یکی از برهههای تاریخ معاصر ایران روزهای پذیرش قطعنامه ۵۹۸ سازمان ملل در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ است.
روزنامه اطلاعات در آن روزها این واقعه تاریخی را برای ملت ایران گزارش کرده است. بخشهای مهمی از این گزارشها به دقت آن روزهای پرالتهاب تاریخ ایران را به تصویر میکشد.
هاشمی از دلایل پذیرش قطعنامه میگوید
آیتالله هاشمی رفسنجانی جانشین فرماندهی کل قوا، شب ۲۷ تیر در گفتگویی با خبرنگاران، به تشریح دلایل پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از سوی جمهوری اسلامی ایران پرداخت.
آقای هاشمی رفسنجانی در این گفتگو اظهارداشت: تصمیم به قبول قطعنامه ۵۹۸ یک تصمیم تاریخی برای جمهوری اسلامی ایران است که به دنبال پیام حضرت امام اتخاذ شد و مبتنی بر عوامل متعددی است.
وی افزود: حضرت امام شخصیتهای سیاسی و علما را مامور کردند تا در جلسهای پذیرش آتشبس را مورد بررسی قرار داده و آن را اعلام کند.
در این جلسه که روز یکشنبه تشکیل شد شیوه کار مشخص شد و قدمهایی در راه پذیرش آتشبس برداشته شد که اولین گام آن، قبول قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل است.
وی اضافه کرد: این تصمیم تحقیقا در جهت مصالح اسلام و امت برداشته شده و هیچگونه شبههای از ضعف و ناتوانی در آن نیست.
هاشمی رفسنجانی در زمینه شرایط جدیدی که به پذیرش قطعنامه ۵۹۸ منجر شد، اظهارداشت: مسائل فراوانی وجود دارد و مهمترین آن این است که بر ما روشن است که کفر جهانی و استکبار در این مقطع تصمیم گرفتهاند به طور جدی از پیروزی سریع ما جلوگیری کنند و پافشاری ما در این مقطع نیز ممکن است به خسارات فوقالعادهای برای مردم ما و مردم عراق منجر شود که ما در محاسبهمان، آن چیزها را فعلا مصلحت ندیدیم.
وی افزود: نمونه بارز آن، قضاوت عجیب آمریکا در حمله به هواپیمای مسافربری ایران و شهادت ۲۹۰ نفر سرنشینان آن است که به هیچوجه ادعای اشتباه در مورد آن پذیرفته نیست و از نظر ما یک اخطار تلقی شد. همچنین قساوت فوقالعاده صدام در داخل عراق که هزاران روستا و صدها هزار تن از مردم را با بمباران شیمیایی قتل عام میکند از دیگر دلائل آن است که نشان میدهد و اجازه دادهاند هر جنایتی را مرتکب شود.
جانشین فرمانده کل قوا گفت: مجموعه این شرایط و ادامه درگیری که فعلا ذکر نمیشود، ما را به این نتیجه رساند که مصلحت انقلاب و ملتهای ایران و عراق و منطقه این است که قطعنامه مذکور پذیرفته شود و یقینا حضرت امام همیشه تابع مصالح اسلام بودهاند.
آقای هاشمی در زمینه چگونگی به اجرا در آمدن قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت اظهارداشت: به طور معمول وقتی طرفین موافقت خود را با قطعنامه اعلام کردند، دبیرکل سازمان ملل زمانی را برای آتشبس تعیین میکند و نیروها به پشت مرزهای شناخته شده باز میگردند و سپس بندها ی قطعنامه به صورتی که در قطعنامه قید شده، اجرا خواهد شد.
وی توضیح داد: با پذیرش این مسئله، دو طرف باید به مرزهای بینالمللی پذیرفته شده بازگردند و این بدین معنی است که دو طرف از اراضی اشغال شده طرف دیگر خارج شوند. برای مثال عراق در حال حاضر در نفت شهر و بعضی از ارتفاعات ایران مستقر است و ایران نیز در برخی مناطق در ارتفاعات عراق استقرار دارد که ابتدا باید دو طرف از این مناطق، به پشت مرزهای بینالمللی بازگردند.
