رامتین مرتضوی
خبرنگار
مسئولان مدیریت بحران شهر تهران از اجرای طرح «اورژانس زیرزمینی» خبر دادهاند که قرار است از طریق اتصال خطوط مترو به بیمارستانها به بیماران خدمترسانی کند.
مدیران شهری پایتخت، این طرح را گامی برای تسریع انتقال مصدومان در بحرانها میدانند که در نگاه اول و با توجه به ترافیک همیشگی تهران و لزوم جابهجایی بیماران اورژانسی، حداقل روی کاغذ جذاب، نو و کارآمد به نظر میآید؛ پروژهای که در صورت بهرهبرداری، به گفته مسئولان، برای نخستین بار امکان دسترسی آمبولانس به نزدیکی سکوی مترو را فراهم میکند. با این حال، بررسی تجربههای بینالمللی نشان میدهد استفاده از مترو برای جابهجایی بیماران اورژانسی در جهان، تجربهای محدود بوده و نیازمند ملاحظات کارشناسی بیشتری است.
مسئولین چه میگویند؟
علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران از پیشرفت ۵۰درصدی پروژه اتصال ایستگاه مترو مدافعان سلامت به مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) خبر داده و گفته است که در خطوط جدید مترو شامل خطوط ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱ از همان مرحله طراحی، مطالعاتی انجام شد تا شبکه مترو به بیمارستانهای منتخب شهر متصل شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، وی افزود: در ابتدا اتصال ۱۱ بیمارستان در دستورکار بود و سه بیمارستان در اولویت قرار گرفتند اما پروژه بیمارستان بعثت به دلیل برخی موانع اجرایی متوقف شد و پروژه بیمارستان میلاد نیز به دنبال تغییر طرح پارکینگ دانشگاه علوم پزشکی ایران با تأخیر مواجه گشت.
نصیری خاطرنشان کرد: اکنون پروژه اتصال ایستگاه مدافعان سلامت به مجتمع بیمارستانی امامخمینی به عنوان نخستین اتصال مستقیم مترو به یک مرکز درمانی در کشور در حال اجراست و تاکنون حدود ۵۰درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
وی با بیان اینکه این تونل دو کارکرد مهم خواهد داشت، گفت: در حوادث احتمالی داخل مترو، انتقال مصدومان به بزرگترین مجتمع بیمارستانی کشور با سرعت بیشتری انجام میشود و در بحرانهای شهری نیز میتوان بدون تأثیرپذیری از ترافیک سطح شهر، بیماران و مصدومان را از طریق مترو به بیمارستان منتقل کرد.
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران تصریح کرد: با اجرای این پروژه، برای نخستین بار شیوهای جدید از اورژانس پیشبیمارستانی مبتنی بر شبکه مترو در کشور شکل میگیرد.
نصیری یادآور شد: پیش از این، اورژانس زمینی، هوایی و دریایی داشتیم اما انتقال مصدوم از طریق مترو به صورت سازمانیافته تعریف نشده بود.
وی با اشاره به روند اجرای پروژه گفت: نیمی از تونل موردنظر در ایستگاه مدافعان سلامت احداث شده و بخش باقیمانده، نیازمند تأمین اعتبار است اما خوشبختانه مبلغ موردنیاز به گونهای نیست که از توان شهرداری تهران خارج باشد و امیدواریم با حمایت معاونت مالی، پروژه در اولویت قرار گیرد.
نصیری تأکید کرد: در صورت تأمین بهموقع منابع مالی، این پروژه حتی پیش از پایان سال جاری قابلیت بهرهبرداری دارد. در این طرح، آمبولانس از طریق تونل تا نزدیکی سکوی مترو دسترسی خواهد داشت و روند انتقال مصدومان با سرعت بیشتری انجام میشود.
تجربه جهانی
اگر چه بهرهگیری از ظرفیت مترو برای کلانشهر تهران در شرایط بحران مثل زلزله و جنگ اقدام ارزشمندی بهنظر میرسد اما مرور تجربههای جهانی نشان میدهد چنین ایدهای تاکنون به یک رویه متداول تبدیل نشده و انتقال بیماران بدحال در اغلب کشورها و شهرهایی که حتی با ترافیک سنگین و شبکه گسترده حملونقل ریلی روبهرو هستند، همچنان بر عهده ناوگان آمبولانس زمینی، هوایی یا دریایی است. در چنین شرایطی، استفاده از مترو برای جابهجایی بیماران اورژانسی هنوز با اما و اگرهایی روبهروست، زیرا ناوگان حملونقل بیماران بدحال باید به تجهیزات پزشکی مجهز بوده و امکان پایش مداوم بیمار و قابلیت تغییر مسیر یا توقف فوری در شرایط بحرانی را داشته باشد.
به بیان دیگر، کارشناسان حوزه اورژانس و سلامت معتقدند در انتخاب شیوه انتقال بیمار، سرعت تنها یکی از عوامل تصمیمگیری است و حفظ پایداری وضعیت بیمار، دسترسی به تجهیزات احیا، حضور تیم درمانی و امکان مداخله فوری در طول مسیر، حتی اهمیت بیشتری دارد. به همین دلیل، حتی در انتقال هوایی که سریعترین روش جابهجایی به حساب میآید نیز تأکید میشود که استفاده از آن باید براساس ارزیابی دقیق مزایا و مخاطرات انجام شود و صرفا «سرعت بیشتر»، توجیهکننده انتخاب آن نیست.
