رامتین مرتضوی
آیین رونمایی از «سالنامه آماری زنان و خانواده» دیروز با حضور کارشناسان و پژوهشگران حوزه اجتماعی برگزار شد. این سالنامه با هدف ارائه تصویری دقیق از وضعیت زنان و خانواده و کمک به سیاستگذاری مبتنی بر داده تهیه شده است.
به گزارش اطلاعات، دکتر مهدی شیرزاد، پژوهشگر مسائل اجتماعی در این مراسم، ضمن تشریح روند تدوین این سالنامه، بر ضرورت استفاده مؤثر از آمارهای رسمی در فرآیند تصمیمگیری و سیاستگذاری تأکید کرد و گفت: در سالهای اخیر رویکرد سیاستگذاری مبتنی بر داده در دستگاههای اجرایی تقویت شده، اما همچنان میان دادههای آماری و تصمیمات سیاستی، فاصله وجود دارد. استفاده از ظرفیت دانشگاهها، پژوهشگاهها و صاحبنظران در کنار بدنه کارشناسی دولت، میتواند کیفیت سیاستگذاری در حوزه زنان و خانواده را ارتقا دهد.
وی هدف از برگزاری این نشست را آغاز گفتگویی تخصصی درباره آمارهای حوزه زنان و خانواده و بهرهگیری از دیدگاه کارشناسان برای تدوین سیاستهای مؤثرتر عنوان کرد و افزود: تدوین این سالنامه در راستای اجرای بند «ب» ماده ۸۰ قانون برنامه هفتم پیشرفت انجام شده است؛ قانونی که معاونت امور زنان و خانواده را موظف به رصد وضعیت زنان و خانواده و ارائه اطلس شاخصهای این حوزه کرده است.
شیرزاد با بیان اینکه دادههای این سالنامه توسط مراجع رسمی آماری کشور تولید شدهاند، افزود: یکی از چالشهای موجود، نبود برش جنسیتی در بسیاری از آمارهای رسمی است؛ موضوعی که تحلیل دقیق وضعیت زنان را دشوار میکند. البته اطلاعات این سالنامه عمدتا مربوط به سال ۱۴۰۳ است و به دلیل شرایط خاص کشور، انتشار آن با تأخیر انجام شده است.
آمارها چه میگویند؟
در بخش ارائه آمارهای جمعیتی در سالنامه آماری زنان و خانواده، شیرزاد از تداوم روند سالمندی جمعیت ایران خبر داد و گفت: نرخ رشد جمعیت طی دهههای گذشته به کمتر از یک درصد رسیده و میزان باروری نیز از سال ۱۳۹۷ به زیر سطح جانشینی کاهش یافته است. این روند نشاندهنده کوچکتر شدن نسلهای آینده و ضرورت برنامهریزی برای مدیریت پیامدهای سالمندی جمعیت است.
بر اساس آمارهای ارائهشده، تعداد ولادتهای ثبتشده در سالهای اخیر کاهش یافته و نسبت جمعیت زیر ۱۵ سال نیز به حدود ۲۳ درصد رسیده است. در مقابل، نسبت سالمندان در حال افزایش است و کشور با سرعت بیشتری به سمت سالمندی حرکت میکند.
این گزارش از کاهش نرخ ازدواج و افزایش میانگین سن نخستین ازدواج خبر میدهد. در سال ۱۴۰۳، میانگین سن ازدواج مردان به ۲۸.۳ سال و زنان به ۲۴.۱ سال رسیده است. همچنین به ازای هر ۱۰۰ ازدواج ثبتشده، ۴۱ واقعه طلاق به ثبت رسیده است.
در حوزه خانواده نیز آمارها نشان میدهد تعداد خانوارهای زنسرپرست طی پنج دهه گذشته تقریبا دوبرابر شده، هرچند همچنان حدود ۸۷ درصد خانوارهای کشور، مردسرپرست هستند. از سوی دیگر، فاصله زمانی ازدواج تا تولد نخستین فرزند به طور متوسط به چهار تا چهار و نیم سال رسیده و سن والدین در زمان تولد نخستین فرزند نیز روندی افزایشی داشته است.
در بخش آموزش، سالنامه از رشد چشمگیر نرخ باسوادی زنان حکایت دارد؛ بهگونهای که این نرخ در گروه سنی ۱۰ تا ۴۴ سال به بیش از ۹۵ درصد رسیده است. زنان در برخی رشتههای دانشگاهی از جمله هنر و علوم پزشکی حضور پررنگتری دارند، اما در رشتههای فنی و مهندسی همچنان فاصله قابلتوجهی با مردان مشاهده میشود.
آمارهای اقتصادی نشان میدهد در سال ۱۴۰۳ بیش از ۲۸ میلیون زن از نظر اقتصادی غیرفعال بودهاند، حدود ۶۵۸ هزار نفر بیکار بوده و نزدیک به چهار میلیون نفر در بازار کار حضور داشتهاند.
