روزنامه هفت صبح نوشت: گاهی ماجرا با یک لینک شروع میشود. نه با قمارخانهای در گوشه شهر، نه با پول زیادی که روی میز گذاشته شده، بلکه با لینکی که در یک صفحه مجازی دیده میشود. بعد هم در یک گروه برای دانشآموزی فرستاده میشود یا از دوستی به دوست دیگر میرسد. دیگر خبری از آن تصویر قدیمی قمار، پشت درهای بسته و دور از چشم خانواده نیست. حالا چند لمس روی صفحه گوشی کافی است تا گزینههای مختلف شرط بندی مقابل چشم یک نوجوان پ
چیزی که ممکن است برای یک دانشآموز فقط کنجکاوی، سرگرمی یا امتحان کردن شانس بهنظر برسد، میتواند شروع ورود به دنیایی باشد که بیرون آمدن از آن همیشه به سادگی ورودش نیست. نگرانی درباره ورود دانشآموزان به دنیای شرط بندی حالا جدیتر از یک هشدار معمولی است. مسئولان آموزشوپرورش بارها درباره پیامدهای این سایتها و ضرورت مراقبت خانوادهها هشدار دادهاند و حتی در آزمونهای غربالگری دانشآموزان نیز پرسشهایی درباره مواجهه با سایتهای شرط بندی و قمار مطرح شده است. نشانهای از اینکه این موضوع به یکی از آسیبهایی تبدیل شده که باید آن را دید و دربارهاش پرسید. با این حال، هنوز آمار رسمی و جامعی از عداد دانشآموزانی که وارد این فضا شدهاند، وجود ندارد.
جایی که هنوز عدد نداریم
اگر قرار باشد بفهمیم این اتفاق در ایران تا چه اندازه میان دانشآموزان رواج پیدا کرده، خیلی زود به یک جای خالی میرسیم. جایی که باید یک عدد روشن وجود داشته باشد اما هنوز چنین عددی در دست نیست. با وجود هشدارهایی که درباره مواجهه نوجوانان با سایتها و بسترهای شرطبندی مطرح شده، آمار رسمی و سراسری که نشان دهد چه تعداد یا چه درصدی از دانشآموزان ایرانی وارد این فضا شدهاند، منتشر نشده است. پژوهشهای موجود بیشتر به ابعاد روانی، اجتماعی و رفتاری قمار آنلاین یا گروههای سنی جوانتر پرداختهاند و نمیتوان نتایج آنها را به کل دانشآموزان کشور تعمیم داد.
با این حال، نبود عدد به معنای نبود نشانه نیست. اظهارنظرهای تخصصی اخیر درباره قمار آنلاین در ایران از کاهش سن شروع این رفتار به حدود ۱۵سالگی خبر میدهند. سنی که بسیاری از نوجوانان هنوز دانشآموزند. درباره تعداد کاربران فعال در بسترهای قمار آنلاین کشور نیز اعداد قابل توجهی مطرح شده اما این آمار مربوط به کل کاربران است و نمیتوان آن را به دانشآموزان نسبت داد.
شاید همینجا یکی از مهمترین ابهامهای ماجرا شکل میگیرد. چند دانشآموز فقط لینک یک سایت را دیدهاند؟ چند نفر وارد آن شدهاند؟ چند نفر برای نخستین بار پول گذاشتهاند و چند نفر این کار را تکرار کردهاند؟ پاسخ این سوالها یکی نیست، همانطور که مواجهه با شرطبندی، شرطبندی کردن و قمار مشکلزا یک معنا ندارند. ایران هنوز برای این تفکیک، یک تصویر آماری جامع در اختیار ندارد.
خلأیی به اندازه یک جهان
اما این خلأ آماری فقط مختص ایران نیست که بتوان آن را به حساب نبود داده در کشور گذاشت. در بخشهای دیگری از جهان، پژوهشگران سالهاست تلاش میکنند اندازه این رفتار را در میان نوجوانان اندازهگیری کنند و اعداد بهدستآمده نشان میدهد فاصله میان نوجوانان و بازار شرطبندی آنلاین، در بسیاری از کشورها کمتر از چیزی است که شاید تصور شود.
به بیانی در نقاط مختلف جهان، دسترسی نوجوانان به شرطبندی آنلاین به موضوعی جدی تبدیل شده و آمارهای منتشرشده از ابعاد متفاوت این پدیده خبر میدهند. در آرژانتین، بر اساس دادههای یونیسف در سال ۲۰۲۵، یکچهارم نوجوانان گفتهاند دستکم یکبار شرطبندی کردهاند. ۴۷ درصد نیز با پلتفرمها و برنامههای قمار آنلاین آشنا بودهاند.
