاورزی و مصرف بهینه آب با توجه به خشکسالی‌های طولانی که داشته و داریم و نیز تحول بنیادین و فراگیر در آموزش در همه سطوح برای تربیت نیروی انسانی را در اولویت قرار دهیم‌.
هوش مصنوعی تفکر  دارد نه تعقل
در ادامه این همایش، آیت‌الله دکتر سید مصطفی محقق داماد، رئیس گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم نیز از زاویه دید فلسفی به هوش مصنوعی پرداخت و بیان کرد: ما طلبه‌های فلسفه بر این عقیده‌ایم که فیلسوفان فلسفه اسلامی از جمله ابن‌سینا، فارابی، خواجه نصیرالدین طوسی و ملاصدرا، هر کدام صاحب یک مکتب فلسفی هستند؛ یعنی هر سؤالی، حتی اگر در زمان خود آنها مطرح نبوده، در مکتب آنها پاسخی دارد.کانت؛ فیلسوف آلمانی، در سراسر آثارش حتی یک بار نام حقوق‌ بشر نیاورده، اما بعد از چند قرن که این مفهوم مطرح شد، همه گفتند کانت پدرحقوق بشر است، زیرا نظام فلسفی او به این سؤالات پاسخ داده‌است. او به کرامت‌ بشری رسیده بود و فیلسوفان بعدی، مفهوم حقوق بشر را از کانت گرفتند.
وی گفت: ابن‌سینا در کتاب اشارات و تنبیهات گفته‌است که هستی فقط به موجودات مادی اختصاص ندارد و شامل امور نادیدنی و غیرقابل‌لمس هم می‌شود. از نگاه وی، انسان ۲بخش محسوس و نامحسوس دارد؛ بخش نامحسوس انسان، چیزی است به نام روح و نفس. این نفس است که بشر را اداره می‌کند و مغز، ابزاری در خدمت نفس است.
رئیس گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم توضیح داد: مهم‌ترین دلیل اثبات نفس این است که علم و اندیشه بشر امور مادی نبوده و جزو مجردات عالم هستند. حال اگر به ما بگویند که چت جی‌پی‌تی (ماشین) هم همین کارها را می‌کند؛ یعنی ماشین هم می‌تواند مانند انسان بیندیشد و بفهمد و عاشق شود، فلسفه اسلامی از بین می‌رود و ما باید بساط‌مان را جمع کنیم و همه ساخته‌های خود را از نو بسازیم. اما تا آنجا که من امروز فهمیدم، آن نقطه مرکزی حکمای اسلامی هنوز در دست ماست و هوش مصنوعی تا امروز به آنجا نرسیده‌است‌.
محقق داماد گفت: محور اثبات نفس مجرد در فلسفه، تعقل است نه تفکر. هوش مصنوعی ممکن است تفکر کند، ولی نمی‌تواند تعقل داشته‌باشد. حاج ملاهادی سبزواری می‌گوید فکر حرکتی است به‌طرف داده‌ها و از طریق داده‌ها به نتیجه می‌رسد. هوش مصنوعی هم از داده‌ها به نتیجه می‌رسد و قدرت تعقل ندارد؛ زیرا درک کلیات تنها از طریق تعقل ممکن است.  بنابراین حکمت اسلامی تا این لحظه با مشکلی روبرو نشده‌است.