مرور اخبار خبرگزاریهای معتبر بینالمللی نشان میدهد کلمات «اورژانس» و «مترو» بهندرت در کنار هم ظاهر شدهاند؛ مثلا هنگام وقوع حوادث در شبکه مترو که پس از امدادرسانی اولیه، مصدومان با آمبولانس به مراکز درمانی منتقل میشوند، نه با قطار مترو. برای نمونه، در حادثه برخورد قطارهای متروی بانکوک در تایلند، دهها مصدوم پس از خروج از ایستگاه توسط آمبولانس به بیمارستان انتقال یافتند.
در هند هم از مترو برای انتقال اعضای پیوندی استفاده شده است، نه انتقال بیمار! در سالهای اخیر، شهرهایی مانند «بنگلور» و «چنای» هند برای غلبه بر ترافیک شهری، از مترو جهت انتقال قلب، ریه و کبد اهدایی استفاده کردهاند. در این موارد نیز تیم پزشکی به همراه عضو پیوندی با هماهنگی قبلی و اختصاص فضای ویژه در قطار، مسیر را طی کرده و در مقصد، عضو با آمبولانس به بیمارستان منتقل شده است؛ دلیل این اقدام نیز محدود بودن زمان قابل استفاده بودن اعضای پیوندی و ضرورت رساندن آنها در کوتاهترین زمان ممکن بوده است.
همین تفاوت نشان میدهد که میان «انتقال عضو پیوندی» و «انتقال بیمار اورژانسی» از نظر استانداردهای پزشکی، تفاوتهایی اساسی وجود دارد. عضو پیوندی به تجهیزات مراقبت از بیمار نیاز ندارد، اما بیمار بدحال ممکن است در هر لحظه به احیای قلبی، مدیریت راه هوایی، تزریق دارو یا سایر اقدامات درمانی نیاز پیدا کند؛ موضوعی که انجام آن در فضای معمول واگنهای مترو با محدودیتهای جدی روبهروست.
نخستین مأموریت اورژانس ریلی کشور
چندروز پیش، شرکت بهرهبرداری متروی تهران و حومه از اجرای نخستین مأموریت اورژانس ریلی کشور خبر داد و در این رابطه، ویدئویی منتشر کرد که در آن، طی عملیاتی، چهار عزادار حاضر در مراسم وداع با رهبر شهید انقلاب با استفاده از مترو به دو بیمارستان منتقل شدند.
براساس این خبر، همزمان با برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر شهید، چهار تن از عزاداران حاضر در مراسم به دلیل عوارض جسمی حاد، نیازمند مداخله فوری درمانی تشخیص داده شدند که روند امدادرسانی به آنها با استقرار تیمهای اورژانس ریلی در ایستگاههای منتخب، انجام شد. مددجویان مذکور با هماهنگی عوامل مترو، از سکوی غربی ایستگاه مصلی وارد و به ایستگاه جوانمرد قصاب منتقل شدند. سپس عوامل اورژانس مستقر در سکوی غربی این ایستگاه، مصدومان را تحویل گرفته و برای ادامه فرایند درمان، به بیمارستانهای شهدای هفتم تیر و فیروزآبادی اعزام کردند.
تمامی مصدومان هماکنون تحت مراقبتهای درمانی قرار دارند و حال عمومی آنان مساعد گزارش شده است اما فیلم منتشرشده از این مأموریت، سؤالاتی برای مردم به وجود میآورد، از جمله این که آیا تردد همزمان مسافران مترو و مأموران اورژانس که برانکاردهای حامل بیماران را حمل میکنند، اخلالی در روند امدادرسانی به وجود نمیآورد؟ آیا همانطور که در فیلم مشاهده میشود، قرار است بیماران در ایستگاههای بدون آسانسور، از طریق پلهها و از میان ازدحام جمعیت جابهجا شوند و در کنار سکو منتظر رسیدن قطار بمانند؟ آیا خالی کردن یک واگن از طریق اطلاعرسانی در ایستگاهها کار آسانی است و به هرج و مرج در سیستم حملونقل عمومی نمیانجامد؟
بر همین اساس، اگر معنای «اورژانس زیرزمینی» این باشد که از قطارهای موجود و در خطوط فعلی مترو برای جابهجایی بیماران اورژانسی استفاده شود، باید دید که آیا در این مورد، بررسیهای دقیق کارشناسی، تدوین پروتکلهای مشخص، تأمین تجهیزات ویژه، آموزش نیروهای عملیاتی و هماهنگی کامل میان مترو، اورژانس و مراکز درمانی انجام گرفته است یا خیر.
برای آگاهی از جزئیات این طرح با سازمان مدیریت بحران شهر تهران تماس گرفتیم اما به دلیل تعطیلات اخیر، موفق به گفتگو با کارشناسان نشدیم. در صورت لزوم، اطلاعات تکمیلی را در روزهای آینده به اطلاع مخاطبان گرامی خواهیم رساند.
شما چه نظری دارید؟