زینب واعظ محرابی
حضرت خدیجه(س) یکی از برجستهترین و تأثیرگذارترین زنان تاریخ است. او نه تنها همسر پیامبر(ص)، بلکه نخستین بانویی است که به ایشان ایمان آورد و در تمام دوران آغازین اسلام، همراه و حامی پیامبر(ص) بود. او فراتر از همسر وفادار، سرمشقی از ایمان، شجاعت، صداقت و فداکاری در روزگاری بس دشوار بود. زندگی و خدمات او تأثیر عمیقی بر مسیر تاریخ اسلام داشت. وفاتش در سال دهم بعثت، رخداد تلخی برای همگان بود و باعث شد آن سال «عامُ الحُزن» (سال اندوه) نامگذاری شود. پیامدهای اجتماعی، معنوی و انسانی این فقدان برای مسلمانان چنان گسترده بود که آثارش تا سالها بعد احساس میشد.
حضرت خدیجه(س) قبل از اسلام
این بانو در خاندان شریف و بانفوذی از قبیله قریش در مکه به دنیا آمد. تربیت خانوادگی نقش مهمی در شکلگیری شخصیت اخلاقی و مدیریتی او داشت. وی تجربه گستردهای در زمینه تجارت و امور مالی کسب کرد و با مهارت و صداقت در بازرگانی، به شهرت زیادی رسید و «امینة قریش» لقب گرفت. حضور زنی مستقل و موفق در عرصه اقتصاد در آن دوران، بسیار نادر و برجسته بود و همین امر باعث شد او جایگاه ویژهای در جامعه پیدا کند. ویژگیهای اخلاقی مانند صداقت، عدالت و حسن نیت، او را فردی مورد اعتماد کرد. از این روی مردم مکه احترام ویژهای برایش قائل بودند و او را زنی با تقوا و شایسته میدانستند.
آن حضرت در جامعهای میزیست که زنان به طور عمومی نقش چندانی نداشتند؛ اما او با قدرت تصمیمگیری، درایت و شجاعت خود، الگویی برای زنان شد و ثابت کرد که زنان میتوانند در عرصههای اجتماعی و اقتصادی نقشآفرین باشند. گفته اند او بسیار مهربان و بخشنده بود؛ با همکاران و مشتریان با انصاف رفتار میکرد و همواره به یتیمان و نیازمندان توجه داشت. این خصوصیات زمینهای برای اعتماد مردم و احترام قریش نسبت به او فراهم میکرد.
خانواده نمونه
ازدواج خدیجه(س) با پیامبر اکرم(ص) نمودی بارز از احترام، محبت و اعتماد متقابل بود. پیامبر در جوانی و در وضعیت دشوار اجتماعی و اقتصادی، وی را به همسری برگزید و چون سالها بعد به نبوت رسید، حضرت خدیجه(س) نخستین کسی بود که به او ایمان آورد و مایه آرامش و دلگرمی او شد. در چنین دورانی که طبیعتاً پیامبر(ص) نمی توانست همچون گذشته به امور اقتصادی خانه بپردازد،پشتیبانی مالی همسرش نقش تعیینکنندهای در ادامه دعوت اسلامی داشت. او ثروت خود را صرف حمایت از اسلام کرد، از خانه و تجارت خود برای پشتیبانی مسلمانان استفاده نمود و با این فداکاری، مسیر گسترش دین مبین را هموار ساخت.
زندگی مشترکش با پیامبر(ص) نمونهای از محبت، احترام متقابل و شجاعت در مواجهه با مشکلات بود. پیامبر(ص) بعدها بارها وفاداری و ایثار همسرش را ستود و از او به عنوان سنگ صبور و یاری بزرگ یاد کرد. خدیجه(س) در دهه پایانی عمر با فشارهای اجتماعی گوناگون، اوضاع اقتصادی سخت و تهدیدهای شدید قریش مواجه شد؛ اما با درایت و حمایت بیدریغ خود، پیامبر(ص) را در مسیر دشوار هدایت یاری کرد. از فراهم کردن منابع مالی گرفته تا پناه دادن به مسلمانان اولیه و دلگرمی به همسر گرامی اش.
