بازگشت دیرهنگام عبدالناصر همتی به ساختمان میرداماد به تعبیر برخی کارشناسان، قرعه خوب فال دولت است. بازارها در چند روز اخیر آرام گرفتهاند و معاملهگران در انتظار روشن شدن برنامهها و سیاستهای جدید او هستند.
او که در نخستین حضورش در قامت ریاست کلی بانک مرکزی در حیاط دولت وعده «ثبات اقتصادی»، «کنترل تورم و ارز» را داده، با عزمی جزم از اهدافش سخن میگوید. اگر نخستین سخنش که تک نرخی کردن ارز است محقق شود، دسیسه مافیای ارزی افشا خواهد شد و اگر تورم کنترل شود، مردم در رفاه خواهند بود.
در شرایط فعلی که اقتصاد ایران با کسری بودجه مزمن، فشار انتظارات تورمی و محدودیت منابع ارزی مواجه است، بانک مرکزی بیش از هر زمان دیگری به مدیری نیاز دارد که هم منطق بازار را بشناسد و هم جسارت تصمیمگیری داشته باشد. بازگشت همتی به رأس بانک مرکزی، اگر سبب رسیدن به این اهداف شود، یک ضرورت اقتصادی است؛ ضرورتی برای عبور از بحران ارزی با کمترین هزینه اجتماعی.
سیاستهای اقتصادی از حالت پوپولیستی خارج شود
در همین زمینه، مهدی پازوکی، اقتصاددان در گفتوگو با اقتصاد ۲۴ گفت: برای قضاوت در مورد عبدالناصر همتی باید عملکرد وی را ببینیم. مشکل اقتصادی ایران، فرد نیست. هرچه عناصر تکنوکرات در نظامِ به اصطلاح «تصمیمگیری کلان اقتصادی» قرار بگیرند، به نفع اقتصاد ملی است.
وی با تاکید بر ضرورت تغییر سیاستهای اقتصادی دولت، گفت: سیاستهای اقتصادی باید از حالت پوپولیستی خارج شود و خط قرمز این سیاستها منافع ملی ملت ایران باشد؛ بنابراین ضروری است که در سیاستگذاریهای اقتصادی تجدیدنظر شود و این سیاستها بر اساس مبانی علمی و کارشناسی باشد و استفاده از تجارب دنیا سرلوحه کار دولتمردان قرار گیرد.
بازگشت به وظیفه ذاتی بانک مرکزی
پازوکی، مشکل اصلی در اقتصاد ایران را اینگونه تشریح کرد: مشکل اقتصاد ایران این است که در آن نوعی «جهالت اقتصادی» وجود دارد. تندروهای وابسته به حکومت متاسفانه با حرفهای پوپولیستی، زمینه را برای کنار زدن تکنوکراتها فراهم کردهاند و متاسفانه تاکنون تا حدودی موفق هم بودهاند.
این اقتصاددان، رمز موفقیت همتی را در گرو بازگشتن به وظیفه اصلی بانک مرکزی دانست و گفت: اگر دکتر همتی با درایت بتواند در مقابل سرمایهداری غارتی، رانتخواران ارز، وابستگان به نهادهای قدرت دولتِ پنهان، بایستد و از استقلال بانک مرکزی دفاع کند و به وظیفه اصلیاش که «حفظ ارزش پول ملی» و «کنترل تورم» است، بپردازد، در ماموریت خود موفق خواهد بود.
وی افزود: در مقابل، اگر دکتر همتی با کاسبان تحریم وفاق کرده و در مسیر رشد فزاینده تورم و کاهش ارزش پول ملی حرکت کند، به ملت ایران و منافع ملی، خیانت کرده است.
چرا تورم در جنگ ۲۰ درصد بود و الان بیش از ۴۰ درصد؟
این اقتصاددان، کلید موفقیت عبدالناصر همتی را استفاده از عناصر تکنوکرات اعلام کرد و گفت: رئیسکل جدید بانک مرکزی برای انجام ماموریتهای خود بهویژه در مرکز مبادله ارز و طلای ایران باید این مرکز را از عناصر وابسته به رانتهای سیاسی نجات بدهد و عناصر تکنوکرات را در ساختمان وزرا جایگزین کند.
