حمیدرضا شکارسری

  خوانش شعری از فاطمه شاه محمدی

تقدیر سیاه

«روز دختر
گل های دختر گلفروش را
به دست دختران زباله گرد دادم.»۱
آیا قرار است « فاطمه شاه محمدی » در این شعر، معضل کودکان کار، خصوصاً دختران کوچکسال کار را واکاوی ، تحلیل و بررسی کند و در نهایت راه حل یا راه حل هایی برای حل این معضل ارائه کند؟ آیا اساساً شعر اجتماعی داعیه حل مشکلات اجتماعی را دارد؟ آیا اصلاً شاعر یک اندیشمند و متخصص جامعه شناس و یک مصلح اجتماعی است؟ پاسخ تمام این سؤالات منفی است . مسئولیت راننده تاکسی و اتوبوس سیستم حمل و نقل شهری ، حل مشکلات تاکسیرانی و اتوبوس رانی شهری نیست، اما او می تواند تجربه زیستی خود را ارائه دهد و مخاطب را متاثر و حتی آگاه سازد . او با تکیه بر همین تجربه، چه بسا ابعادی از ماجرا را روشن سازد که متخصصان و دانشمندان جامعه شناس از اتاق های لوکس خود در دانشگاه ها و مؤسسات تحقیقاتی نتوانند حتی لمس کنند؛ چه برسد به درک و شناخت و تحلیلی !
شاعر با شاخک های حساس خود، وقایع تلخ و شیرین ـ و غالباً تلخ! پیرامون خود را دریافت می کند، از صافی خیال عبور می دهد و برای روشن  تر شدن ابعاد وقایع به مخاطب ارائه می دهد و همین! این مساله نافی این نیست که شاید شاعری بتواند از حد روشنگری عبور کند و راه حلی هم ارائه دهد، اما کار او و متن شعری اش در روشنگری به پایان می رسد و باقی حکایت لزوماً ارتباطی به کار شاعری او ندارد.ماجرای تلخ دختران کار، موضوع شعر «شاه محمدی» است. او اما با رندی و مهارت به انتخاب هایی دست می زند که متن را عمیق و غنی تر سازد. انتخاب زمان درست ـ یعنی روز دخترـ در بطن خود اشاره دارد به فواصل طبقاتی و بی عدالتی های اجتماعی. آنجا که در روز جشنی که غالب دختران شادند و هدیه دریافت می کنند، دخترانی دیگر در کنار آنها نه تنها جشن و شادمانی ندارند بلکه به زندگی سخت همیشگی خود مشغول اند و چه بسا از هر روز گرفتارترند .
راوی از دختران گلفروش گل می خرد تا کمکی به آنها کرده باشد و درعین حال هدیه ای برای گروه دیگری، دختران کار تهیه کرده باشد. تقابل گلفروشی و زباله گردی هم انتخاب مناسبی است تا روایت خرید از یکی و هدیه به دیگری را سامان بخشد و از سوی دیگر بین گل و زباله هم ارتباطی تقابلی برقرار کند تا دامنه وسیع و گسترده معضل کودکان کار را نمایان تر سازد .با این همه آیا مشکل جامعه حل می شود ؟ آیا این ساده دلی شاعرانه گره کور جامعه را باز می  کند ؟ معلوم است که خیر ! معضل از دختری به دختر دیگر و از دخترانی به دختران دیگر منتقل می شود و به ارث می رسد. این انتخاب هم هوشمندانه بر تقدیر سیاه این قشر از اقشار ضعیف جامعه تاکید می کند و یاس و نومیدی متن را برای خواننده نیز به ارث می گذارد!  
۱ـ ماه در به در،فاطمه شاه محمدی،فصل پنجم،۱۴۰۴