کامران نرجه - روزنامه اطلاعات:زمین‌های میان نصف النهارهای ۴۵ تا ۶۰ درجه شرقی کره زمین که از قطب شمال در خاک روسیه به سمت جنوب امتداد یافته و در مسیر خود از کشورهای قزاقستان، گرجستان، ازبکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ایران، عراق و کویت عبور میکند تا به خلیج فارس و اقیانوس هند می رسد، یکی از  مهمترین کانال‌های ارتباط اقتصادی شمال تا جنوب جهان محسوب میشوند.

در متون تاریخی بارها به اهمیت اتصال شمال و جنوب کره زمین از این مسیر اشاره شده و موقعیت خاص جغرافیایی ایران در محل تلاقی کریدورهای ترانزیتی شمال به جنوب و غرب به شرق دنیا بر اهمیت این مساله افزوده است.

اینک بستر ایفای این نقش تاریخی ایران در تجارت جهانی با ایجاد یک کریدور ریلی فراهم شده است و بزودی اقیانوس منجمد شمالی و دریای سفید در سواحل شمال غربی روسیه به کرانه‌های خلیج فارس و اقیانوس هند متصل خواهد شد.

با  آغاز ساخت خط آهن رشت - آستارا  که آخرین حلقه مفقوده از این راهگذر مهم بین‌المللی است، تمام سرزمین‌های طول مسیر روی یک شبکه ریلی ۱۰ هزار کیلومتری مرتبط خواهند شد و می‌توانند به تبادل کالا با  یکدیگر بپردازند. 

قرارداد ساخت این مسیر ۱۶۵ کیلومتری که راه آهن جمهوری آذربایجان را از طریق مرز آستارا در شمال غربی ایران به شهر رشت در انتهای خط آهن سراسری کشور متصل می‌کند، امروز میان پیمانکار ایرانی (شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور) و پیمانکار روس (شرکت کاسپین سرویس) در تهران به امضا می‌رسد و بلافاصله عملیات ساخت خط آهن مذکور آغاز خواهد شد.

مجریان اصلی این پروژه ۲ میلیارد یورویی، جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه هستند که بر اساس توافق اولیه در سال ۲۰۲۳ مسئولیت تأمین مالی، طراحی، ساخت و تأمین کالا و خدمات این مسیر را بر عهده دارند.

این مسیر ریلی با هدف کاهش چشمگیر زمان و هزینه حمل‌ونقل کالا طراحی شده است و می تواند در یک مسیر ترکیبی ریلی- دریایی زمان حمل بار از فنلاند (در شمال اروپا) به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را از ۳۳ روز فعلی به ۱۰ روز کاهش دهد.  همین صرفه‌جویی زمانی بالغ بر ۴۰‌درصد از هزینه فعلی گردش بار در مسیر سنتی اقیانوس اطلس به دریای مدیترانه، کانال سوئز، دریای سرخ و اقیانوس هند خواهد کاست. 

پیشبینی می شود خط آهن رشت - آستارا با عبور از مناطق لوندویل، حویق، لیسار، اسالم، پرهسر، رضوانشهر، ماسال و صومعه سرا ظرف کمتر از دو سال احداث خواهد شد و در مرحله نخست امکان ترانزیت سالانه ۱۵ میلیون تن بار و کسب ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار درآمد ارزی را برای ایران فراهم‌کند.  از سوی دیگر چنین ظرفیت جدیدی در ترانزیت کالا میان قطب شمال تا خلیج فارس، یک اتفاق مهم اقتصادی برای تمام کشورهای منطقه محسوب می‌شود که رونق تولید و تجارت را برای سرزمین‌های طول مسیر به همراه دارد. 

از این پس موقعیت جغرافیایی ایران در چهارراه ترانزیتی کریدورهای شمال به جنوب و شرق به غرب کره زمین نه در شعار، بلکه در عمل نمایان خواهد شد که به لحاظ ژئوپلیتیکی دارای اهمیت فراوانی برای ماست.

نادیده گرفتن چنین جایگاهی در مناسبات سیاسی و اقتصادی جهان برای هر یک از قدرت‌های بین‌المللی ارزان نخواهد بود و تهدید ایران با ابزار تحریم‌های اقتصادی بی معنی خواهد شد.  به همین دلیل می توان راه آهن رشت – آستار را یک گره گشای بزرگ از مشکلات فعلی اقتصاد ایران تلقی کرد.