پازوکی، با مقایسه وضع موجود بانک مرکزی در شرایط کنونی با زمان جنگ ۸ ساله، گفت: یکی از دلایل تورم پایین ۲۰ درصدی در دهه ۶۰ و دوران جنگ ۸ ساله، استقلال بانک مرکزی بود. مرحوم دکتر نوربخش، رئیسکل وقت بانک مرکزی، یکی از قویترین روسای بانک مرکزی طی ۴۷ سال گذشته بود که در مقابل خواستههای غیر مشروع نهادهای قدرت و دستگاههای اجرایی اعم از وزارتخانهها و افراد صاحب نفوذ میایستاد و سعی میکرد که بانک مرکزی به وظیفه اصلی خود بپردازد. مهمتر از این دو اقدام، این بود که مرحوم نوربخش از عناصر تکنوکرات در بانک مرکزی استفاده میکرد.
وی افزود: امیدوارم آقای دکتر همتی عناصر تکنوکرات را به این بانک دعوت کند و از نیروهای متخصص، کارآمد و دارای تحصیلات مدیریت مالی و فاینانس که متخصص مسائل بانکداری هستند، استفاده کند.
خط قرمز رئیس بانک مرکزی منافع ملی باشد
پازوکی به عقبماندگی سیستم بانکداری کشور اشاره کرد و گفت: در شرایط فعلی، سیستم بانکداری جمهوری اسلامی ایران ۴۰ سال از دنیا به لحاظ تکنولوژی بانکداری، عقب است و رئیسکل جدید این بانک باید سعی کند این عقبماندگی را با ورود عناصر تکنوکرات و جوانان تحصیلکرده ایرانی که در بهترین دانشگاههای دنیا در رشتههای فاینانس، امور مالی، مدیریت بانکی و مدیریت مالی و اقتصاد تحصیل کردهاند و صاحبنظرند در بدنه سیستم بانکی مرکزی استفاده کند و خط قرمز او منافع ملی ملت ایران باشد.
این اقتصاددان در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه «آیا شعار دکتر همتی در تک نرخی کردن ارز، سیاست درستی است؟» گفت: بهترین برنامهای که ما بعد از انقلاب داشتیم، برنامه سوم توسعه بود، زیرا یکی از ویژگیهای این برنامه، یکسان شدن نرخ ارز است؛ به این معنا که نرخ ارز چهارراه استانبول (به معنای بازار) یک تومان یعنی ۱۰ ریال کمتر از بانک مرکزی بود.
یکسانسازی نرخ ارز نقطه پایان رانت ارزی است
وی با بیان اینکه یکسانسازی نرخ ارز به معنای پایان رانت ارزی است، گفت: با ارز تک نرخی دیگر کسی نمیتواند به نام ارز ترجیحی، سهمیه بگیرد و آن را به کانادا و ترکیه و گرجستان و اسپانیا ببرد و ویلا بسازد؛ چیزی که در ایران اتفاق افتاد!
این اقتصاددان معتقد است: اگر از یک طرف، رئیسکل بانک مرکزی بتواند با درایت، یکسانسازی نرخ ارز را انجام بدهد و از طرف دیگر، دولت با کمکهای یارانهای و کالایی از اقشار آسیبپذیر حمایت و قدرت خرید آنها را حفظ کند، اقتصاد به تعادل خواهد رسید. در حال حاضر وضعیت اقتصاد ما نامتعادل است؛ بنابراین اگر دولت با کنترل تورم بتواند ثبات اقتصادی را به اقتصاد ایران برگرداند و تعادل را در بازارهای اقتصادی مثل بازارهای کالا و خدمات، کار، ارز، بازار سرمایه و... به وجود بیاورد، قطعا میتواند راهگشا باشد.
وی خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده که قبل و بعد از انقلاب اسلامی، هر زمان که تکنوکراتها بر کشور حاکم شدند، کشور به سمت ثبات و کنترل نرخ تورم حرکت کرده و جلوی رانتها گرفته شده، ولی اگر از عناصر پوپولیستی یعنی کسانی که دانش لازم را ندارند و یک طبقه نوکیسه هستند و فقط به دنبال رانتاند، استفاده شده، تبعات خطرناکی برای اقتصاد ملی داشته است.