جانشین فرمانده کل قوا در مورد شیوه مذاکرات و ترکیب هیاتهای مذاکرهکننده طرفین متخاصم، گفت: طبعا محور حرکت، حول و حوش دبیرکل سازمان ملل خواهد بود و در آینده اگر مساله جدی بود، در این مورد تصمیمگیری خواهد شد.
وی افزود: آنچه فعلا اتفاق افتاد این است که ایران تا به حال خواستار بود که ابتدا کمیته تعیین متجاوز تشکیل شود، ولی فعلا با توجه به شرایط جدیدی که پیش آمده از آن شرط خود صرفنظر کردهایم.
وی افزود: وقتی که به ما اطمینان دادند که ترکیب کمیته تعیین متجاوز به گونهای خواهد بود که واقعا به حق رسیدگی میکند ما از شرط فعلی خود صرفنظر کردیم.
آقای هاشمی در پاسخ به این سوال که آیا ضمانت کافی برای اجرای قطعنامه ۵۹۸ به دست آمده است؟ اظهارداشت فکر میکنم نه.
وی افزود: ما فکر کردیم که در این پذیرش چیزی را از دست ندادهایم، بلکه چیزهایی نیز به دست آوردهایم. وی در این رابطه توضیح داد: متاسفانه تبلیغات جهانی، ما را جنگ افروز و جنگطلب معرفی کرده و صدام و حزب بعث متجاوز را که تمامی قوانین را نقض کرده، ولی چون یک شعار مشخص دارد یعنی قطعنامه را پذیرفته و حاضر به قضاوت بینالمللی است، به صورتی عوامفریبانه صلحطلب معرفی شده است.
جانشین فرمانده کل قوا خاطرنشان کرد: ما خودمان را آماده نگه داشتهایم و نیروهایمان را در جبهه و پشت جبهه حفظ کردهایم. زیرا با پذیرش قطعنامه در حقیقت نزاع تمام نشده، بلکه موقوف به اجرای بندهای قطعنامه شده است.
هاشمی افزود: طی دو سه روز گذشته جلسات متعددی با حضور سران کشور تشکیل شده و جمعبندی نظامی این جلسات به حضور حضرات امام رسیده است.
ضمنا بعدا حضرت امام تصمیمشان را طی پیامی به جلسه سران ارائه دادند که حاوی مطالب مهمی است و در صورت مصلحت، بعدا منتشر خواهد شد.
پیام تاریخی
امام امت در سالروز فاجعه خونین حج پیامی را ۲۹ تیر ۱۳۶۷ و دو روز پس از پذیرش قطعنامه صادر فرمودند که چون بسیار مفصل بود روزنامه اطلاعات بخشهای مهمی از این پیام را در صفحه دو روزنامه منتشر کرد و متن مفصل آن در ۳۰ تیر منتشر شد. امام خمینی(ره) در بخشهای پایانی پیامشان به بحث پذیرش قطعنامه ۵۹۸ پرداختند و مطالب مهمی را خطاب به ملت ایران بیان داشتند.
در بخشی از این پیام ایشان فرمودند: در مورد قبول قطعنامه که حقیقتا مساله بسیار تلخ و ناگواری برای همه و خصوصا برای من بود، این است که من تا چند روز قبل معتقد به همان شیوه دفاع و مواضع اعلام شده در جنگ بودم و مصلحت نظام و کشور و انقلاب را در اجرای آن می دیدم، ولی به واسطه حوادث و عواملی که از ذکر آن فعلا خودداری میکنم، و به امید خداوند در آینده روشن خواهد شد و با توجه به نظر تمامی کارشناسان سیاسی و نظامی سطح بالای کشور، که من به تعهد و دلسوزی و صداقت آنان اعتماد دارم، با قبول قطعنامه و آتش بس موافقت نمودم، و در مقطع کنونی آن را به مصلحت انقلاب و نظام میدانم. و خدا میداند که اگر نبود انگیزهای که همه ما و عزت و اعتبار ما باید در مسیر مصلحت اسلام و مسلمین قربانی شود، هرگز راضی به این عمل نمیبودم و مرگ و شهادت برایم گواراتر بود. اما چاره چیست که همه باید به رضایت حق تعالی گردن نهیم. و مسلم ملت قهرمان و دلاور ایران نیز چنین بوده و خواهد بود. من در اینجا از همه فرزندان عزیزم در جبهههای آتش و خون که از اول جنگ تا امروز به نحوی در ارتباط با جنگ تلاش و کوشش نمودهاند، تشکر و قدردانی میکنم. و همه ملت ایران را به هوشیاری و صبر و مقاومت دعوت میکنم.
