به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از Science Advances، با افزایش جمعیت جهانی و فشار فزاینده تغییرات اقلیمی بر سیستمهای غذایی، محققان و سیاستگذاران با دقت بیشتری به دنبال منابع جایگزین تغذیه هستند. خوردن حشرات یکی از گزینههای ممکن محسوب می شود. در مجموع ۱۶۱۱ گونه حشره به عنوان خوراکی طبقهبندی میشوند و سازمانهایی از جمله سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (FAO) حشرات را به عنوان یک منبع غذایی بالقوه پایدار برجسته کردهاند.
با این حال، بسیاری از جوامع غربی همچنان در برابر حشرهخواری یا خوردن حشرات به شدت مقاوم هستند؛ با وجود این که صدها میلیون نفر در سراسر جهان در حال حاضر حشرات را در رژیم غذایی خود دارند. فرهنگ ممکن است به توضیح این بیمیلی کمک کند، اما دانشمندان نمیدانند که این موضوع چقدر قدمت دارد یا چه نیروهای دیگری ممکن است آن را شکل داده باشند.
محققان موسسه زیستشناسی تکاملی (IBE)، مرکز مشترک شورای تحقیقات ملی اسپانیا (CSIC) و دانشگاه پمپئو فابرا (UPF)، اکنون از شواهد ژنومی برای بازسازی الگوهای مصرف حشرات استفاده کردهاند که به هزاران سال پیش برمیگردد. یافتههای آنها نشان میدهد که خوردن حشرات احتمالاً در اروپا، آسیای مرکزی و شرقی گاه به گاه و تصادفی بوده است؛ در حالی که به نظر میرسد در مناطق گرمسیری و در میان نئاندرتالها رایجتر بوده است. این پژوهش، بینشهای جدیدی در مورد تکامل انسان، بومشناسی و نگرشهای مدرن نسبت به غذاهای مبتنی بر حشرات ارائه میدهد.
در واقع این طور می توان نتیجه گرفت که انسانهای مدرن در شمال اوراسیا فقط گاهی اوقات حشرات را میخوردند؛ در حالی که نئاندرتالها ممکن است آنها را بسیار منظمتر مصرف میکردند. جمعیتهای نزدیک به مناطق گرمسیری همچنین ژنهایی را حفظ کردهاند که هضم اسکلت خارجی حشرات را آسانتر میکند.
دندانهای باستانی، خوردن حشرات در اوراسیا را آشکار میکنند
محققان IBE برای جستجوی نشانههای مستقیم مصرف حشرات، ۷۴۵ نمونه از جرم دندان یا تارتار (Dental tartar) انسانهای مدرن را که قدمت آنها به ۳۳۰۰۰ سال پیش برمیگردد، از نظر آناتومیکی بررسی کردند. تارتار دندان میتواند DNA گونههایی را که مرتباً خورده میشدند، به دام انداخته و حفظ کند و سابقهای از رژیمهای غذایی باستانی را در اختیار محققان قرار دهد.
نتایج نشان میدهد که انسانهای مدرن ساکن در شمال اوراسیا مرتباً حشرات نمیخوردند. این تیم همچنین ژنهای دخیل در تجزیه کیتین، یکی از اجزای اصلی اسکلت خارجی حشرات، را بررسی کرد. در میان جمعیتهای شمال اوراسیا، ژنهای کیتیناز حاوی جهشهایی هستند که با کاهش توانایی هضم اسکلت خارجی حشرات مرتبط هستند. این الگوی ژنتیکی تقریباً ۹۰۰۰ سال است که از زمان ظهور کشاورزی ادامه داشته است.
«پابلو لیبرادو»، محقق اصلی IBE که رهبری این مطالعه را بر عهده داشت، میگوید: «حضور کم حشرات در رژیم غذایی شمال اوراسیا نشان میدهد که فقدان حشرهخواری نه تنها به دلیل عوامل فرهنگی اخیر، بلکه به دلیل یک تاریخ طولانی زیستمحیطی و تکاملی نیز هست.»
