بیش از ۹ دهه از سفر ۳۰ هزار قطعه لوح هخامنشی به دانشگاه شیکاگو آمریکا می گذرد. با اینکه تاکنون پنج محموله از الواح هخامنشی به ایران برگردانده شده اما هنوز بخش بزرگی از این مجموعه ارزشمند در شیکاگو باقی مانده است. حالا اما به تازگی دانشگاه شیکاگو در گزارشی رسمی از پایان بسته‌بندی ۲۳۶۳ لوح هخامنشی باقی‌مانده برای استرداد به ایران خبر داده است. با این حال هنوز زمان انتقال آن‌ها به کشور مشخص نشده و شرایط جنگی تحمیل‌شده به ایران از سوی ایالات متحده، محدودیت‌های حمل‌ونقل و ادامه تحریم‌های آمریکا علیه ایران، بازگشت این آثار به کشور را با ابهام مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار اطلاعات، مؤسسه مطالعات فرهنگ‌های باستانی دانشگاه شیکاگو (ISAC) در گزارش سالانه خود اعلام کرده است که به‌رغم پایان بررسی‌های علمی بر الواح باقی‌مانده در آمریکا، حفاظت و بسته‌بندی این الواح در یک فرآیند زمانی یک‌ساله به پایان رسیده و این محموله آماده بازگشت به ایران است.
دانشگاه شیکاگو همچنین اعلام کرده است که پس از تحویل این گروه، فرآیند آماده‌سازی گروه دیگری از قطعات آرشیو آغاز خواهد شد؛ قطعاتی که به دلیل خردشدگی و وضعیت فیزیکی، بررسی و فهرست‌نویسی آن‌ها دشوارتر است.
این گزارش از آن جهت اهمیت دارد که دانشگاه شیکاگو پیش‌تر اعلام کرده بود این الواح در سال ۲۰۲۵ میلادی (۱۴۰۴) به ایران بازگردانده خواهند شد.
اکنون گزارش سالانه جدید نشان می‌دهد که یک گروه ۲۳۶۳ قطعه‌ای از این مجموعه پس از یک سال مورد بررسی و بسته‌بندی قرار گرفته، اما درباره زمان دقیق انتقال آن‌ها به ایران توضیحی ارائه نشده است.
سایه جنگ و صلح بر الواح هخامنشی
انتقال آثار تاریخی از آمریکا به ایران، برخلاف یک جابه‌جایی معمول موزه‌ای، نیازمند هماهنگی‌های حقوقی، اداری، حفاظتی و حمل‌ونقل است. حتی در تجربه‌های قبلی بازگرداندن الواح نیز دریافت مجوزهای لازم از وزارت خزانه‌داری دولت آمریکا یکی از مراحل مهم انتقال بود.
اکنون روند بازگرداندن محموله آماده انتقال به ایران با وضعیت پیچیده روابط تهران–واشنگتن همراه شده است. تحریم‌های آمریکا علیه ایران همچنان برقرار است و دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) در تیر و مرداد ۱۴۰۵ نیز اقدامات تحریمی بیشتری علیه ایران انجام داد.
از سوی دیگر، شرایط امنیتی منطقه و محدودیت‌های حمل‌ونقل و پروازی نیز می‌تواند انتقال یکی از حساس‌ترین محموله‌های ارزشمند باستان‌شناسی به ایران را پیچیده‌تر کند.
با این حال، هیچ سندی در گزارش دانشگاه شیکاگو وجود ندارد که نشان دهد جنگ یا تحریم‌ها مستقیماً مانع بازگشت ۲۳۶۳ لوح هخامنشی به ایران شده‌اند.
بنابراین آنچه فعلاً می‌توان گفت این است که الواح آماده تحویل شده‌اند، اما زمان انتقال آن‌ها به ایران مشخص نیست و شرایط سیاسی و حمل‌ونقل کنونی می‌تواند بر این روند اثرگذار باشد.
دولت آمریکا بر اساس رأی دیوان عالی آن کشور امکان ضبط الواح هخامنشی را ندارد و این الواح که یک سال پس از کشف در تخت‌جمشید به امانت به دانشگاه شیکاگو منتقل شد، اشیای متعلق به ملت ایران است، نه دولت‌های مستقر در کشور، و باید به ایران مسترد شود.
تجربه بازگشت محموله ۱۱۰۰ قطعه‌ای از الواح هخامنشی در شهریور ۱۴۰۳ نیز نشان داده است که انتقال این آثار به کشور امکان‌پذیر است و همکاری میان دانشگاه شیکاگو و طرف ایرانی می‌تواند به تحویل فیزیکی الواح منجر شود.
اکنون و در شرایطی که دانشگاه شیکاگو از پایان بسته‌بندی ۲۳۶۳ لوح هخامنشی برای استرداد به ایران خبر داده است، پرسش اصلی این است که این محموله چه زمانی و چگونه از شیکاگو خارج و به ایران تحویل خواهد شد. همچنین این پرسش مطرح است که آیا امکان دارد رئیس‌جمهور ایران بار دیگر بتواند در سفری احتمالی به سازمان ملل در نیویورک، این محموله آماده انتقال را به ایران بازگرداند.