راه شهادت
امام خمینی(ره) با تأکید بر اهمیت شهادت و ایستادگی در برابر ظلم و استکبار به حال شهدای دفاع مقدس غبطه خوردند: خوشا به حال آنان که با شهادت رفتند! خوشا به حال آنان که در این قافله نور جان و سر باختند! خوشا به حال آنهایی که این گوهرها را در دامن خود پروراندند! خداوندا، این دفتر و کتاب شهادت را همچنان به روی مشتاقان باز، و ما را هم از وصول به آن محروم مکن. خداوندا، کشور ما و ملت ما هنوز در آغاز راه مبارزهاند و نیازمند به مشعل شهادت، تو خود این چراغ پر فروغ را حافظ و نگهبان باش. خوشا به حال شما ملت! خوشا به حال شما زنان و مردان! خوشا به حال جانبازان و اسرا و مفقودین و خانواده های معظم شهدا! و بدا به حال من که هنوز ماندهام و جام زهرآلود قبول قطعنامه را سرکشیدهام و در برابر عظمت و فداکاری این ملت بزرگ احساس شرمساری میکنم.
لزوم هوشیاری در برابر توطئه دشمن
ایشان در بخش دیگری از این پیام بر لزوم هوشیاری ملت ایران در برابر دشمنان تأکید کردند: اکیدا به ملت عزیز ایران سفارش میکنم که هوشیار و مراقب باشید، قبول قطعنامه از طرف جمهوری اسلامی ایران به معنای حل مساله جنگ نیست. با اعلام این تصمیم، حربه تبلیغات جهانخواران علیه ما کند شده است، ولی دورنمای حوادث را نمیتوان به طور قطع و جدی پیشبینی نمود. و هنوز دشمن از شرارتها دست برنداشته است، و چه بسا با بهانهجوییها به همان شیوههای تجاوزگرانه خود ادامه دهد. ما باید برای دفع تجاوز احتمالی دشمن آماده و مهیا باشیم. و ملت ما هم نباید فعلا مساله را تمام شده بداند. البته ما رسما اعلام میکنیم که هدف ما تاکتیک جدید در ادامه جنگ نیست. چه بسا دشمنان بخواهند با همین بهانهها حملات خود را دنبال کنند. نیروهای نظامی ما هرگز نباید از کید و مکر دشمنان غافل بمانند. در هر شرایطی باید بنیه دفاعی کشور در بهترین وضعیت باشد. مردم ما، که در طول سالهای جنگ و مبارزه ابعاد کینه و قساوت و عداوت دشمنان خدا و خود را لمس کردهاند، باید خطر تهاجم جهانخواران در شیوهها و شکلهای مختلف را جدیتر بدانند.
تذکر به تنشآفرینان
ایشان در بخش دیگری از پیامشان به تمام مسئولان و رسانهها تذکر دادند که از ایجاد تنش و سخنان تفرقه افکنانه خودداری کنند: در مقطع کنونی به طور جد از همه گویندگان و دست اندرکاران و مسئولین کشور و مدیران رسانه ها و مطبوعات می خواهم که خود را از معرکه ها و معرکه آفرینیها دور کنند، و مواظب باشند که ناخودآگاه آلت دست افکار و اندیشه های تند نگردند، و با سعه صدر در کنار یکدیگر مترصد اوضاع دشمنان باشند. در این روزها ممکن است بسیاری از افراد به خاطر احساسات و عواطف خود صحبت از چراها و بایدها و نبایدها کنند.
هر چند این مسئله به خودی خود یک ارزش بسیار زیباست، اما اکنون وقت پرداختن به آن نیست. چه بسا آنهایی که تا دیروز در برابر این نظام جبههگیری کرده بودند و فقط به خاطر سقوط نظام و حکومت جمهوری اسلامی ایران از صلح و صلح طلبی به ظاهر دم میزدند، امروز نیز با همان هدف سخنان فریبنده دیگری را مطرح نمایند، و جیره خواران استکبار، همانها که تا دیروز در زیر نقاب دروغین صلح، خنجرشان را از پشت به قلب ملت فرو کرده بودند، امروز طرفدار جنگ شوند.
