به گزارش اطلاعات، موضوع مازوت، گرهی بغرنج در پالایش و فروش نفت است، موضوعی که به دلایل متعدد از جمله تحریمها، برای ایران چند برابر پیچیده است. از یک سو، همراه فرایند پالایش نفت، مازوت نیز ناگزیر تولید میشود و از سوی دیگر، تحریمها و فقدان روند مشخص برای صادرات آن باعث شده تا همیشه مقدار زیادی مازوت روی دست ما باقی بماند. پس راهی جز سوزاندن و استفاده از آن در تولید برق نمانده است، برقی که به قیمت آلودگی زیاد تولید میشود و ظاهرا ناگزیر است.
با این حساب، مازوتسوزی فعلا بخشی از سرنوشت ماست، اما ظاهرا راههایی برای پالایش خود مازوت هم وجود دارد، از جمله کاستن از میزان گوگرد. مازوت در حالت عادی بین ۳ تا ۵ درصد گوگرد دارد و بخش بزرگی از آلودگی آن نیز به دلیل همین مقدار گوگرد است، عنصری که به صورت دیاکسید، ابتدا هوا را آلوده میکند و سپس با ریزش باران، تبدیل به اسید شده، خاک و سفرههای زیرزمینی را میآلاید. اما مازوت کمگوگرد، نیمدرصد گوگرد دارد و طبیعتا به اندازه کاهش از ۵ به نیم درصد، از آلودگی محیط زیست خواهد کاست.
با این حال، اثرات زیستمحیطی مصرف مازوت، تنها به این آلاینده محدود نمیشود و تولید ذرات معلق و آلایندههای ثانویه نیز ضرورت مدیریت پیشگیرانه مصرف سوخت نیروگاهها را دوچندان میکند.
در این زمینه احمد طاهری، سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش مصرف مازوت در نیروگاههای مجاور کلانشهرها به خبرگزاری ایسنا گفت: یکی از موضوعات موردپیگیری سازمان، محدود کردن مصرف مازوت در مجاورت کلانشهرهایی است که از آلودگی ناشی از مصرف سوخت نیروگاهها تأثیر میپذیرند. در مواردی که اجبار به مصرف وجود دارد نیز تلاش شده است از مازوت کمگوگرد استفاده شود.
وی ادامه داد: مازوت معمولی حدود سه تا پنج درصد گوگرد دارد، در حالی که میزان گوگرد در مازوت کمگوگرد کمتر از نیم درصد است و طبیعتا ترجیح سازمان، حرکت به سمت استفاده از این نوع سوخت است. سال گذشته برای نخستین بار در کشور حدود ۴۲۱ میلیون لیتر مازوت کمگوگرد در اختیار چهار نیروگاه مجاور کلانشهرها قرار گرفت و اثر این اقدام بهصورت شاخص در شهر اراک مشاهده شد.
طاهری افزود: در سال ۱۴۰۲، در شهر اراک ۲۸ روز ناسالم با آلاینده معیار دیاکسید گوگرد ثبت شد، اما با اختصاص حدود ۲۵۰ میلیون لیتر مازوت کمگوگرد به نیروگاه شازند، این عدد در سال ۱۴۰۴ به دو روز کاهش یافت که تغییر قابلملاحظهای است.
کاهش استفاده از گازوئیل غیراستاندارد
طاهری درباره مصرف نفتگاز (گازوئیل) در نیروگاهها گفت: سال گذشته گازوئیل مورداستفاده نیروگاهها نیز در همه موارد استاندارد نبود، اما تلاش شد حداکثر استفاده از گاز در نیروگاهها صورت گیرد. بهعنوان نمونه، در نیروگاه شهرری در بیشتر ایام سال، امکان استفاده از گاز فراهم بود و تنها در بازههای کوتاهی و در شرایط اضطرار، نیروگاه به مصرف نفتگاز سوئیچ میکرد.
وی افزود: در استان تهران نیز توانستیم مصرف مازوت در نیروگاهها را بهطور کامل مدیریت و متوقف کنیم و تا حد امکان نیز از نفتگاز یورو۴ استفاده شد. با این حال، نیروگاههای دیگری از جمله نیروگاه منتظر قائم و نیروگاه شهید رجایی در اطراف تهران وجود دارند که مصرف سوخت آنها میتواند بر کیفیت هوای شهرهای مجاور از جمله تهران و کرج اثرگذار باشد.
