سینمای کمدی که زمانی یکی از پرمخاطبترین و خلاقانهترین گونههای سینمای ایران بود، امروز بیش از هر زمان دیگری با بحران مخاطب، افت کیفیت و رکود تولید روبهروست.
افزایش هزینههای زندگی، کاهش قدرت خرید خانوارها، افت سرمایهگذاری بخش خصوصی و محدودیتهای اجتماعی، دست به دست هم دادهاند تا بسیاری از فیلمسازان از آینده این ژانر ابراز نگرانی کنند؛ ژانری که در دهههای ۷۰و ۸۰با آثاری ماندگار، سالنهای سینما را پر میکرد، اما امروز به گفته بسیاری از سینماگران، به مجموعهای از شوخیهای پراکنده و داستانهایی کمرمق تبدیل شدهاست. پیمان عباسی، نویسنده، فیلمنامهنویس و کارگردان سینما و تلویزیون، در گفتگو با روزنامه اطلاعات درباره وضعیت سینمای کمدی ایران و سرمایهگذاری بر پروژههای سینمایی گفت: پیش از آنکه درباره استقبال مردم از فیلمهای کمدی صحبت کنیم، باید به وضعیت اقتصادی جامعه توجه کرد. او افزود: امروز مسأله اصلی این نیست که مردم فیلم کمدی را بیشتر دوست دارند یا فیلم اجتماعی را. باید پرسید اصلاً توان خرید بلیت سینما را دارند؟ وقتی خانواده باید میان هزینه تفریح و خرید مایحتاج ضروری یکی را انتخاب کند، طبیعی است که سینما از سبد هزینههایش حذف میشود.
رکودی که هر روز عمیقتر میشود
به گفته این فیلمنامهنویس، در شرایط فعلی بسیاری از مردم ترجیح میدهند بهجای رفتن به سینما، چند ماه یا حتی یک سال صبر کنند تا فیلمها از شبکههای تلویزیونی یا پلتفرمهای دیگر قابل تماشا شوند.
عباسی توضیح داد: سینمای ایران وارد مرحلهای شدهاست که بیش از آنکه به فکر توسعه باشد، برای بقا تلاش میکند و امروز اگر خانوادهای یک میلیون تومان در اختیار داشته باشد، احتمالاً ترجیح میدهد آن را صرف خرید مواد غذایی کند تا تماشای فیلم. وقتی بخش بزرگی از جامعه درگیر تأمین نیازهای اولیه است، طبیعی است که سینما، تئاتر و کنسرت از اولویت خارج شوند.
این نویسنده سینما، رکود بازار فیلم را جدیتر از سالهای گذشته دانست و گفت: در مقاطع کوتاهی که جامعه به آرامش نسبی میرسد، ممکن است یکی دو فیلم با استقبال روبهرو شوند، اما این رونق پایدار نیست. بهویژه در یک سال گذشته، رکود شدت گرفته و به نظر من در ماههای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
عباسی که نویسندگی و بازنویسی فیلمهای پرفروش سینمایی «روز سوم»، «توفیق اجباری» و «پرتقال خونی» را در کارنامه خود دارد، تأکید کرد: برخلاف گذشته، امروز تهیهکنندگان تمایل چندانی به آغاز پروژههای تازه ندارند .
وی افزود: زمانی تلفن من مدام برای نوشتن فیلمنامه کمدی زنگ میخورد، اما امروز فیلمنامهای دارم که مطمئنم ظرفیت فروش بسیار بالایی دارد، با این حال کمتر کسی حاضر است ریسک سرمایهگذاری و تولید را بپذیرد. در حال حاضر فقط تعداد محدودی از مؤسسات خصوصی همچنان فعال هستند و بسیاری از تهیهکنندگان عملاً فعالیت خود را متوقف کردهاند.
از طنز موقعیت تا شوخیهای پراکنده
افت کیفیت آثار کمدی نتیجه تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی کشور است. کارگردان فیلمهای پرفروش کمدی با بیان این مطلب، یادآور شد: کمدی همیشه از دل جامعه بیرون میآید. سالهای پیش میشد با برخی تناقضهای اجتماعی یا سیاسی شوخی کرد و از دل آن فیلم ساخت، اما امروز جامعه بسیار سریعتر از گذشته اتفاقات را در شبکههای اجتماعی دنبال میکند و آن شیوههای قدیمی دیگر کارایی ندارند.
عباسی معتقد است بسیاری از فیلمهای کمدی امروز، بیش از آنکه بر پایه شخصیتپردازی و داستان شکل گرفته باشند، به مجموعهای از آیتمها و شوخیهای پراکنده تبدیل شدهاند.
به گفته او، دیگر کمتر فیلمی شبیه «لیلی با من است»، «آدم برفی» یا «مارمولک» ساخته میشود و بسیاری از آثار امروز فقط مجموعهای از شوخیهای لحظهای هستند که با یک خط داستانی به هم متصل شدهاند. تماشاگر در سالن میخندد، اما هنگام خروج از سینما میگوید فیلم ضعیفی دیدهاست .
این کارگردان تصریح کرد: کمدی برای شکل گرفتن، به فاصله گرفتن جامعه از بحران نیاز دارد.در سالهای نخست پس از جنگ تحمیلی، کسی تصور نمیکرد بتوان درباره جنگ فیلم کمدی ساخت، اما با گذشت زمان، آثاری مانند «لیلی با من است» یا «اخراجیها» ساخته شدند.
امروز هم جامعه هنوز با زخمها و داغهای خود زندگی میکند و طبیعی است که نتوان به این مسائل با نگاه طنز پرداخت. باید زمان بگذرد تا جامعه آمادگی پذیرش چنین آثاری را پیدا کند.
کاهش انگیزه سرمایهگذاری
این فیلمنامهنویس یکی دیگر از مشکلات امروز سینمای کمدی را کاهش انگیزه سرمایهگذاران خصوصی دانست و در این باره گفت: بار اصلی تولید فیلمهای کمدی بر دوش بخش خصوصی است و سرمایهگذار زمانی وارد میدان میشود که نسبت به بازگشت سرمایه اطمینان داشته باشد. اما در شرایط فعلی، بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح میدهند وارد چنین ریسکی نشوند .
این در حالی است که جامعه همچنان به خندیدن نیاز دارد و سینمای کمدی میتواند در افزایش تابآوری اجتماعی نقش مهمی ایفا کند؛ البته به شرط آنکه فرصت و امکان تولید آثار خلاق، باکیفیت و متناسب با شرایط جامعه فراهم شود. عباسی تأکید کرد: واقعیت این است که امروز فقط فروش فیلمهای کمدی پایین نیست؛ فروش کل سینما و حتی تئاتر کاهش یافتهاست و تا زمانی که مردم دغدغه معیشت داشته باشند، طبیعی است که هزینههای فرهنگی و تفریحی در اولویتهای بعدی قرار بگیرند.
شما چه نظری دارید؟