شخصیت اخلاقی و دینی
حضرت خدیجه(س) نمونهای بینظیر از تقوا، صداقت، وفاداری و فداکاری بود. او افزون بر همسرداری شایسته، نقش بسیار مؤثری در تربیت فرزندان و حمایت از یاران داشت. یکی از برجستهترین ویژگیهای او، ایمان عمیق و پایدار بود؛ ایمانی که به باور قلبی محدود نمی شد و در گفتار و کردار بروز می کرد. وقتی پیامبر(ص) در آغاز بعثت تحت فشارهای اجتماعی و تهدیدات مشرکان و حتی خویشاوندان قرار گرفت، این همسر و عمویش حضرت ابوطالب(ع) بودند که با آرامش، صبر و دلگرمی کامل از او حمایت می کردند و این پشتیبانی معنوی، نیرویی حیاتی برای ادامه راه بود.
حضرت خدیجه افزون بر پرهیزگاری، وفاداری، راستگویی، امانتداری و ایثار، زنی مهربان، باگذشت، پربخشش و بدون چشمداشت بود. همواره به نیازمندان کمک میکرد، به یتیمان و تهیدستان میرسید و بدون انتظار بازگشت، از مسلمانانی که با مشکلات مالی یا اجتماعی مواجه بودند، حمایت میکرد. این ویژگی ها باعث شد جامعه محدود و سخت تحت فشار اسلامی، احساس امنیت و امید کند و بتواند با آرامش بیشتری در مسیر دینداری تلاش نماید.
حضرت خدیجه(س) با نرمی، محبت و در عین حال استقامت و پایداری، فرزندان را تربیت میکرد و نمونه ای عملی از زیست اخلاقی و دینی را به نمایش میگذاشت. همه از رفتار و اخلاق او درس میآموختند و این تأثیر تا سالها پس از وفاتش نیز مشهود بود.
عروج
وفات این بانوی بزرگ در سال دهم بعثت، یکی از تأثیرگذارترین و تلخترین رویدادهای تاریخ صدر اسلام بود. این واقعه در زمانی رخ داد که پیامبر اکرم(ص) و مسلمانان تحت شدیدترین فشارهای اجتماعی و اقتصادی قرار داشتند. چند سال محاصره در شِعب ابیطالب و تحریم اقتصادی قریش، جامعه کوچک مسلمانان را با سختیهای فراوان روبرو کرده بود. در این وضعیت دشوار، حضرت خدیجه نه تنها همسر، بلکه مهمترین پشتیبان عاطفی و مالی پیامبر(ص) به شمار میرفت.
در طول سالهای بعثت، خانه او محل آرامش پیامبر و نقطه آغاز شکلگیری هستههای اولیه ایمان بود. بسیاری از هزینههای مربوط به حمایت از مسلمانان و پایداری در برابر فشارهای قریش، از دارایی رو به کاهشِ او تأمین میشد و او بدون هیچ چشمداشت و تردیدی، تمام توان خود را در مسیر پشتیبانی از رسالت الهی به کار گرفت. طبیعی است که سالهای فشار و محرومیت، سلامت جسمی او را تحت تأثیر قرار دهد.
در سال دهم بعثت، اندکی پس از وفات عموی بزرگوارپیامبر(ص)، خدیجه نیز چشم از جهان فروبست. از دست دادن این دو پشتیبان بزرگ در فاصلهای کوتاه، ضربه سنگینی بر جامعه اسلامی وارد کرد. به همین دلیل آن سال در تاریخ اسلام به «عامالحزن» معروف شد. این نامگذاری نشان میدهد که این فقدان، صرفاً یک حادثه خانوادگی نبود، بلکه نقطهای عاطفی و تاریخی در مسیر رسالت به شمار میرفت.
برای پیامبر(ص)، خدیجه فقط همسر نبود؛ نخستین ایمانآورنده، نخستین تسلّیدهنده و صادقترین همراه سالیان سختی بود. هنگامی که دیگران او را تکذیب میکردند، خدیجه تصدیقش کرد. زمانی که بسیاری از او فاصله گرفتند، خدیجه در کنارش ایستاد و هنگامی که مسلمانان در تنگنای مالی قرار داشتند، او همه چیزش را بخشید. فقدان چنین همراه پاکبازی، خلأیی عمیق ایجاد کرد.
گزارشهای تاریخی نشان میدهد که حضرت پیامبر(ص) تا آخر با احترام و محبت ازهمسرش یاد میکرد و وفاداری او را میستود. این دلبستگی نشاندهندة عمق پیوند انسانی و معنوی آنها بود. یاد خدیجه برای پیامبر، یادآور سالهای تنهایی، صداقت، ایمان و همراهی بیقید و شرط بود.جایگاه والای او نشان داد که نقش زنان در شکلگیری و تثبیت یک نهضت الهی تا چه اندازه بنیادین و اثرگذار است.
شما چه نظری دارید؟