نئاندرتالها شواهد بیشتری از خوردن حشرات نشان میدهند
شواهد برای نئاندرتالها متفاوت بود. اگرچه آنها در بسیاری از محیطهای مشابه انسانهای مدرن از نظر آناتومی زندگی میکردند، اما جرم دندان آنها حاوی DNA حشرات به طور قابل توجهی بیشتری بود. مقدار شناسایی شده در نمونههای نئاندرتال مشابه سطوح یافت شده در شامپانزههای غربی بود که از حشرات برای تکمیل رژیم غذایی خود در ساوانا، به ویژه در طول خشکسالی، استفاده میکنند.
بقایای دوبالان از جمله رایجترین آثار ژنتیکی در تارتار نئاندرتالها بود. دوبالان گروهی از حشرات شامل مگسها و پشهها هستند. در این میانDNA پشه ها فراوان تر بود. نتایج، فرضیه اخیر مبنی بر این که نئاندرتالها ممکن است مرتباً لاشه حیوانات حاوی لارو مگس را خورده باشند، تأیید میکند.
وجود قوی بقایای پشه همچنین از این ایده پشتیبانی میکند که لاشه طعمهها ممکن است گاهی در برکهها یا محیطهای باتلاقی ذخیره شده باشند؛ جایی که پشهها تخمهای خود را گذاشتهاند.
شواهد ژنتیکی نیز در همین راستا هستند. به نظر میرسد ژنهای کیتیناز نئاندرتالها از هضم کارآمدتر حشرات پشتیبانی میکردند؛ الگویی که در تنها نمونه دنیسووا موجود در تجزیه و تحلیل نیز مشاهده شد.
جمعیتهای گرمسیری ژنهای هضم حشرات را حفظ کردند
محققان همچنین ژنهای دخیل در هضم کیتین موجود در اسکلت خارجی حشرات را بررسی کردند. این ژنها در معده فعال هستند و آنزیمهای اسید کیتیناز (CHIA) و کیتوبیاز (CTBS) را تولید میکنند. در هر دو نمونه باستانی و مدرن، جمعیتهایی که نزدیکتر به مناطق گرمسیری زندگی میکردند، بیشتر احتمال داشت که حامل گونههای ژنتیکی مرتبط با بیان بیشتر این آنزیمها باشند.
مانوئل پینیرو، محقق پیش دکترا در IBE و پژوهشگر ارشد این مطالعه، توضیح میدهد: «برای جبران کالری بالای جمعآوری حشرات، باید مقادیر زیادی از آنها مصرف شود. در مناطق گرمسیری، حشرات اجتماعی بیشتری مانند موریانهها و ملخها در دسترس هستند: زیستتوده و تنوع آنها امکان بهرهبرداری پایدار در طول سال را فراهم میکند که حتی به کنترل آفات نیز کمک میکند.»
با گسترش جمعیتهای انسانی به سمت عرضهای جغرافیایی بالاتر، بیان این آنزیمهای گوارشی به تدریج کاهش یافت. این الگوی جغرافیایی حداقل 9000 سال است که پابرجا مانده است و به نظر میرسد نشاندهنده ترک تدریجی خوردن حشرات در بین جمعیتهای اروپایی باشد.
چرا خوردن حشرات در اروپا کاهش یافته است
این یافتهها نشان میدهد که تنفر بیشتر مردم به خوردن حشرات ممکن است ریشههایی داشته باشد که بسیار فراتر از آداب و رسوم اخیر یا سنتهای مذهبی است.
فراتر از واقعیت فرهنگی یا مذهبی
با توجه به این موضوع، نتایج نشان میدهد که کاهش دسترسی به حشرات در مناطق غیر گرمسیری ممکن است عامل کلیدی در کنار گذاشتن حشرهخواری بوده باشد که منجر به کاهش ظرفیت هضم اسکلت خارجی حشرات شده است.
به عبارت دیگر، بومشناسی ممکن است به شکلگیری رفتار غذایی و زیستشناسی انسان کمک کرده باشد. در مناطقی که حشرات کمتر فراوان و جمعآوری آنها در مقادیر زیاد دشوارتر بوده است، ممکن است به مرور زمان به عنوان یک منبع غذایی ارزش کمتری پیدا کرده باشند.