گروه شهرستان‌ها: مدیریت غیرعلمی و ناصحیح منابع آبی، بسیاری از تالاب های کشورمان را به کانون های ریزگرد بدل کرده و حیات بسیاری از گونه های جانوری را هم به مخاطره انداخته است؛ در حالی که می توان با اصلاح رویه های قبلی، به 
موفقیت های قابل توجهی در این حوزه دست یافت که نمونه عینی آن را اکنون می توان در تجربه منحصر به فرد آذربایجان غربی در زمینه احیای تالاب خشک شده «قوپی‌باباعلی» مهاباد و رهایی مردم این خطه از پدیده گرد و غبار داخلی و همچنین بازگشت پرندگان و گونه های مختلف مشاهده کرد.
افزایش برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی به منظور استفاده در کشاورزی سنتی و کاهش و حتی حذف حق‌آبه تالاب‌ها  ، در سال‌های گذشته بسیاری از زیست‌بوم‌های آبی کشور را با بحران مواجه کرده و آنها را به مرز خشکی رسانده است که پیامد این روند، از میان رفتن پوشش گیاهی، فعال شدن کانون‌های گردوغبار و تشدید آسیب‌های زیست‌محیطی و تهدید سلامت عمومی ساکنان بوده است.
از خشک شدن بخش زیادی از تالاب گاوخونی به دلیل عدم تامین حق آبه آن از رودخانه زاینده رود تا شرایط نامناسب تالاب هورالعظیم ،همگی ضرروت اصلاح رویه های قبلی را به موضوعی غیرقابل انکار بدل کرده است.
پدیده گرد و غبار سالهاست به بلای جان ساکنان تمامی استان های کشورمان بدل شده که فارغ از فعالیت مخرب کانون های خارجی متاثر از ضعف دیپلماسی نیز هست، هر روز بر تعداد کانون های داخلی هم افزوده می  شود که تنها دلیل آن را باید در ضعف مدیریت تامین حق آبه تالاب ها از رودخانه ها و تاراج آب های زیرزمینی با حفر چاه های متعدد جستجو کرد.
طی سال های گذشته همه استان های کشورمان حتی خطه سرسبز مازندران به دفعات درگیر پدیده گرد و غبار شده اند و همین موضوع به افزایش مراجعات مردم به مراکز درمانی ناشی از تنگی نفس و ابتلا به بیماری های تنفسی شده است اما به رغم این موضوع هنوز اقدام موثری برای رفع این معضل چه در حوزه داخلی و چه در بخش خارجی به عمل نیامده است.
 نمونه بارز این موضوع را می توان در اخبار رسمی اعلام شده توسط مسئولان استانی در خوزستان و سیستان و بلوچستان مشاهده کرد. رئیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زابل پریروز از افزایش مراجعات مردم به مراکز درمانی ناشی از پدیده  گردوخاک خبر داد و گفت: از ابتدای امسال تاکنون با تشدید  گرد و غبار،۱۶۶۵ نفر به مراکز درمانی منطقه سیستان مراجعه کرده ا ند که از ۱۶۲نفر بستری و ۱۵۰۳ نفر هم به‌صورت سرپایی درمان شدند.
حسین شهدادی بیشترین مراجعان را مربوط به بیماران دارای مشکلات تنفسی و پس از آن بیماران قلبی و عروقی، مبتلایان به عوارض چشمی و مصدومان حوادث ترافیکی ناشی از کاهش دید بر اثر گردوخاک اعلام کرد.
تالاب  گاوخونی، نبض حیات در فلات مرکزی
تالاب بین المللی گاوخونی در استان اصفهان هم مدت زیادی است که به کانون ریزگرد بدل شده   که به گفته کارشناسان،علت اصلی بروز و ظهور این معضل،عدم تامین حق آبه آن از رودخانه زاینده رود است؛رودخانه ای که هر از چند گاهی روی خوش خود را به اصفهان نشان می دهد اما پس از اندک زمانی ،جریان آب در آن قطع می شود و روز از نو ،روز از نو !
  قطع جریان آب در زاینده‌ رود و خشکی تالاب گاوخونی به تنهایی سبب کاهش منابع غذایی و تخریب زیستگاه ‌ها می شود و تنوع زیستی منطقه را به‌ شدت کاهش می دهد و زندگی و زادآوری پرندگان مهاجر را  نیز با تهدید جدی روبرو می کند.
حسین اکبری معاون محیط زیست طبیعی حفاظت محیط زیست استان اصفهان در گفتگو با خبرنگار اطلاعات در اصفهان در این باره می گوید: هنگامی که آب برای مدت کوتاهی در رودخانه جاری می شود، 
گونه های مختلف جانوری و آبزی، دوباره به این زیستگاه وابسته می شوند اما با قطع دوباره جریان آب، این موجودات در معرض نابودی قرار می گیرند و این وضعیت یکی از مخرب ترین آثار مدیریت ناپایدار منابع آب در زاینده رود و تالاب گاوخونی است.
اکبری ادامه داد: ادامه خشکی و ناپایداری جریان آب در زاینده ‌رود و تالاب گاوخونی، خسارت‌ های جبران‌ ناپذیری به تنوع زیستی این منطقه وارد می ‌کند و بقای بسیاری از گونه ‌های گیاهی و جانوری را به خطر می ‌اندازد.
