علیرضا فجری

هر ساله با فرارسیدن عید غدیر، میلیون‌ها مسلمان در سراسر جهان یاد و خاطره واقعه‌ای را گرامی می‌دارند که از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ اسلام به شمار می‌رود. با این حال، پرسشی اساسی پیش روی ما قرار دارد: آیا غدیر صرفاً رویدادی تاریخی است که باید آن را جشن گرفت، یا حامل پیامی زنده برای حل مسائل امروز جامعه نیز هست؟
اگر غدیر را تنها در محدوده یک واقعه تاریخی محصور کنیم، بخش مهمی از پیام آن را نادیده گرفته‌ایم. غدیر در حقیقت معرفی الگویی از رهبری و ولایت بود که هدف آن هدایت جامعه به سوی عدالت، کرامت انسانی و کاهش آلام و رنج‌های مردم است. از این منظر، غدیر نه فقط یک مناسبت مذهبی، بلکه منشوری برای مسئولیت اجتماعی و خدمت به انسان‌هاست و الگویی برای تمامی حاکمیت‌ها و کشورهای جهان است.
قرآن کریم فلسفه بعثت پیامبران را اقامه عدالت معرفی می‌کند: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ ... لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» (حدید: ۲۵). اگر غدیر را امتداد مسیر نبوت بدانیم، طبیعی است که مهم‌ترین شاخص آن نیز تحقق عدالت و کاستن از رنج‌های انسان‌ها باشد.
شخصیتی که در غدیر به عنوان ولیّ و رهبر جامعه اسلامی معرفی شد، بیش از هر چیز با دغدغه مردم شناخته می‌شود. امیرالمؤمنین علی(ع) در نامه معروف خود به مالک اشتر می‌فرماید: «مردم یا برادر دینی تو هستند یا در آفرینش همانند تو.» این جمله کوتاه، یکی از بلندترین بیانیه‌های حقوق بشر و کرامت انسانی در تاریخ است؛ بیانیه‌ای که مسئولیت حاکمان و نخبگان را در برابر همه انسان‌ها یادآور می‌شود. (نامه ۵۳ نهج البلاغه) در نگاه علوی، ارزش حکومت نه در قدرت، (فقط در این صورت است که) بلکه در خدمت به مردم است.
 آنجا که امام علی(ع) می‌فرماید اگر بتواند حقی را به صاحبش بازگرداند یا باطلی را از میان بردارد، حکومت برای او ارزش پیدا می‌کند. بنابراین ولایت در فرهنگ غدیر، پیش از آنکه امتیازی برای حاکم باشد، مسئولیتی برای رفع مشکلات جامعه است. رهبر شهیدمان نیز در مراسم تنفیذ ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۴ به همین اصل کلیدی اشاره می کنند: قدرت به خودی خود نه نعمت است، نه نقمت؛ اگر برای خدا و برای خدمت (به مردم) شد، نعمت است؛ اگر برای دستاوردهای مادی و ارضای هوس‌های انسانی شد، می‌شود نقمت. از این منظر، بزرگداشت غدیر زمانی به معنای واقعی محقق می‌شود که آثار آن در زندگی مردم و در کاهش رنج‌های آنان مشاهده شود.
امروز نیز بخش مهمی از رنج مردم، صرفاً اقتصادی نیست. ناامیدی، آسیب‌های اجتماعی، ضعف سرمایه اجتماعی، بحران هویت، رانت، دروغ‌های برخی از مسئولین، امتیازخواهی های مافیای قدرت، گسترش آسیب‌های خانوادگی و فقر فرهنگی از جمله مشکلاتی‌اند که زندگی انسان‌ها را دشوار می‌سازند. از همین رو، امداد فرهنگی را باید یکی از مهم‌ترین جلوه‌های عملی فرهنگ غدیر دانست. 
امداد فرهنگی یعنی هر اقدامی که بتواند سطح آگاهی جامعه را افزایش دهد، امید اجتماعی را تقویت کند، از گسترش آسیب‌های اجتماعی جلوگیری نماید، با ویژه خواری ها و امتیازخواهی ها مقابله کند و کرامت انسان‌ها را پاس بدارد. همان‌گونه که اطعام نیازمند، مصداق احسان است، آموزش، آگاهی‌بخشی، مشاوره، ترویج اخلاق، تحکیم خانواده و کاهش آسیب‌های اجتماعی نیز مصادیق روشن خدمت به مردم محسوب می‌شوند.
امروز جامعه ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی اجتماعی غدیر است. اگر جشن‌های غدیر بتوانند به بستری برای کمک به نیازمندان، حمایت از خانواده‌ها، ترویج فرهنگ گفت‌وگو، ارتقای آگاهی عمومی و تقویت امید اجتماعی تبدیل شوند، آنگاه پیام غدیر از سطح شعار فراتر رفته و به یک حقیقت جاری در زندگی مردم تبدیل خواهد شد.
غدیر را باید از قاب تاریخ به متن زندگی آورد. مهم‌ترین تجلی ولایت علوی در روزگار ما آن است که هر کس به اندازه توان خود باری از دوش مردم بردارد، رنجی را کاهش دهد و امیدی را در دل انسانی زنده کند. چنین نگاهی، غدیر را از یک خاطره تاریخی به یک مکتب زنده برای ساختن جامعه‌ای عادلانه‌تر، مهربان‌تر و انسانی‌تر تبدیل می‌کند.