اثر مصرف مازوت فقط به دیاکسید گوگرد محدود نمیشود
سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست درباره میزان اثرگذاری مصرف مازوت نیروگاههای اطراف تهران بر آلودگی هوای پایتخت اظهار کرد: میزان این اثرگذاری به شرایط جوی وابسته است؛ از جمله پایداری جو و جهت باد. بنابراین نمیتوان یک نسخه کلی برای میزان اثرگذاری آن ارائه کرد.
طاهری ادامه داد: گاهی این موضوع مطرح میشود که چون در تهران، آلاینده شاخص دیاکسید گوگرد نداریم، بنابراین مصرف مازوت در نیروگاههای اطراف، تأثیری بر آلودگی هوای تهران ندارد، در حالی که این برداشت صحیح نیست.
وی توضیح داد: مصرف مازوت علاوه بر تولید دیاکسید گوگرد، موجب تولید ذرات معلق نیز میشود. همچنین ممکن است گوگرد منتشرشده در مسیر انتقال به شهرهای مجاور، تغییر ماهیت دهد و به آلاینده ثانویه سولفات تبدیل شود که بخشی از ذرات معلق را تشکیل میدهد؛ بنابراین اثر مصرف مازوت تنها به ثبت دیاکسید گوگرد بهعنوان آلاینده شاخص محدود نمیشود.
تجربه همکاری با هواشناسی
به گفته طاهری، یکی از تجربههای خوبی که سال گذشته با همکاری سازمان هواشناسی و وزارت نیرو اتفاق افتاد، این بود که برای نیروگاههای مجاور کلانشهرها محدودیتهایی در نظر گرفته شد. با توجه به این که امکان اعمال این محدودیتها در کل دوره زمستان وجود نداشت، پیش از ایجاد شرایط اضطرار، سازمان هواشناسی، هشدار و پیشبینی لازم را ارائه میکرد و نیروگاهها نسبت به تغییر سوخت و محدود کردن مصرف سوخت آلاینده اقدام میکردند.
سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: امسال نیز در حال پیگیری این تجربه هستیم تا بتوانیم در تمام دوره سرد سال و متناسب با محدودیتها، این سازوکار را دنبال کنیم؛ چراکه وقتی شرایط اضطرار و آلودگی شدید ایجاد شود، اعمال محدودیت ممکن است اثرگذاری چندانی نداشته باشد.
طاهری با تشبیه وضعیت جوی تهران به یک «استکان» گفت: وقتی این فضا پر و اشباع میشود، حتی اگر پس از آن محدودیت اعمال شده و انتشار آلایندهها کاهش پیدا کند، به دلیل پایداری جوی، اثربخشی آن زیاد نخواهد بود. بنابراین تلاش ما این است که پیش از ایجاد شرایط اضطرار، محدودیتهای لازم اعمال شود تا اساسا به آن شرایط نرسیم.
وی افزود: اگر هم شرایط اضطرار ایجاد شد، باید با سازوکارهایی، میزان مواجهه مردم با آلودگی را کاهش دهیم. برای مثال، تعطیلیها نباید صرفا بعد از بالا رفتن شاخص آلودگی هوا اتفاق بیفتد، بلکه هدف آن باید کاهش مواجهه گروههای حساس جامعه از جمله کودکان با آلایندهها باشد.
در مجموع، تجربه استفاده از مازوت کمگوگرد نشان میدهد کیفیت سوخت نیروگاهها میتواند نقش مهمی در کنترل انتشار آلایندهها داشته باشد؛ با این حال، مدیریت آلودگی نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان از جمله کاهش مصرف سوختهای آلاینده، تأمین سوخت استاندارد و اعمال محدودیتهای پیشگیرانه متناسب با شرایط جوی است.
طاهری، سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در پایان گفت: سازمان حفاظت محیط زیست در تلاش است با تداوم همکاری با سازمان هواشناسی و وزارت نیرو، محدودیت مصرف سوختهای آلاینده را پیش از شکلگیری شرایط اضطرار اعمال کند تا به جای واکنش پس از افزایش آلودگی، از انباشت آلایندهها و افزایش مواجهه شهروندان با هوای آلوده پیشگیری شود.
سرپرست مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، از کاهش قابلتوجه آلایندگی نیروگاهها با استفاده از مازوت کمگوگرد خبر داد.