به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از دویچه وله، یک مجتمع زیرزمینی مرموز در نزدیکی تأسیسات هسته‌ای نطنز ایران، پس از آنکه دونالد ترامپ هفته گذشته گفته که می‌تواند هدف حمله نظامی قرار گیرد، توجه جهانی را به خود جلب کرده است. او ادعا کرد که ممکن است سانتریفیوژهای اورانیوم در این محل مستقر باشند.

رئیس جمهوری آمریکا در سخنانی خطاب به خبرنگاران در کاخ سفید گفت: ما به احتمال زیاد به زودی به آن منطقه حمله خواهیم کرد. و آنها هیچ کاری نمی‌توانند در مورد آن انجام دهند. ایران تهدید کرده است که اگر ایالات متحده تأسیسات هسته‌ای را هدف قرار دهد، جنگ را گسترش خواهد داد.

تهران تقریباً هیچ اطلاعاتی در مورد این مجتمع که در زیر آنچه کوه کلنگ شناخته می‌شود پنهان شده، منتشر نکرده است. بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) هرگز اجازه ورود به آن را نداشته‌اند و بسیاری از آنچه شناخته شده، از تصاویر ماهواره‌ای و ارزیابی‌های اطلاعاتی به جای مشاهده مستقیم به دست آمده است.

گرچه این سایت در چند سال گذشته بارها در گزارش‌ها ظاهر شده، اما هدف آن همچنان نامشخص است. این عدم قطعیت، آن را به یکی از مکان‌های بسیار تحت نظر مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای ایران تبدیل کرده است.

درباره کوه کلنگ چه می‌دانیم؟

این مجموعه زیرزمینی در جنوب تهران در استان اصفهان ایران واقع شده و در داخل کوهی در حدود ۲ کیلومتری (۱.۲۴ مایلی) کارخانه غنی‌سازی اورانیوم نطنز، یکی از مهم‌ترین تأسیسات هسته‌ای کشور، حفر شده است. تصاویر ماهواره‌ای تجاری از سال ۲۰۲۰ ساخت و ساز مداوم را نشان داده‌اند.

این تصاویر ورودی‌های تونل جدید، جاده‌های دسترسی، تأسیسات امنیتی و مقادیر زیادی سنگ حفاری شده را نشان می‌دهند. به نظر می‌رسد ساخت و ساز پس از انفجاری که در ژوئیه ۲۰۲۰ به کارگاه مونتاژ سانتریفیوژ پیشرفته ایران در نطنز آسیب رساند، سرعت گرفته است. ایران این انفجار را یک اقدام خرابکارانه توصیف کرد.

ماه‌ها بعد، تهران از برنامه‌هایی برای یک تأسیسات زیرزمینی جدید خبر داد که در آن سانتریفیوژهای پیشرفته می‌توانند در مکانی امن‌تر مونتاژ شوند. مقامات گفتند که محل جایگزین بزرگ‌تر، پیشرفته‌تر و محافظت‌شده‌تر از محل آسیب‌دیده خواهد بود.

موسسه علوم و امنیت بین‌المللی مستقر در واشنگتن تخمین می‌زند که بخش‌هایی از این تأسیسات ممکن است ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر کوه دفن شده باشند. در صورت صحت، این مجموعه عمیق‌تر از بسیاری از سایت‌های هسته‌ای شناخته‌شده ایران خواهد بود و آسیب رساندن به آن با حمله هوایی به شکلی باورنکردنی دشوارتر خواهد بود.

رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، بارها گفته است که بازرسان آژانس هرگز به این سایت دسترسی نداشته‌اند. بدون بازرسی، آژانس نمی‌تواند تأیید کند که آیا مواد هسته‌ای، سانتریفیوژها یا سایر تجهیزات حساس وجود دارد یا خیر.

گزارش‌ وجود سانتریفیوژ در کلنگ

در ژوئن ۲۰۲۶، وال استریت ژورنال گزارش داد که اطلاعات اسرائیل ارزیابی کرده است ایران شاید در ماه‌های پس از جنگ ۱۲ روزه با ایالات متحده و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، قطعات «هزاران سانتریفیوژ غنی‌سازی اورانیوم» یا سایر تجهیزات حساس را به این مجتمع منتقل کرده باشد.