ر اروپا نیز تصویر چندان متفاوت نیست. نتایج پیمایش سال ۲۰۲۴ در ۳۷ کشور و با مشارکت بیش از ۱۱۳هزار دانشآموز ۱۵ و ۱۶ ساله نشان میدهد ۲۳ درصد آنها در ۱۲ ماه گذشته با پول قمار کردهاند و ۱۴ درصد تجربه قمار آنلاین داشتهاند. در میان دانشآموزانی که قمار کردهاند، ۸.۹ درصد نیز نشانههایی از قمار مشکلزا داشتهاند. نگاهی به روند این آمار، بخش مهمتری از ماجرا را نشان میدهد. سهم دانشآموزانی که در اروپا قمار آنلاین را تجربه کردهاند، از ۷.۹ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۱۴ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است؛ یعنی تقریبا دو برابر شده است. در همین مدت، افزایش قمار آنلاین در میان دختران حتی بیشتر بوده و از ۲.۷ به ۸.۷ درصد رسیده است.
ورود به شرطبندی از مسیر یک دوست
همهچیز برای مسعود از یک سوال شروع شد: دوست صمیمیاش با گوشی تلفن همراهش چه کار میکند؟ او تقریبا همیشه گوشی به دست داشت. در مدرسه، خانه و حتی در مسیر رفتوآمد. مسعود هر بار سوال میکرد، جواب روشنی نمیگرفت. کنجکاویاش بیشتر شد و آنقدر پیگیر شد تا بالاخره دوستش درباره گروهی از بچههای مدرسه برایش گفت. گروهی که در آن لینک سایتهای شرطبندی منتشر میشد. مسعود، ۱۶ ساله، در گفتوگو با «هفتصبح» میگوید بعد از اینکه درباره این گروه فهمید، خودش هم وارد سایتهای شرطبندی شد.
ابتدا فقط برای سرگرمی بازی میکرد اما چند بار برنده شدن باعث شد بیشتر به بازی ادامه دهد. بعد از مدتی پولهایش را از دست داد و مدام باختهایش بیشتر شد. به همین دلیل تلاش کرد با ادامه شرطبندی آنها را دوباره به دست بیاورد. وقتی پول توجیبی مسعود تمام شد، متوجه شد در همان گروه میتواند از اضافه کردن افراد جدید هم پول دریافت کند. او هم دانشآموزانی را که میدانست در سایتهای شرطبندی فعالیت میکنند، به گروه اضافه کرد. اما هنوز به گفته خودش به جز چند بار اول، دوباره نتوانسته برد را تجربه کند.
وقتی شرطبندی جای درس را گرفت
زیبا، ۱۵ساله و از دانشآموزان ممتاز مدرسه است. مدتی بود دوستانش را میدید که چند نفره دور هم جمع میشوند و هر کدام پس از چند دقیقه کار با گوشی تلفن همراه، واکنش متفاوتی نشان میدهند. یکی ناگهان فریاد میزند و دیگری از ناراحتی گریه میکند. این رفتارها برای زیبا عجیب بود و کنجکاوش کرد که بداند دوستانش در گوشی چه کاری انجام میدهند.
وقتی شرطبندی از یک کنجکاوی شروع میشود
آشنایی دانشآموزان با شرطبندی، به گفته میلاد نوروزی، اتفاق تازهای نیست و در سالهای اخیر نشانههای آن در برخی مدارس دیده شده است. با این حال، هنوز پژوهش رسمی و سراسری از سوی آموزشوپرورش که نشان دهد چه تعداد از دانشآموزان درگیر این مسئله هستند، منتشر نشده است. نوروزی، کارشناس آموزشی و عضو شورای مرکزی سازمان معلمان ایران که در این مورد پژوهشهای فراوانی کرده است، در گفتوگو با «هفتصبح» میگوید آنچه درباره افزایش گرایش دانشآموزان به شرطبندی میتوان گفت، بیشتر بر اساس مشاهدات میدانی است و نمیتوان از آن یک آمار سراسری استخراج کرد. این مسئله در مدارس مختلف و میان گروههای متفاوت دانشآموزی دیده میشود و نمیتوان منطقه یا شهر مشخصی را به عنوان کانون اصلی این رفتار معرفی کرد.