همشهری آنلاین نوشت: برای بسیاری از مردم، دیابت نوع ۲ بیماریای است که با «قند خون بالا» شناخته میشود؛ عددی که در آزمایشها دیده میشود و با مصرف قرص یا تزریق انسولین پایین میآید. اما واقعیت پزشکی چیز دیگری است؛ دیابت نوع ۲ در سکوت، آرامآرام، راه خود را به قلب باز میکند و این عضو حیاتی را به یکی از اصلیترین قربانیانش تبدیل میکند. به همین دلیل است که امروز پزشکان میگویند دیابت نوع ۲ فقط یک بیماری متابولیک نیست، بلکه یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای قلبی و عروقی و مرگ زودرس محسوب میشود.
افزایش قند خون فقط یکی از نشانههای دیابت است
مطالعات بزرگ جهانی نشان میدهد افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ حدود ۲ تا ۴ برابر بیش از افراد غیردیابتی در معرض ابتلا به بیماریهای قلبی هستند. حتی بعضی پژوهشها خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبی را در این افراد تا ۶ برابر گزارش کردهاند. آمارها زمانی هشداردهندهتر میشوند که بدانیم بیش از ۵۰ تا ۶۰ درصد مرگومیر بیماران دیابتی به دلیل بیماریهای قلبی و سکته مغزی رخ میدهد. اما چرا دیابت تا این حد با قلب گره خورده است؟
دکتر منوچهر قارونی، متخصص قلب و عروق و استاد دانشگاه در این خصوص میگوید: «دیابت در عمل مثل یک سندروم رفتار میکند؛ سندروم، مجموعهای از علائم و اختلالات را دربرمیگیرد. افزایش قند خون، تنها یکی از نشانههای دیابت است و تنها علامت آن به شمار نمیرود. درواقع یکی از پیامدهای مهم دیابت (هم دیابت نوع ۱ و هم نوع ۲)، تنگ شدن رگهای ریز قلب است که میتواند منجر به سکته قلبی شود.»
قارونی تاکید میکند: «دیابت، نقش مهمی در بروز سکته قلبی دارد و یکی از مهمترین عوامل خطر در بروز سکته قلبی محسوب میشود. چون عروق ریز قلب را تنگ میکند. به همین دلیل است که بیماران دیابتی اغلب چندین بار در طول زندگی در بخش مراقبتهای ویژه (CCU) بستری میشوند. چون هر بار دچار سکتههای قلبی کوچک میشوند.»
این متخصص قلب و عروق ادامه میدهد: «وقتی قند خون برای ماهها و سالها بالاتر از حد طبیعی باقی میماند، به دیواره داخلی رگها آسیب میزند. این آسیب باعث التهاب مزمن و تسریع روند «تصلب شرایین» میشود؛ وضعیتی که در آن رگها سفت و تنگ میشوند و جریان خون به قلب کاهش پیدا میکند. نتیجه این فرآیند، افزایش خطر سکته قلبی، نارسایی قلب و مرگ ناگهانی است.»
تنها قلب از دیابت آسیب نمیبیند
«تنگی رگهای ناشی از دیابت تنها محدود به قلب نیست و مغز، کلیه، کبد و اندامهای تحتانی را هم کمکم درگیر میکند.» این مطلب را دکتر قارونی میگوید و اضافه میکند: «این فرآیند باعث میشود رگهای کوچک بدن به تدریج تنگ شوند. به همین دلیل است که در برخی بیماران دیابتی، شست پا سیاه میشود یا زخمهای مزمن و غیرقابل درمان در پا ایجاد میشود.»
به گفته این استاد دانشگاه، «در دیابت صرفاً مصرف دارو کافی نیست. حتی در مواردی که از پمپهای پیشرفته انسولین استفاده میشود - پمپهایی که به صورت لحظهای میزان انسولین را تنظیم میکنند (نه انسولینهایی که هر دوازده ساعت تزریق میشوند) -، وقوع سکته ممکن است به تعویق بیفتد، اما به طور کامل منتفی نمیشود.»
بیماران دیابتی به این توصیهها توجه کنند
دیابت نوع ۲ معمولاً با مجموعهای از مشکلات دیگر همراه است که همگی به ضرر قلب تمام میشوند. بسیاری از بیماران دیابتی دچار اختلال چربی خون هستند؛ تریگلیسرید بالا، کاهش کلسترول مفید (HDL) و نوعی از کلسترول بد که تهاجمیتر عمل میکند. این ترکیب، یکی از خطرناکترین الگوهای چربی خون برای سلامت عروق قلبی محسوب میشود. همزمان، فشار خون بالا که در بخش بزرگی از مبتلایان به دیابت دیده میشود، بار مضاعفی بر قلب و رگها وارد میکند و خطر سکته قلبی و مغزی را چند برابر میکند.
یکی دیگر از جنبههای کمتر شناختهشده دیابت، تأثیر آن بر اعصاب قلب است. در برخی بیماران، دیابت باعث آسیب به اعصاب خودکار میشود؛ اعصابی که مسئول تنظیم ضربان قلب و احساس درد هستند. به همین دلیل، سکته قلبی در افراد دیابتی گاهی بدون درد یا با علائم خفیف رخ میدهد؛ پدیدهای که به «سکته قلبی خاموش» معروف است و میتواند تشخیص و درمان بهموقع را به تأخیر بیندازد و خطر مرگ را افزایش دهد.
آمارهای جهانی تصویر روشنی از این ارتباط نگرانکننده ارائه میدهند. برآوردها نشان میدهد حدود یکسوم افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در طول زندگی خود دچار نوعی از بیماریهای قلبی–عروقی میشوند. همچنین تقریباً نیمی از کل مرگها در این گروه مستقیماً به بیماریهای قلبی و سکته مغزی مربوط است.
با وجود این، دیابت نوع ۲ الزاما به معنای سرنوشت حتمی بیماری قلبی نیست. شواهد علمی نشان میدهد که کنترل همزمان قند خون، فشار خون و چربی خون، همراه با کاهش وزن، فعالیت بدنی منظم و اصلاح تغذیه، میتواند خطر بیماریهای قلبی را بهطور قابل توجهی کاهش دهد. در برخی افراد، بهویژه در مراحل اولیه بیماری، حتی امکان بازگشت قند خون به محدوده طبیعی وجود دارد.
قارونی هم در این رابطه میگوید: «اگر بیماران دیابتی میخواهند مراقبت مؤثرتری از خود داشته باشند، باید داروهای خود را به طور منظم و دقیق مصرف کنند، اگر وابسته به انسولین هستند تزریق آن را بهموقع انجام دهند، قند خون خود را مرتب چک کنند، مراقب باشند که دچار افزایش وزن و چاقی نشوند و از مصرف بیش از حد قند و شیرینی پرهیز کنند. اینها اصول اساسی مراقبت هستند و هدف از رعاین این نکات این است که اگر قرار است سکته قلبی رخ دهد، حداقل در سنین ۵۰ - ۶۰ سالگی اتفاق نیفتد و به سنین بالاتر، مثلاً بعد ۸۰ سالگی، موکول شود.»
