شبکه متروی تهران که طی سالیان گذشته، یکی از مهمترین زیرساختهای حملونقل عمومی پایتخت بوده، حالا قرار است نقشی فراتر از جابهجایی شهروندان ایفا کند. با رونمایی از «نقشه گردشگری مترو»، ۲۴ایستگاه منتخب تهران به نقاطی برای معرفی جاذبههای تاریخی، فرهنگی، مذهبی، تجاری و طبیعی پیرامون خود تبدیل شدهاند؛ طرحی که تلاش میکند مترو را به بستری برای توسعه گردشگری پایدار و دسترسی آسانتر شهروندان و گردشگران به ظرفیتهای کمتر شناختهشده پایتخت تبدیل کند.
مترو، از حملونقل تا گردشگری
در ابتدای آیین رونمایی از نقشههای گردشگری مترو که روز گذشته برگزار شد، امیر قاسمی، رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران از همکاری مجموعه شبکه مترو و معاونتهای فرهنگی و اجتماعی شهرداری مناطق، بهویژه منطقه ۱۲ که بخش قابلتوجهی از ظرفیت گردشگری شهر تهران را در خود جای داده است قدردانی کرد و گفت: شبکه مترو طی دهههای گذشته نقش مهمی در توسعه تهران داشته و بدون آن، مدیریت تردد در کلانشهری مانند تهران بسیار دشوار بود. با این حال، نگاه غالب به مترو همواره حملونقلی بوده و کمتر به این موضوع توجه شده بود که شبکه مترو میتواند بهعنوان یکی از زیرساختهای توسعه گردشگری نیز مورداستفاده قرار گیرد.
وی با بیان این که فقط برخی از شهرهای جهان، ظرفیت آن را دارند که شبکه متروی آنها با رویکرد گردشگری موردتوجه قرار گیرد افزود: شهرهایی مانند توکیو، پاریس، لندن و بارسلونا از نمونههای شناختهشده در این زمینه هستند و تهران نیز میتواند در این مسیر جایگاه ویژهای پیدا کند.
اجرای مرحله نخست طرح
رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران اظهار داشت: تهیه نقشه گردشگری مترو حاصل یک کار میدانی و مطالعاتی بوده و صرفا یک پروژه پیمانکاری نیست. تیمی از فعالان حوزه شهری و گردشگری با حضور در نقاط مختلف تهران، به بررسی جاذبهها، ثبت اطلاعات و مطالعه تاریخچه اماکن پرداختهاند. این بررسیها با محوریت ظرفیتهای پیرامون ایستگاههای مترو انجام شد و در نهایت حدود ۴۰ ایستگاه که از نظر تعداد و تنوع جاذبههای گردشگری اطراف، ظرفیت بیشتری داشتند شناسایی شدند. از میان آنها ۲۴ ایستگاه برای اجرای مرحله نخست طرح انتخاب شده و نقشههای گردشگری در ورودیها، خروجیها و سکوهای این ایستگاهها در معرض دید شهروندان و گردشگران قرار گرفته است.
به گفته قاسمی، در این نقشهها، جاذبههای تاریخی، موزهها، مراکز خرید و تفریحی، فضاهای سبز، اماکن مذهبی، خدمات عمومی و سایر ظرفیتهای پیرامون ایستگاهها معرفی شدهاند؛ همچنین دسترسی به سایر شیوههای حملونقل عمومی، از جمله خطوط اتوبوس تندرو نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
جاذبهها در شعاع ۵۰۰ متری ایستگاهها
یکی از مبناهای اصلی در طراحی نقشهها، بررسی ظرفیتهای گردشگری در شعاع ۵۰۰متری اطراف هر ایستگاه بوده است.
قاسمی با بیان این موضوع افزود: البته در ایستگاه تجریش، به دلیل وجود مجموعهای از جاذبههای مهم از جمله خانههای تاریخی مرتبط با سیمین دانشور، جلال آلاحمد و نیما یوشیج، این شعاع به ۷۰۰متر افزایش یافته است. برای افزایش خوانایی، نقشهها به شکلی ساده و گرافیکی، طراحی و از رنگ خطوط مترو در طراحی آنها استفاده شده است. به این ترتیب، رنگ اصلی هر نقشه با رنگ خط متروی مربوط به آن هماهنگ است تا شهروندان بتوانند ارتباط میان نقشه و شبکه مترو را سریعتر تشخیص دهند.
وی تأکید کرد: ایستگاههایی مانند تجریش، حقانی، طالقانی، امام خمینی، ۱۵ خرداد، خیام و محمدیه در خط یک؛ ملت و حسنآباد در خط دو؛ منیریه در خط سه؛ دروازه دولت، دروازه شمیران، تئاتر شهر، میدان شهدا و فردوسی در خط چهار؛ حضرت مریم، بوستان لاله و کارگر در خط شش و میدان قیام، مولوی، هلالاحمر و برج میلاد در خط هفت، از جمله ایستگاههای منتخب این طرح هستند. تلاش شده است در کنار معرفی نقاط شناختهشده، جاذبهها و ایستگاههایی که کمتر موردتوجه گردشگران قرار گرفتهاند نیز معرفی شوند تا گردشگری در تهران صرفا به چند نقطه مشهور محدود نماند.
