اطلاعات نوشت: تشدید نظارت بر فعالیت تاکسیها اعم از تاکسیهای شهری و اینترنتی، سالهاست به عنوان مطالبه مردم به ویژه در کلانشهرها مطرح است اما وعده و وعیدهای مسئولان ذیربط برای انجام این مهم تاکنون ثمری نداشته است ، به نحوی که بارش برف و باران و افزایش ترافیک به بهانهای برای افزایش سرسام آور کرایهها بدل میشود.
بررسیهای میدانی «اطلاعات» نشانگر این موضوع است که در این حوزه فقط میزان افزایش کرایه تاکسیها مطرح نیست بلکه نوعی نابرابری ساختاری بر نظارت در فعالیت ۲ بخش تاکسیهای شهری و اینترنتی در سال های گذشته شکل گرفته است؛ به این معنی که هم تاکسیهای شهری و هم اینترنتی در مواقع بارانی یا برفی دست به افزایش خارج از عرف و ناعادلانه نرخهای مصوب میزنند و برای اخذ کرایههای بیشتر با یکدیگر رقابت میکنند.
بسیاری از تاکسیهای شهری تحت نظارت شهرداریها، به دلیل نبود سیستم نظارتی کافی و جامع اقدام به تخلفات آشکار در زمینه افزایش نرخ میکنند و تاکسیهای اینترنتی هم در سایه تنوع سامانهها و بسترهای خدمات رسان ،کرایههای زیاد را در قالب پیشنهاد به کاربران ارائه میدهند که نتیجه این وضعیت، سردرگمی مسافران است.
مردم : نرخ نامهها خیس میشوند؟
مریم کارمند یک شرکت خصوصی درباره شرایط این روزهای کرایه برخی تاکسیهای شهری میگوید: کرایهها شناور است و هر راننده یک رقمی را طلب میکند . باران که میآید، انگار نرخ نامه هم خیس میشود و خوانایی اش را از دست میدهد !
محمد دانشجوی دانشگاه تهران هم دراینباره میگوید: یک روز برای رسیدن به دانشگاه باید ۴۰ هزارتومان به تاکسی شهری بپردازم و روز دیگر ۵۰ هزار تومان ! کسی پاسخگو نیست، انگار همه چیز به شرایط جوی و بنزین ارتباط پیدا کرده است اما ما مسافران چیزی از این قوانین نانوشته متوجه نمی شویم!
مسافران تاکسیهای خطی هم از افزایش خودسرانه کرایهها در مواقع بارانی و برفی گلایهمندند. یک مسافر در این باره میگوید: وقتی تاکسیهای اینترنتی کرایه شان را افزایش میدهند، همه رسانهها و شبکههای مجازی از خبرهای مرتبط با این موضوع پُر میشود اما متاسفانه هیچ کس سراغ علت افزایش کرایه تاکسیهای شهری نمیرود و این تاکسیها به رغم نظارتها ،خودشان نرخ گذاری میکنند.
رانندگان هم ناراضی اند
اما در آن سوی ماجرا رانندگان نظر دیگری دارند. راننده یک تاکسی شهری با انتقاد از افزایش روزافزون قطعات مصرفی خودروها به ویژه لاستیک و باتری،می گوید: سالها قبل شهرداری از رانندگان حمایت میکرد و برخی قطعات مصرفی با قیمت دولتی در اختیار تاکسیها قرار میگرفت ولی الان هیچ خبری از حمایتها نیست.
همچنین راننده یک تاکسی اینترنتی تصریح میکند: از ما هیچ حمایتی نمیشود و حتی بحث بیمهمان هم تاکنون تعیین تکلیف نشده است. افزایش کرایه تاکسیهای اینترنتی و تاکسیهای شهری اصلا با یکدیگر قابل مقایسه نیستند. کرایه ما در برخی مواقع نظیر هوای برفی و بارانی کمی افزایش مییابد و بلافاصله به شدت کاهش مییابد و همه چیز هم شفاف است ؛در حالی که تاکسیهای شهری اینگونه نیستند.
این راننده میافزاید: وقتی تاکسیهای اینترنتی نرخها را افزایش میدهند، همه رسانهها از آن انتقاد میکنند ، اما تاکسیهای شهری هر روز یک رقم جدید طلب میکنند و برای مسافران دربستی هم کرایههای خارج از عرف میگیرند.اگر قرار بر نظارت است،باید هم تاکسیهای اینترنتی و هم تاکسیهای شهری مورد توجه قرار گیرند،نه این که فقط ما را محکوم کنند.
تعدد ناظران
در این میان تعدد سازمان های مسئول ، جای تقویت نظارتها را پرکرده است و خبری از نظارتهای اثر گذار نیست. سازمان تاکسیرانی، واحدهای بازرسی شهرداری و سازمان تعزیرات هر کدام بخشی از وظایف نظارتی را بر عهده دارند اما نبود یک مرجع واحد پاسخگو سبب شده است متخلفان به راحتی از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنند.
این تفاوت برخورد، احساس ناعادلانه بودن سیستم نظارتی را تقویت کرده است، انگار نظارت تنها جایی فعال میشود که شفافیت دادهای و ردپای دیجیتال وجود دارد.
