لعیا نورانی زنوز

سرویس شهرستان‌ها: آذربایجان غربی با دارا بودن گنجینه‌ای عظیم از متون کهن و اسناد خطی، نیازمند نهادی است که بتوان با رویکردی علمی و مدرن، از این میراث در برابر فراموشی و آسیب‌های طبیعی محافظت کرد تا  پلی میان گذشته‌  پرفراز و نشیب و آینده‌ی روشن این دیار  ساخته شود .
ایجاد «مرکز تخصصی اسناد» نه تنها هویت محلی را تقویت می‌کند، بلکه الگویی ارزشمند برای سایر مناطق کشور در زمینه‌  مدیریت میراث مکتوب فراهم می‌آورد.همچنین حمایت از این مرکز و تقویت فعالیت‌های بنیاد ایران‌شناسی در استان، سرمایه‌گذاری بر روی حافظه‌  جمعی و تضمین‌کننده‌  تداوم تمدن ایرانی در نسل‌های آینده خواهد بود.

ضرورت تاریخی و فرهنگی
رئیس مرکز بنیاد ایران‌شناسی شعبه آذربایجان‌غربی در این باره با تأکید بر خلاء موجود در زیرساخت‌های نگهداری اسناد، راه‌اندازی یک مرکز تخصصی را برای این استان یک ضرورت حیاتی اعلام کرد.
سعید عضدالدینی ملکی در گفتگو با اطلاعات به مناسبت روز اسناد ملی و میراث مکتوب 
(۱۹ اردیبهشت)،با اشاره به وجود حجم عظیمی از اسناد ارزشمند در ارومیه که هنوز شناسایی و بایگانی نشده‌اند، اظهار داشت: وجود مکانی استاندارد و امن، پیش‌شرط اصلی حفاظت از گنجینه‌های بی‌بدیل نسخ خطی و کتاب‌های کهن است که در حال حاضر در استان این خلا احساس می‌شود و  تا زمانی که مرکز تخصصی اسناد در استان تأسیس نشود، حفاظت از این میراث ملی با چالش‌های جدی روبرو خواهد بود. وی گفت: آذربایجان غربی از نظر میراث مکتوب و اسناد تاریخی جایگاه بسیار ارزشمندی در تاریخ و فرهنگ ایران دارد  چرا که در طول تاریخ و در هزاره پیش از میلاد در داخل این قلمرو 
۲ حکومت نیرومند آن زمان یعنی امپراطوری اورارتو (در شمال استان) و حکومت ماننا 
(در جنوب استان) بوده است.
وی ادامه داد: اشیای بدست آمده از تپه‌های باستانی «گوی تپه»، «کردلر» و «بخش قلعه» در اطراف ارومیه بیانگر قدمت ۴ هزار ساله سکونت بشر از دوره پارینه سنگی و غنای فرهنگی آنان در دوره‌های عصر حجر و مفرغ در این منطقه است، آثار به جا مانده از آن دوره، بیانگر غنای فرهنگی و مدنیّت آنان است که تاثیرات ژرفی در پیدایش و غنای فرهنگی دوره‌های پس از خود همچون ماد و هخامنشی داشته است.
رئیس مرکز بنیاد ایران‌شناسی استان تصریح کرد: تخت سلیمان در تکاب، یکی از مهم‌ترین مراکز آیینی دوره ساسانی و مکان نگهداری متون دینی زرتشتی بوده است، تپه باستانی حسنلو در نقده، جام زرین و ابزارهای مفرغی  جزو نخستین اسناد حکاکی شده در منطقه به شمار می‌روند.همچنین تپه باستانی قالایچی بوکان که مهمترین آثار مکشوفه آن بنایی بوده که بر روی دیوارهای درونی تالار آن نقاشی‌های دیواری و آجرهای  لعاب دار در اندازه‌های مختلف و گوناگون  وجود دارد  .  
ارزنده‌ترین مدرک تاریخی در این مجموعه کتیبه‌ای به خط آرامی کهن از زمان حکومت مانایی ها به یادگار مانده است که جزو میراث مکتوب مهم باستانی به شمار می‌آید.
به گفته وی، در دوره‌های اسلامی نیز آذربایجان غربی با پروش عالمان برجسته در طول تاریخ به مرکزی برای نگارش و کتابت قرآن، متون عرفانی و تاریخی تبدیل شد که نسخه‌های خطی قرآن با خط نسخ و نستعلیق ایرانی، دست‌نوشته‌های فقهی و فلسفی و همچنین آثار خطی شاعران و نویسندگان محلی گواه بر این ادعاست.
ملکی افزود: کتابخانه تخصصی آذربایجان غربی از ۴ هزار کتاب تخصصی در حوزه استانی و همچنین بانک‌های متعدد از جمله بانک فرهیختگان، و بانک اسناد و تصاویر برخوردار است. همچنین  بیش از ۲۰ هزار تصویر و سند در حوزه‌های مختلف اعم از تعلیم و تربیت در استان، حوزه دریاچه ارومیه، اسناد لشکری ، مالی و ... وجود دارد.