تهیه این سالنامه در راستای برنامه ششم توسعه است
زهرا بهروز آذر، معاون امور زنان و خانواده نیز در این مراسم با بیان اینکه تهیه چنین سالنامهای، ریشه در برنامه ششم توسعه دارد، اظهار داشت: قانون اساسی بر حمایت یکسان از زنان و مردان و فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی زنان تأکید دارد، اما زمانی که این اصول به عرصه اجرا میرسد، باید مشخص باشد مسیر رشد زنان کجاست، چه نابرابریهایی وجود دارد و این نابرابریها چگونه شکل گرفتهاند. خوشبختانه این موضوع امروز به یک تکلیف قانونی تبدیل شده و دیگر وابسته به نگاه یا سلیقه مدیران نیست. انتشار سالنامه آماری و رصد مستمر شاخصهای زنان و خانواده، بخشی از الزامات قانونی است که باید مبنای تصمیمگیری و برنامهریزی قرار گیرد.
وی یکی از چالشهای مهم در این مسیر را نبود حکمرانی یکپارچه داده عنوان کرد و افزود: در کشور هنوز با نوعی «خساست اطلاعاتی» روبهرو هستیم؛ به این معنا که دستگاههای تولیدکننده داده، خود را مالک اطلاعات میدانند و در انتشار آنها با محدودیت و حساسیت عمل میکنند؛ در حالی که شفافیت و دسترسی به دادههای معتبر، پیشنیاز سیاستگذاری کارآمد و حل مسائل اجتماعی است.
بهروزآذر با بیان اینکه سالنامه آماری نباید صرفا یک گزارش توصیفی باشد، تصریح کرد: این آمارها تنها وضعیت موجود را نشان میدهند، اما پاسخگوی چرایی رخدادها نیستند. آنچه امروز به آن نیاز داریم، تحلیل عواملی است که پشت این اعداد قرار دارند تا بتوان بر اساس آنها برای رفع مشکلات برنامهریزی کرد.
شکاف جنسیتی، یک موضوع جهانی
بهروزآذر با اشاره به وضعیت آموزش عالی زنان گفت: امروز بیش از ۶۴درصد داوطلبان ورود به دانشگاه را دختران تشکیل میدهند و بیش از ۵۲ درصد دانشجویان کشور نیز زن هستند؛ موضوعی که از دستاوردهای مهم نظام آموزشی به شمار میرود. با این حال، بررسی ترکیب رشتههای تحصیلی نشان میدهد شکاف جنسیتی در برخی حوزهها همچنان پابرجاست. در رشتههای فنی و مهندسی، علوم کامپیوتر و برخی حوزههای فناوری، فاصله معناداری میان حضور زنان و مردان وجود دارد.
او با طرح این پرسش که چرا برخی رشتهها همچنان «مردانه» تلقی میشوند، گفت: باید بررسی کنیم چه باورها، هنجارها یا موانعی موجب میشود دختران کمتر به سمت رشتههایی مانند مهندسی، علوم کامپیوتر یا برنامهنویسی گرایش پیدا کنند. البته این مسأله تنها مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای جهان نیز وجود دارد، اما این فاصله در کشور ما همچنان قابلتوجه است.
بهروزآذر همچنین به نقش زنان در اقتصاد دیجیتال اشاره کرد و افزود: زنان امروز در حوزههایی مانند تولید محتوا، کسبوکارهای دیجیتال و فعالیتهای آزاد (فریلنسری) حضور فعالی دارند، اما سهم آنان در توسعه فناوریها همچنان پایین است اما بسیاری از پژوهشگران حوزه اخلاق هوش مصنوعی بر این باورند که حضور پررنگتر زنان میتواند به توسعه هوش مصنوعی مسئولانهتر، اخلاقمحور و مراقبتمحور کمک کند.
او از استادان دانشگاه، پژوهشگران و صاحبنظران خواست با تمرکز بر عوامل پنهان و لایههای اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر این آمارها، معاونت امور زنان و خانواده را در پاسخ به پرسشهای اساسی این حوزه همراهی کنند.
معاون رئیسجمهور با تأکید بر اینکه این نشست آغاز یک مسیر پژوهشی است، گفت: برنامهریزی شده است که طی شش ماه آینده، هر دو هفته یکبار نشستهای تخصصی درباره محورهای مختلف سالنامه آماری برگزار شود. همچنین دادههای این سالنامه در اختیار پژوهشگران قرار خواهد گرفت تا با شناسایی خلاءهای پژوهشی و انجام مطالعات مسألهمحور، زمینه تدوین سیاستهای دقیقتر و اجرای برنامههای مؤثرتر در حوزه زنان و خانواده فراهم شود.
شما چه نظری دارید؟