تاکسیهای اینترنتی به دلیل ثبت دیجیتال سفرها، سریع تر در معرض واکنش رسانهای و سازمانی قرار میگیرند اما تاکسیهای شهری که فاقد ردپای دیجیتال هستند در عمل در حاشیه نظارت باقی ماندهاند، این تفاوت برخورد باعث شکل گیری احساس تبعیض در میان مسافران و رانندگان هر ۲ بخش شده است.
کارشناسان چه میگویند؟
حسین عطایی، کارشناس حوزه حمل و نقل شهری با اشاره به اهمیت اتصال تاکسیها به سیستمهای پرداخت الکترونیک به «اطلاعات» میگوید: این اقدام میتواند یکی از دغدغههای اصلی مسافران به ویژه در حوزه تاکسی های گردشی و سنتی برای دریافت کرایههای غیر واقعی را برطرف کند.
وی میافزاید: دسترسی نداشتن برخی مسافران به روشهای متنوع پرداخت الکترونیک و استفاده گسترده از پرداخت نقدی، سبب میشود نظارت بر اخذ کرایه دشوار شود و حتی مبالغ اندک بازگردانده نشود.
این کارشناس با اشاره به نقش پرداخت الکترونیک در ایجاد شفافیت و نظارت دقیق تصریح میکند: با مستند شدن پرداختها، امکان صحت سنجی شکایات مسافران فراهم و نوعی بازدارندگی در دریافت کرایه غیرواقعی ایجاد میشود.
چرا طرح تاکسی متر موفق نبود؟
به گفته عطایی یکی از دلایل ناکامی اجرای تاکسی متر یا کدهای کیو آر تا به امروز، نبود نظارت کافی سازمانهای حمل و نقل و همچنین منفعت مالی و زمانی رانندگان از پرداخت نقدی است.
وی میافزاید: مشارکت شهروندان و مطالبهگری آنها نقش مهمی در موفقیت این طرح دارد و رسانهها نیز میتوانند در آموزش شهروندان و فرهنگسازی استفاده از پرداخت غیرنقدی موثر باشند.
این کارشناس حوزه تاکسیرانی با اشاره به طرح پرداخت یکپارچه با کارتهای مترو و اتوبوس در تاکسیها میگوید: این روش نوعی پرداخت الکترونیک است و در صورت فراهم بودن زیرساختها، استقبال عمومی از آن بالا خواهد بود، برای مثال در حال حاضر در شهر کرج، اقدامات لازم برای اجرای سیستم پرداخت خرد به صورت آنلاین در تاکسیها در حال پیگیری است و مذاکراتی با بانکها نیز صورت گرفته است.
وی تاکید میکند: موفقیت این طرح نیازمند ترکیبی از زیرساخت مناسب، نظارت مستمر، آموزش و فرهنگ سازی است . با اجرای صحیح این سیستم، مشکلات دریافت کرایه غیر واقعی و استفاده گسترده از پول نقد به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت و حمل و نقل عمومی امن تر و منظم تر میشود .
هوشمند سازی ،راهکار نظارت بر ۸۰ هزار تاکسی
علاوه بر این شادی مالکی مدیرعامل سابق سازمان تاکسیرانی تهران با اشاره به وجود حدود ۸۰هزار دستگاه تاکسی در پایتخت به «اطلاعات» میگوید: روشهای سنتی ، پاسخگوی نظارت بر رانندگان نیست، بر همین اساس سازمان تاکسیرانی در چند سال گذشته رویکرد خود را به سمت هوشمندسازی پیش بُرده است.
وی با اشاره به تعداد بالای تاکسیهای فعال در تهران میگوید :با وجود اقدامات به عمل آمده، چالش اصلی همچنان در حوزه نظارت میدانی و کنترل نرخ کرایه باقی مانده است.
مالکی با بیان این که هر نوع تغییر در نظام اخذ کرایه از مسافر اعم از نقدی یا الکترونیکی بدون فراهم شدن زیرساخت مناسب و پذیرش عمومی نمیتواند به کاهش نارضایتی مسافران منجر شود، ادامه میدهد: استفاده از ابزارهای سخت افزاری مانند تاکسی متر به دلیل هزینه و مشکلات اجرایی در عمل با محدودیتهایی مواجه شد و به همین دلیل برخی طرحها به نتیجه کامل نرسیدند.
علاج کار چیست ؟
به هر روی نصب نرخ نامههای واقعی و قابل رؤیت در تاکسیها، راهاندازی سامانههای آنلاین و تلفنی مؤثر برای ثبت و پیگیری شکایت مسافران و برخورد یکسان با تخلفات رانندگان در همه بخشها (تاکسیهای اینترنتی و تاکسیهای سنتی) از مواردی است که چارچوب نظارت در این حوزه را تقویت میکند.
فراموش نکنیم تا زمانی که نظارت عادلانه، شفاف و هوشمند بر همه تاکسیها شهری و اینترنتی اعمال نشود، بارش باران نه به عنوان یک موهبت،بلکه همانند نقمت بر سر مسافران فرود میآید و رقابت نامیمون این ۲ دسته تاکسیها برای افزایش کرایهها و گریز از بازخواست ادامه خواهد یافت.