روز سه‌شنبه از ترامپ در مورد این گزارش سؤال شد و او گفت که ایران «ممکن است» سانتریفیوژها را به کوه پیکاکس منتقل کرده باشد، اما «ما آن را به صورت رسمی نداریم.» برخی تحلیلگران معتقدند اگر ایران تصمیم به بازیابی یا گسترش فعالیت اتمی بگیرد، این مجتمع در نهایت می‌تواند از تولید یا مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته پشتیبانی کند.

ایران همواره استدلال کرده است که تأسیسات زیرزمینی برای محافظت از زیرساخت‌های هسته‌ای خود در برابر خرابکاری و حمله نظامی ضروری است. تهران همواره ادعا کرده است که غنی‌سازی هسته‌ای آن برای اهداف صلح‌آمیز است و تلاش برای تولید سلاح را انکار کرده است.

بازرسان بین‌المللی و گزارش‌های اطلاعاتی تأیید می‌کنند که ایران تقریباً 440 کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا 60 درصد خلوص دارد که بسیار بالاتر از سطح مورد نیاز برای اهداف غیرنظامی است و به 90 درصد مورد نیاز برای تولید سلاح نزدیک می‌شود.

پناهگاه ضد بمب؟

فرزین ندیمی، عضو ارشد موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن، به DW گفت که اهمیت راهبردی کوه پیکاکس «در مقاومت آن در برابر بمب‌های سنگرشکن و نزدیکی آن به مجتمع هسته‌ای نطنز نهفته است.» ندیمی استدلال می‌کند که آسیب به تأسیسات فردو و بخش‌هایی از نطنز و اصفهان این مجتمع زیرزمینی را مهم‌تر از قبل کرده است.

موقعیت کوه پیکاکس/کلنگ روی نقشه نسبت به سایت هسته‌ای نطنز

وی گفت: «با توجه به ملاحظات امنیتی ایران، باید انتظار داشت که غنی‌سازی اورانیوم و حتی فعالیت‌های مرتبط با سلاح در آینده در نهایت در یک مکان واحد و به شدت محافظت‌شده متمرکز شود. کوه پیکاکس منطقی‌ترین گزینه برای این نقش است.»

بمب‌های سنگرشکن ارتش ایالات متحده به گونه‌ای طراحی شده‌اند که قبل از انفجار به زمین نفوذ کنند، اما حتی قدرتمندترین این سلاح‌ها هم فقط می‌توانند به عمق خاصی برسند. اینکه آیا آنها می‌توانند مجتمعی را که در عمق کوه پیکاکس دفن شده نابود کنند، همچنان موضوع بحث کارشناسان نظامی است. طرح دقیق تونل‌ها، عمق آنها و محل هر گونه زیرساخت حیاتی هرگز علنی نشده است.

احتمال نابود کردن تأسیسات پیکاکس چقدر است؟

برخلاف نطنز یا فردو که تأسیسات کلیدی در طول سال‌ها شناسایی شده‌اند، ارزیابی خسارت به یک هدف واقع در داخل کوه دشوار است. برخی تحلیلگران معتقدند اگر این سایت مورد هدف قرار گیرد، هدف ممکن است تخریب کل مجموعه نباشد. یک هدف نظامی واقع‌بینانه‌تر می‌تواند فروپاشی ورودی‌های تونل، آسیب رساندن به مسیرهای دسترسی یا غیرفعال کردن زیرساخت‌های پشتیبانی باشد که عملکرد تأسیسات را دشوار یا غیرممکن می‌کند.

اینکه آیا کوه پیکاکس/کلنگ در نهایت به یک سایت تولید سانتریفیوژ، یک تأسیسات غنی‌سازی یا صرفاً یک مجتمع پشتیبانی به شدت محافظت‌شده تبدیل می‌شود، هنوز مشخص نیست. محرمانه بودن، موقعیت مکانی و مقیاس ظاهری، آن را به یکی از زیر نظرترین بخش‌های برنامه هسته‌ای ایران تبدیل کرده که احتمالاً برای سال‌های آینده تحت نظارت بین‌المللی باقی خواهد ماند.