شجاعت امام امت
چند روز بعد در روز جمعه ۳۱ تیر ۱۳۶۷ امام جمعه تهران آیتالله سید علی خامنهای که رئیسجمهور و رئیس شورای عالی دفاع بودند، در خطبه دوم نمازجمعه مطالب مهمی را راجع به پذیرش قطعنامه ۵۹۸ بیان کردند. بخشهای مهم سخنرانی ایشان در ۱ امرداد ۱۳۶۷ در روزنامه منتشر شد.
امام جمعه تهران با تأکید بر شجاعت روحی و اخلاقی امام امت و فانی شدن ایشان در مصالح اسلام، افزودند: « همین نکته که ملت عزیز ما با اتکال به خداوند و استعدادهای خود، بدون کمک گرفتن از هیچ قدرتی در جهان، چند سال پیاپی در برابر رژیمی بایستد که از طرف همه دنیا حمایت و تا بن دندان تسلیح میشود، غرور ملی عظیمی محسوب میشود.»
بازتاب جهانی
کشورهای مختلف جهان از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ استقبال کردند. بنا به گزارش روزنامه اطلاعات در ۲۹ تیر ۱۳۶۷ دولتهای فرانسه، آلمان غربی، لهستان، سوئد، چین، بحرین، کویت، امارات متحده عربی، قبرس و تونس از اینکه ایران آتش بس را در جنگ قبول کرده ابراز شادمانی کردند.
همچنین محمد ضیاءالحق رئیس جمهور پاکستان از تصمیم ایران استقبال کرد. راجیو گاندی نخست وزیر هند نیز پذیرش رسمی قطعنامه از سوی ایران را گامی بسیار مثبت ارزیابی کرد. یاسر عرفات پس از ملاقات با وزیر امور خارجه شوروی در زمینه پذیرش قطعنامه از سوی ایران گفت:« از این به بعد شانس استقرار یک صلح نهایی و پایدار بین ایران و عراق وجود دارد.»
روزنامه البعث طی یک تفسیر نوشت: پس از آنکه ایران قطعنامه سازمان ملل را پذیرفت ما در حیرت هستیم ملت عراق از این جنگ خانمان برانداز و ماجراجویی جنون آمیزی که حزب حاکم بعث در بغداد به راه انداخت چه سودی برده است؟
ادامه تجاوزگریهای صدام
در پی ادامه حملات رژیم عراق به مناطق صنعتی کارگری کشورمان دکتر ولایتی وزیر امور خارجه طی نامهای به دبیرکل سازمان ملل موارد جنایت عرا ق را به اطلاع وی رساند.
در بخشی از نامه آمده است: حملات وحشیانه عراق علیه مراکز صنعتی جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد که ادعاهای صلحطلبی این رژیم تا چه حد دروغ و بیپایه است.
وی همچنین یادآور شد که این اقدامات تهدیدآمیز آنهم پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی جمهوری اسلامی ایران ماهیت جنگطلبی این رژیم را برای همه مراجع بینالمللی آشکار میسازد.
در این نامه همچنین آمده است: حملات عراق برخلاف قطعنامه شورای امنیت و تلاشهای شخصی دبیرکل صورت میگیرد و لذا ضروری است با برخورد قاطع از سوی سازمانهای بینالمللی خصوصا شورای امنیت مواجه شود.
در پی این حملات عراق بود که شورای امنیت سازمان ملل متحد، شامگاه ۲۸ تیر در پایان جلسهای که به تجزیه و تحلیل شکایت ایران علیه آخرین اقدامهای نظامی نیروی هوائی عراق اختصاص داشت به جای نام بردن صرف از عراق از هر دو کشور خواست تا برای تسهیل تلاشهای دبیرکل سازمان ملل متحد به منظور اجرای قطعنامه ۵۹۸، حداکثر خویشتنداری را نشان دهند.
در نهایت حضور دوباره مردم در جبههها بود که صدام را ناامید و مجبور به پذیرش آتش بس کرد.
شما چه نظری دارید؟