معاون محیط زیست طبیعی حفاظت محیط زیست استان اصفهان با بیان این که بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب های کشور، قانون توزیع عادلانه آب و مصوبات شورای عالی آب، تعیین نیاز آبی 
رودخانه ها و تالاب ها بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست و تأمین آن بر عهده وزارت نیرو است تاکید کرد: در قوانین و مصوبات موجود، حقابه های زیست محیطی پس از تأمین آب شرب در اولویت دوم قرار دارند و باید پیش از سایر مصارف تخصیص یابند و اگر قوانین موجود به درستی اجرا و حقابه های زیست محیطی تامین شود، بخش مهمی از مشکلات زیست محیطی زاینده رود و تالاب گاوخونی حل خواهد شد.
اکبری می گوید: زاینده رود، سرمایه ای ملی و تالاب گاوخونی نیز میراثی بین المللی برای بشریت محسوب می شود و اگر برنامه ای علمی، جامع و مبتنی بر همکاری همه ذینفعان اجرا شود، می توان به احیای تدریجی این اکوسیستم ارزشمند امیدوار بود و گام های مؤثری برای بازگرداندن حیات به زاینده رود و تالاب گاوخونی برداشت.
وی می افزاید: تجربه های موفق بسیاری در ایران و جهان نشان داده است که با اجرای برنامه های علمی و حفاظتی،حتی گونه هایی که در آستانه انقراض کامل قرار داشته اند نیز توانسته اند به تدریج احیا شوند.
احیای تالاب قوپی‌باباعلی پس از ۲۰ سال
به گفته کارشناسان می توان با احیای تالاب های خشک شده و خارج کردن آنها از شرایط کانون های ریز گرد، کمک شایانی به رفع معضل پدیده گرد و غبار با منشا داخلی کرد که خوشبختانه این موضوع اکنون در آذربایجان غربی به ثمر نشسته و تالاب خشک شده «قوپی‌باباعلی» مهاباد احیا و از شرایط کانون ریز گرد خارج شده است،تا به این ترتیب ساکنان این منطقه برای مدتی از شرِ ریزگرد های برخاسته از این تالاب خلاص شوند.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد آذربایجان غربی گفت: احیای بیش از ۷۰درصد پهنه آبی تالاب بین‌المللی قوپی‌باباعلی در مهاباد پس از ۲ دهه علاوه بر بازگشت پوشش گیاهی و گونه‌های مختلف پرندگان، به خاموش شدن کانون‌های گرد و خاک این منطقه منجر شده است.
فاروق سلیمانی افزود: با ورود بیش از ۳ میلیون مترمکعب آب به تالاب قوپی‌باباعلی، بخش قابل توجهی از این زیست‌بوم احیا و کانون‌های ایجاد ریزگرد در منطقه مهار شده است.
وی ادامه داد: اکنون حدود ۳۰درصد از سطح تالاب آب دارد و بخش‌های دیگر هم پس از احیا، با پوشش گیاهی مناسب و رویش دوباره درختچه‌های گز، شرایط پایدارتری یافته‌اند، به همین دلیل دیگر شاهد شکل‌گیری کانون‌های گرد و خاک در این محدوده نخواهیم بود.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد با اشاره به این که احیای تالاب قوپی‌باباعلی فقط به کنترل ریزگردها محدود نشده و زمینه بازگشت صدها قطعه پرنده آبزی و کنارآبزی را هم فراهم کرده است، اظهار داشت: گونه‌هایی مانند چنگر، فلامینگو، خودکای معمولی و ابروسفید، اردک تاج‌دار، نوک‌خنجری، نوک‌پهن، دم‌سیاه، آبچلیک و چوپا از جمله پرندگانی هستند که بار دیگر در این تالاب مشاهده شده‌اند.
سلیمانی با اشاره به افزایش تنوع پرندگان در این تالاب تصریح کرد: حضور این تعداد گونه پرنده طی ۲۰سال گذشته کم‌نظیر بوده و بازگشت حیات به قوپی‌باباعلی سبب خرسندی دوستداران محیط زیست و ساکنان روستاهای اطراف شده است.
وی با تأکید بر این که از اسفند ماه سال گذشته برای تأمین حق‌آبه تالاب قوپی‌باباعلی و با همکاری مدیریت منابع آب مهاباد، آب از رودخانه مهاباد به سمت کانال روستای «گرده‌گروی» هدایت شده است، افزود: تالاب قوپی‌باباعلی با وسعت حدود ۵۰۰هکتار و محدوده اکولوژیکی ۱۲۰۰ هکتار، زیستگاه گونه‌های متنوعی از پرندگان است که از جمله آن ها می‌توان به اردک سرسبز، سرحنایی، آنقوت، انواع غاز، فلامینگو و تنجه اشاره کرد.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد ادامه داد: این تالاب یکی از زیستگاه‌های مهم پرندگان آبزی و کنارآبزی در منطقه به شمار می‌رود و در فهرست کنوانسیون رامسر هم به ثبت رسیده است.
وی از اهالی روستاهای این منطقه خواست در این فصل که پرندگان مشغول جوجه‌آوری هستند از ترددهای اضافی و ایجاد مزاحمت برای این میهمانان بهاری تالاب خودداری کنند.
در شهرستان مهاباد علاوه بر تالاب‌های بین‌المللی کانی‌برازان و قوپی‌باباعلی، تالاب‌های دائمی و فصلی متعددی وجود دارد که هر سال در فصل‌های پاییز و بهار میزبان پرندگان مهاجر هستند.