آیین رونمایی از کتاب «سفارتنامه ارزنهالروم» با حضور جمعی از استادان تاریخ، حقوق، روابط بینالملل و ایرانشناسی در بنیاد ایرانشناسی برگزار شد؛ نشستی که در آن این اثر پژوهشی بهعنوان یکی از منابع مهم شناخت روند مذاکرات ایران و عثمانی و شیوه دفاع از حقوق تاریخی کشور مورد بررسی قرار گرفت.
این کتاب که حاصل نزدیک به سه دهه پژوهش، تصحیح و بررسی اسناد تاریخی توسط دکتر نصرالله صالحی است، مجموعهای از مکاتبات، صورتجلسات و گزارشهای مربوط به مذاکرات چهار ساله ایران و عثمانی در دوره قاجار را دربر میگیرد.
این اثر با تمرکز بر نقش میرزا تقیخان فراهانی، مشهور به امیرکبیر، در مذاکرات ارزنهالروم، تصویری مستند از یکی از مهمترین دورههای دیپلماسی ایران ارائه میدهد؛ دورهای که موضوعات مرزی، حقوق تاریخی و مناسبات قدرتهای منطقهای از مهمترین چالشهای سیاست خارجی ایران به شمار میرفت.
حکمت؛ ویژگی برجسته تمدن ایرانی
به گزارش اطلاعات، در این نشست، دکتر علیاکبر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی، با اشاره به اهمیت شناخت شخصیتهای تاریخی ایران اظهار کرد که شناخت یک ملت تنها با بررسی جغرافیا و وقایع سیاسی آن امکانپذیر نیست، بلکه باید اندیشه و عملکرد شخصیتهایی را شناخت که در شکلگیری مسیر تمدنی کشور نقش داشتهاند.
وی با تأکید بر جایگاه تاریخی ایران، «حکمت» را یکی از ویژگیهای مهم تمدن ایرانی دانست و گفت شخصیتهایی مانند کوروش، خواجه نظامالملک، خواجه نصیرالدین طوسی، قائممقام فراهانی و امیرکبیر نمونههایی از حضور این ویژگی در تاریخ ایران هستند.
صالحی همچنین تجربه دیرینه ایران در دولتسازی و دیوانسالاری را از دیگر ویژگیهای مهم تمدنی کشور عنوان کرد و افزود توانایی اداره سرزمینهای گسترده و ایجاد ساختارهای مدیریتی، بخشی از میراث تاریخی ایران بوده است.
ارزنهالروم؛ روایت یک مذاکره دشوار
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به محتوای کتاب «سفارتنامه ارزنهالروم» اظهار کرد که این اثر تنها یک کتاب تاریخی نیست، بلکه روایت یکی از دشوارترین مذاکرات دیپلماتیک ایران در دوره قاجار است؛ مذاکراتی که در آن هیئت ایرانی با وجود محدودیتهای فراوان، تلاش کرد با تکیه بر اسناد، استدلال و شناخت شرایط سیاسی، از منافع کشور دفاع کند.
وی امیرکبیر را مذاکرهکنندهای توصیف کرد که واقعیتهای سیاسی زمان خود را بهخوبی میشناخت و میان آرمانها و امکانات موجود تعادل برقرار میکرد. به گفته صالحی، موفقیت در مذاکرات تنها به امکانات مادی وابسته نیست، بلکه شناخت دقیق موضوع، تسلط بر اسناد، قدرت تحلیل و صبر سیاسی از عوامل تعیینکننده در دستیابی به نتیجه مطلوب است.
پیوند تجربه تاریخی با دیپلماسی معاصر
صالحی در بخش دیگری از سخنان خود به تجربههای معاصر دیپلماسی ایران اشاره کرد و مذاکرات هستهای و توافق برجام را یکی از نمونههای مهم در تاریخ سیاست خارجی کشور دانست. وی تأکید کرد که مذاکره با قدرتهای بزرگ جهانی، فرآیندی پیچیده است که نیازمند محاسبه دقیق منافع ملی، توان کارشناسی و شناخت شرایط بینالمللی است.
وی با اشاره به تجربه اجرای برجام گفت که این توافق در دورهای موجب افزایش تعاملات اقتصادی و ایجاد امید در بخشهایی از اقتصاد کشور شد، اما خروج یکجانبه آمریکا از آن، تجربهای مهم درباره ضرورت پایبندی طرفها به تعهدات بینالمللی برجای گذاشت.
تأکید پژوهشگران بر ارزش تاریخی کتاب
در ادامه این نشست، استادان حاضر نیز ابعاد مختلف کتاب «سفارتنامه ارزنهالروم» را بررسی کردند. دکتر منصور صفتگل با اشاره به پیشینه دیپلماسی ایران، مذاکرات ارزنهالروم را بخشی از سنت دیرینه سیاستورزی و دیوانسالاری ایرانی دانست. وی تأکید کرد که این اثر میتواند بهعنوان یک منبع آموزشی برای شناخت شیوه مذاکرات سیاسی، مکاتبات دیپلماتیک و استدلال حقوقی مورد استفاده قرار گیرد.
دکتر محسن نیکبین نیز با بررسی مفهوم «حقوق ثابته ایران» در این اسناد، اظهار کرد که استدلالهای مطرحشده در مذاکرات امیرکبیر بر پایه پیشینه تاریخی و اسناد موجود استوار بوده و نشاندهنده استفاده از ادبیات حقوقی در دفاع از منافع ملی است.
شما چه نظری دارید؟