به گزارش اطلاعات آنلاین، سیاوش بدری وضعیت بارندگی امسال را بهتر از سالهای گذشته توصیف میکند، اما همزمان نسبت به تداوم فشار بر منابع آب زیرزمینی استان هشدار میدهد.
به گفته او، تراز آبخوانهای فارس بهطور متوسط سالانه حدود ۳۰ سانتیمتر افت میکند؛ عددی که باید با دقت تفسیر شود. این رقم به افت تراز آب زیرزمینی اشاره دارد و به معنای فرونشست ۳۰ سانتیمتری زمین نیست.
افت مستمر سطح آب زیرزمینی، بهویژه در آبخوانهایی که برای مدت طولانی بیش از ظرفیت تغذیه طبیعی خود برداشت میشوند، میتواند زمینه فشردگی لایههای زمین و در نهایت فرونشست را فراهم کند. شدت و میزان فرونشست نیز در همه دشتها یکسان نیست و به ویژگیهای زمینشناسی، میزان افت آب زیرزمینی و شرایط هر آبخوان بستگی دارد.
این مسئله در برخی دشتهای فارس، از جمله محدوده مرودشت، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ بهویژه آنکه محدوده میراث جهانی تختجمشید نیز در همین پهنه قرار دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای فارس پیش از این نیز درباره فرونشست در اطراف تختجمشید هشدار داده و از اقدامات مربوط به انسداد چاههای غیرمجاز در حریمهای این اثر تاریخی خبر داده است.
بارندگی بهتر شده، اما آبخوانها هنوز در حال افت هستند
بدری میگوید امسال ۸۵ درصد استان بارشی بیش از ۲۰۰ میلیمتر دریافت کرده است. کمترین میزان بارش با ۱۱۷ میلیمتر در اقلید و بیشترین میزان با حدود ۶۷۰ میلیمتر در سپیدان ثبت میشود.
به گفته او، پراکنش بارش نیز نسبت به سالهای گذشته تغییر کرده و در بخشهایی از جنوب و شرق فارس که طی سالهای اخیر با کاهش بارندگی مواجه بودهاند، وضعیت امسال بهتر شده است.
با این حال، افزایش بارندگی بهتنهایی نمیتواند کسری انباشته آبخوانها را جبران کند؛ چراکه همه بارش وارد منابع آب قابل استفاده نمیشود و همزمان برداشت از منابع زیرزمینی نیز ادامه دارد.
۸۴ درصد آب برداشتشده فارس از منابع زیرزمینی تأمین میشود
بر اساس آمار مورد استناد بدری از آخرین آماربرداری منابع آب استان، سالانه حدود ۶.۸ میلیارد مترمکعب آب از منابع آب فارس برداشت میشود.
در این ترکیب، ۸۴ درصد آب برداشتشده از منابع زیرزمینی و ۱۶ درصد از منابع سطحی تأمین میشود؛ در حالی که بدری میزان وابستگی متوسط کشور به منابع زیرزمینی را حدود ۵۰ درصد اعلام میکند.
این وابستگی بالا باعث میشود تداوم کسری در آبخوانها مستقیماً با امنیت آبی استان، کشاورزی و تأمین آب شرب ارتباط پیدا کند.
ساختار مصرف آب نیز بخش دیگری از مسئله را نشان میدهد. بر اساس آمار مورد اشاره مدیرعامل آب منطقهای فارس، حدود ۹۰ درصد مصرف آب استان در بخش کشاورزی، ۸ درصد در بخش شرب و ۲ درصد در صنعت و خدمات انجام میشود.
فارس نیز سهم قابل توجهی در تولید محصولات کشاورزی کشور دارد و به گفته بدری حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد محصولات کشاورزی کشور در این استان تولید میشود؛ موضوعی که وابستگی اقتصاد و اشتغال استان به منابع آب را بیشتر میکند.
۷۰ درصد بارش فارس تبخیر و تعرق میشود
اما تمام بارشی که در فارس ثبت میشود، به معنای آب قابل برداشت نیست.
بدری حجم بارندگی سالانه استان را حدود ۳۰ تا ۳۴ میلیارد مترمکعب اعلام میکند و میگوید حدود ۷۰ درصد این میزان در فرآیند تبخیر و تعرق از چرخه منابع آب قابل دسترس خارج میشود و حدود ۳۰ درصد باقیمانده در برآورد منابع آب تجدیدپذیر استان لحاظ میشود.
بر این اساس، حجم آب تجدیدپذیر فارس حدود ۹ تا ۱۱ میلیارد مترمکعب برآورد میشود. بنابراین، کل بارش ثبتشده را نمیتوان معادل منابع آبی قابل استفاده در نظر گرفت؛ بخش قابل توجهی از بارش پیش از آنکه به منابع آب قابل دسترس برسد، از طریق تبخیر و تعرق از چرخه خارج میشود.
در همین نقطه، مسئله اصلی فارس خود را نشان میدهد. بدری میگوید حدود ۹۰ درصد منابع آب تجدیدپذیر استان مورد استفاده قرار میگیرد، در حالی که شاخص ۴۰ درصد را بهعنوان سطح موردنظر برای برداشت از منابع تجدیدپذیر مطرح میکند. به این ترتیب، مسئله آب فارس فقط کمبود بارش نیست؛ فاصله میان میزان آب تجدیدشونده و میزان برداشت از آن، یکی از عوامل اصلی فشار بر منابع آبی استان است.