نقشهای رایگان برای همه
رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران اعلام کرد: یکی از ویژگیهای این طرح، رایگان بودن نقشههاست. نسخه فیزیکی نقشههای گردشگری در ایستگاههای منتخب در اختیار شهروندان قرار میگیرد و نسخههای دیجیتال آنها نیز به زودی بهصورت رایگان قابلاستفاده خواهد بود. در طراحی نقشهها تلاش شده تا اطلاعات به سادهترین شکل ممکن در اختیار مخاطب قرار گیرد. حتی فاصله برخی نقاط تا ایستگاه نیز بهصورت زمان پیادهروی یا تعداد قدم مشخص شده تا شهروند بداند پس از خروج از مترو چه میزان مسیر پیش رو دارد.
قاسمی ادامه داد: شهروندان تاکنون پیشنهادها و نقدهای مختلفی درباره نقاط درجشده روی نقشهها مطرح کردهاند که این بازخوردها میتواند در ویرایشهای بعدی مورداستفاده قرار گیرد و تعداد یا اولویت جاذبههای معرفیشده براساس نیاز و نظر شهروندان اصلاح شود.
به گفته او هدف از تهیه این نقشهها، صرفا معرفی جاذبهها نیست. برنامهریزی برای استفاده گردشگران و راهنمایان تور از شبکه مترو نیز در دستور کار قرار گرفته است. قرار است نشستهایی با حضور راهنمایان گردشگری، کارشناسان شهری و فعالان این حوزه برگزار شود تا شیوه طراحی تورهای گردشگری با استفاده از مترو آموزش داده شود. بر این اساس، راهنمایان میتوانند مسیرهای گردشگری خود را با محوریت ایستگاههای مترو طراحی و اجرا کنند.
قاسمی یادآور شد: البته توسعه گردشگری با محوریت مترو وظیفه یک مجموعه بهتنهایی نیست. شهرداری، شرکت بهرهبرداری مترو، ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان تهران، انجمنهای راهنمایان گردشگری و سایر مجموعههای مرتبط باید در این مسیر همکاری کنند.
تهران؛ شهری با هزاران جاذبه
به گفته رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران، پایتخت بیش از ۲هزار و ۹۰۰جاذبه گردشگری دارد اما بخش قابلتوجهی از این ظرفیتها برای شهروندان و حتی گردشگران ناشناخته است. معرفی این جاذبهها میتواند به تغییر نگاه عمومی نسبت به پایتخت کمک کند. ادامه پویشهایی مانند «تهران دوستداشتنی» و معرفی ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی شهر در کنار توسعه گردشگری با استفاده از حملونقل عمومی، میتواند تهران را از شهری که صرفا مقصد کاری و اداری است، به یک مقصد جدی گردشگری بدل کند.
قاسمی در پاسخ به پرسش خبرنگار اطلاعات مبنی بر این که آیا در تهیه نقشه گردشگری مترو، نیازهای سالمندان، افراد دارای معلولیت و خانوادههای دارای کودک نیز در نظر گرفته شده یا نه، گفت: در پاسخ به این موضوع، بر اقدامات انجامشده برای مناسبسازی برخی دسترسیهای مترو تأکید شده است. برای نمونه، در ایستگاه ۱۵ خرداد که از ایستگاههای پرتردد شبکه متروست، دسترسی غربی جدید و آسانسور ویژه سالمندان در نظر گرفته شده است. در ایستگاه شادمان نیز اقدامات مشابهی برای بهبود دسترسی انجام شده است.
با این حال، موضوع دسترسیپذیری همچنان یکی از چالشهای شبکه متروست. بخشی از آسانسورهای آماده بهرهبرداری به دلیل مسائل مربوط به استانداردهای فنی و الزامات موجود، هنوز وارد چرخه بهرهبرداری نشدهاند. پیگیری این موضوع و هماهنگی میان بخشهای مختلف برای رفع موانع استانداردی، میتواند نقش مهمی در افزایش استفاده افراد کمتوان از مترو و مسیرهای گردشگری داشته باشد.
ابزاری برای کشف تهران
نقشه گردشگری مترو را میتوان بیش از یک نقشه شهری دانست؛ این طرح تلاشی برای تغییر نگاه به مترو و تبدیل آن از یک وسیله جابهجایی به بخشی از تجربه گردشگری تهران است. اگر این مسیر با توسعه دسترسیپذیری، تکمیل اطلاعات، بهروزرسانی نقشهها و مشارکت راهنمایان و شهروندان ادامه پیدا کند، شبکه مترو میتواند به یکی از مهمترین ابزارهای کشف تهران تبدیل شود؛ تهرانی که جاذبههای آن تنها در چند مقصد مشهور خلاصه نمیشود و هنوز بخش بزرگی از تاریخ، فرهنگ و هویت آن در محلهها و خیابانهایش منتظر دیدهشدن است.
شما چه نظری دارید؟