امیر طوسی نژاد

پدیده گردوغبار معضلی است که از سال‌ها قبل به ویژه در نیمه نخست سال، گریبانگیر مناطق گسترده‌ای از کشورمان می‌شود و به گفته کارشناسان پیامدهای زیانباری در حوزه محیط زیست و همچنین سلامت مردم به دنبال دارد.
افزایش مراجعات مردم به مراکز درمانی یکی از پیامدهای این پدیده است که به محض وقوع، شمار زیادی از مردم به ویژه گروه‌های حساس را روانه مراکز درمانی می‌کند.
طی سال‌های گذشته اضافه برداشت آب از منابع زیرزمینی، مخاطرات فراوانی نظیر فرونشست زمین، خشکی تالاب‌ها و حتی دریاچه‌ها را به دنبال داشته است. اما این موضوع در کنار کاهش بارش‌ها، معضل جدیدی را رقم زده و سبب شده است کانون‌های ریزگرد در داخل کشور ایجاد شود و به این ترتیب روز به روز بر شدت پدیده گرد و غبار با منشأ داخلی افزوده می‌شود.
اما این همه ماجرا نیست، بلکه با بروز و ظهور کانون های ریزگرد در خارج از  مرزها مناطق گسترده‌ای از ایران درگیر این پدیده می‌شوند.مقابله با فعالیت‌های مخرب محیط زیستی در داخل کشور و همچنین تقویت دیپلماسی با هدف ترغیب و مجاب کردن کشورهای همسایه نظیر عراق و ترکمنستان برای  مهار کانون‌های این پدیده، وظیفه نهادها و دستگاه‌های ذیربط نظیر سازمان حفاظت از محیط زیست و وزارت خارجه است اما به نظر می‌رسد متأسفانه تاکنون اقدام موثری در این زمینه انجام نشده است و شمار زیادی از هموطنانمان به ویژه ساکنان مناطق مرزی، با این معضل مرگ آفرین دست و پنجه نرم می‌کنند.
از ابتدای امسال تاکنون، بیش از ۱۰ استان به دفعات با پدیده گرد و غبار مواجه شده‌اند که این موضوع منجر به ابتلای برخی هموطنانمان به بیماری‌های تنفسی شده است. در این میان آنچه بیش از اصل خبر مایه تأسف و نگرانی بوده، وقوع گردوغبار با منشا خارجی  است،به نحوی که در سایه سکوت و انفعال دستگاه دیپلماسی، کانون‌های خارجی همچنان فعالند و گردوغبار آن به ریه مردم ایران می‌رود.بهره‌مندی از هوای مناسب در اقصی نقاط ایران، جزو اصول اولیه و مسلم تک تک  هموطنانمان محسوب می‌شود و در صورت پایمال شدن این حق، دستگاه قضا و به ویژه دادستانی به عنوان مدعی‌العموم موظف است پیگر تحقق آن باشد اما تاکنون اقدام و پیگیری مناسبی به عمل نیامده و یا گزارشی در این زمینه منتشر نشده است تا مشخص شود چه دستگاه‌ها، نهادها و وزارتخانه‌هایی در این حوزه مرتکب قصور و تقصیر شده‌اند.
نحوه مواجهه و مقابله مسئولان با معضل آلودگی هوا چه ناشی از ذرات کمتر از ۲.۵ میکرون و چه به دلیل پدیده گردوغبار، از موضوعات تأمل برانگیز است که همواره مورد انتقاد کارشناسان بوده است.
یکی از مصادیق غلط مواجهه مسئولان ذیربط با معضل آلودگی هوا در سال‌های گذشته تعطیلی مدارس و حتی ادارات بوده، به این معنی که خانه نشین کردن مردم و تعطیلی تحصیل و کسب و کار، همواره بر تلاش و اقدام تخصصی برای رفع آلودگی مقدم شمرده شده است، به گونه‌ای که آلودگی هوا و  تعطیلی مدارس، یک ارتباط ناگسستنی با یگدیگر پیدا کرده‌اند!
این ارتباط نامیمون چند سالی است  در فصول مختلف سال تکرار می‌شود و ثمری جز عقب افتادگی تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان، خسارت مالی به کارگران کارگاه‌های تولیدی و بازاریان و همچنین آسیب مضاعف به محیط زیست نداشته است.
وارد شدن چنین خسارت گسترده مادی و معنوی که محاسبه آن خارج از تصور است، مدعی العموم را باید به تکاپو در این حوزه رهنمون کند، اقدامی که نه فقط تاکنون مغفول مانده ، بلکه به طور وارونه نمایان شده است!
در همین راستا، «مهدی بخشی» دادستان کرمان دیروز از ورود دستگاه قضا به موضوع آلودگی شدید هوا و گرد و غبار در این شهر خبر داد؛ اما نه با هدف مقابله با دستگاه های مقصر در وقوع این شرایط بغرنج، بلکه برخورد با دستگاه‌ها و نهادهایی که با وجود شرایط ناسالم جوی و هشدارهای هواشناسی، ادارات را تعطیل نمی‌کنند!او گفت: با توجه به شاخص‌های آلودگی هوا و افزایش غلظت ریزگردها و ناسالم بودن شرایط محیطی در شهر کرمان، دستگاه‌های مسئول مکلف بودند طبق دستورالعمل‌های قانونی و در راستای صیانت از حقوق عامه، نسبت به اتخاذ تصمیمات فوری از جمله تعطیلی ادارات اقدام کنند.
 برخی از دستگاه‌های متولی با ترک فعل، سلامتی برخی از گروه‌های حساس را در معرض خطر قرار داده و در مدیریت شرایط بحرانی کوتاهی کرده‌اند که در این باره علیه مسئولان خاطی اعلام جرم شده است.
این اقدام دادستانی کرمان بیش  و پیش از این که با معضل آلودگی هوا مقابله کند، یادآور این مثل است: «گنه کرد در بلخ آهنگری به شوشتر زدند گردن مسگری»؛ چرا که دستگاه قضا باید علت‌ها و مقصران پدیدار شدن این شرایط و  همچنین قصور و تقصیر دستگاه‌ها و نهادهای ذیربط در زمینه عدم اجرای قانون هوای پاک را مورد رسیدگی قرار دهد، نه این که سراغ معلول آن برود!
ناگفته پیداست مادامی که دستگاه قضا با هدف تامین و تضمین حق برخورداری مردم از هوای سالم، به معضل آلودگی هوا ورود نکند، همچنان باید منتظر بدتر شدن شرایط و افزایش مرگ و میرهای ناشی از آلودگی هوا باشیم.