مهرداد اسدی
گروه شهرستان ها: کوچ عشایر بختیاری در چهارمحال و بختیاری، سنتی محسوب می شود که قرنها با طبیعت زاگرس، سبک زندگی عشایر، موسیقی، پوشاک، صنایعدستی و دانش بومی درآمیخته ،اما این میراث امروز، همزمان با تغییرات اجتماعی و اقتصادی بیش از گذشته در معرض فراموشی و حتی نابودی قرار گرفته است.
کوچ عشایر بختیاری فقط جابهجایی فصلی میان قشلاق و ییلاق نیست؛ بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین به شمار میرود اما این رسم و سنت مدتی است دستخوش برخی تغییرات شده و در شرایط نامناسبی قرار گرفته است و این در حالی است که به اعتقاد کارشناسان اگر این میراث زنده را به درستی معرفی و مدیریت کنند، میتواند به یکی از مهمترین ظرفیتهای گردشگری پایدار و توسعه اقتصادی استان تبدیل شود. چهارمحال و بختیاری که به «بام ایران» شهرت دارد، هر سال با آغاز بهار، صحنه حرکت ایل بختیاری در مسیرهای سنتی کوچ است؛ مسیری که فقط یک رویداد طبیعی نیست، بلکه روایتگر شیوهای از زندگی است که نسلهای متمادی آن را حفظ کردهاند. با این حال، این ظرفیت فرهنگی هنوز جایگاه شایستهای در صنعت گردشگری کشور پیدا نکرده است.
ظرفیت های گردشگری کوج عشایر
حیدر صادقی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار اطلاعات با اشاره به قابلیتهای استان در حوزه گردشگری عشایری، طبیعتگردی و بومگردی گفت: مسیرهای کوچ، سیاهچادرهای عشایری و فرهنگ غنی بختیاری از جاذبههایی هستند که میتوانند سالانه هزاران گردشگر داخلی و خارجی را به استان جذب کنند.
وی ادامه داد: با وجود این ظرفیتها، کمبود زیرساختهای گردشگری، ضعف در معرفی و برندسازی و همچنین ضرورت ایجاد امکانات مناسب برای اقامت و خدماترسانی به گردشگران،از مهمترین موانع توسعه این بخش به شمار میرود.
در کنار این ظرفیتهای مغفول، نگرانیها درباره آینده فرهنگ کوچ نیز افزایش یافته است. تغییر سبک زندگی، مهاجرت جوانان به شهرها و دشواریهای معیشتی، موجب شده است که بخشی از آیینها و سنتهای مرتبط با زندگی عشایری به تدریج کمرنگ شود؛ روندی که میتواند در بلندمدت بخشی از هویت فرهنگی استان را با خطر مواجه کند.
مشکلات عشایر
ملکمحمد محمودیان، معاون توسعه روستایی و امور عشایر استانداری چهارمحال و بختیاری نیز با اشاره به مشکلات جامعه عشایری اظهار داشت: عشایر امروز با چالشهایی همچون دسترسی به مراتع، تأمین آب، خدمات بهداشتی، آموزشی و اشتغال مواجه هستند و حفظ فرهنگ کوچ بدون رفع این مشکلات امکانپذیر نخواهد بود.
وی با تأکید بر نقش گردشگری در حمایت از جامعه عشایری افزود: توسعه گردشگری عشایری میتواند درآمدی پایدار برای خانوارهای عشایری ایجاد و در عین حال، زمینه حفظ سبک زندگی و استمرار این میراث ارزشمند را فراهم کند .
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی نیز بر این باورند که حفاظت از فرهنگ کوچ، فقط با ثبت و معرفی آن محقق نمیشود، بلکه نیازمند ایجاد زیرساختهای مناسب، توسعه اقامتگاههای بومگردی، بهبود راههای دسترسی، برگزاری جشنوارههای فرهنگی و حمایت از مشاغل محلی همچون صنایعدستی، غذاهای سنتی و تجربه زندگی در سیاهچادر است. به اعتقاد آنان، توسعه گردشگری زمانی موفق خواهد بود که در کنار رونق اقتصادی، اصالت فرهنگ عشایری نیز
حفظ شود.
فعالان گردشگری نیز معتقدند که گرایش روزافزون گردشگران به تجربههای بومی و آشنایی با فرهنگهای اصیل، فرصت مناسبی را پیش روی چهارمحال و بختیاری قرار داده است؛ فرصتی که در صورت برنامهریزی و سرمایهگذاری هدفمند، میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال، به حفظ یکی از ارزشمندترین میراثهای فرهنگی کشور کمک کند.امروز میراث کوچ عشایر بختیاری در نقطهای تعیینکننده قرار گرفته است؛ میراثی که اگر از آن فقط به عنوان خاطرهای از گذشته یاد شود، به تدریج رنگ خواهد باخت، اما اگر با نگاهی توسعهمحور و همراه با حفظ اصالت مورد توجه قرار گیرد، میتواند به یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی و گردشگری چهارمحال و بختیاری و الگویی برای توسعه پایدار در مناطق عشایری کشور تبدیل شود.
شما چه نظری دارید؟