رونامه دنیای اقتصاد نوشت:  افزایش چشمگیر هزینه حمل دریایی، توجیه اقتصادی معاملات نفت خام در مسیرهای طولانی را به شدت تضعیف کرده و جریان انتقال انرژی در بازار جهانی را در یکی از ملتهب‌ترین دوره‌های تاریخی خود به خطر انداخته است.

براساس گزارشی که اخیرا در بلومبرگ کار شده، عامل اصلی این جهش بی‌سابقه، نایاب شدن نفتکش‌های غول‌پیکر است. در برخی مناطق جهان، یافتن این شناورهای عظیم که طول هر یک از آن‌ها به اندازه سه زمین فوتبال است برای اجاره تقریباً ناممکن شده است.

این تنگنای لجستیکی جذابیت خرید محموله‌های دوردست را کاهش داده و پالایشگاه‌ها را بر آن داشته است تا در صورت امکان، نفت مورد نیاز خود را از مبادی نزدیک‌تر تأمین کنند.

به عنوان نمونه، انتقال نفت خام از هیوستون آمریکا به مقاصد آسیایی اکنون حدود ۲۶ دلار در هر بشکه، معادل ۵۲ میلیون دلار برای یک محموله کامل، به هزینه‌های بزرگ‌ترین منطقه واردکننده نفت جهان اضافه می‌کند. این رقم تقریباً معادل یک‌چهارم بهای معاملات آتی نفت وست‌تگزاس اینترمدیت است، در حالی که پیش از تنش‌های اخیر، کرایه حمل سهم بسیار ناچیزی از قیمت تمام‌شده نفت را تشکیل می‌داد.

این رالی صعودی ثروت هنگفتی را نصیب گروه محدودی از مالکان نفتکش کرده است که نبض این بازار را در دست دارند. به گفته فعالان و کارگزاران ترابری دریایی، وقوع چنین جهشی تا پیش از این غیرقابل تصور بود. ارزش سهام بزرگ‌ترین شرکت‌های مالک نفتکش در جهان طی روزهای اخیر به رکورد تاریخی حدود ۷۰ میلیارد دلار رسیده است.

با این حال، برای معامله‌گران بازار نفت، سرسام‌آور شدن هزینه‌های لجستیک به ریسکی بزرگ تبدیل شده است. آن‌ها نگرانند که رشد هزینه‌ها حاشیه سود تبدیل نفت خام به سوخت را در پالایشگاه‌ها به کلی از بین ببرد و خریداران را با وجود تقاضای قدرتمند برای گازوئیل و بنزین، از سفارش محموله‌های دوربرد منصرف کند.

در مسیر شاخص و اصلی بازار، نفتکش‌های فوق‌سنگینی که محموله‌های دو میلیون بشکه‌ای را از خلیج‌فارس به مقصد چین حمل می‌کنند، در حال حاضر روزانه بیش از ۱.۲ میلیون دلار درآمد دارند. فشارهای مشابهی در سراسر بازار جهانی ترابری نفت در حال گسترش است.

سعد رحیم، اقتصاددان ارشد گروه بازرگانی ترافیگورا، در این خصوص تأکید می‌کند که جابه‌جایی نفت خام هرگز تا این حد گران نبوده است و با توجه به اینکه هزینه حمل بخش بزرگی از ارزش محموله را به خود اختصاص می‌دهد، لجستیک به یکی از پیچیده‌ترین معضلات بازار نفت بدل شده است.

برخی از مسیرهای طولانی که پس از دگرگونی جریان‌های انرژی در پی جنگ‌ها در خاورمیانه و اوکراین نقشی محوری پیدا کرده بودند، اکنون به دلیل جهش سرسام‌آور هزینه‌ها جذابیت خود را از دست داده‌اند.

آمارهای ردیابی شناورها در مؤسسه ورتکسا نشان می‌دهد صادرات نفت از آمریکا به آسیا در هفته‌های اخیر و هم‌زمان با سه‌برابر شدن هزینه حمل، روندی نزولی داشته است. کارشناسان حتی از خرید نفت آلاسکا توسط یک پالایشگر ژاپنی خبر می‌دهند؛ گریدی که معمولاً سازگاری ایده‌آلی با پالایشگاه‌های این کشور ندارد، اما صرفاً به دلیل فاصله جغرافیایی کوتاه‌تر خریداری شده است.

در مقابل، ولع خریداران برای جذب نفت‌های نزدیک در نوسانات قیمتی اروپا به وضوح دیده می‌شود. در حالی که بهای معاملات آتی نفت برنت اخیرا تا مرز ۱۱۰ دلار در هر بشکه پیش رفت، قیمت شاخص نفت فیزیکی برنت اروپا از ۱۳۱ دلار فراتر رفت، زیرا خریداران در پی تأمین سریع محموله‌های نزدیک بودند.

علاوه بر این، پالایشگاه‌های اروپایی پس از عدم تخصیص محموله از سوی عربستان سعودی در قراردادهای مدت‌دار ماه آینده، برای جایگزینی نفت خاورمیانه به تکاپو افتاده‌اند. هم‌زمان، صادرات نفت آنگولا که مسافتی چندهزار مایلی را تا چین طی می‌کند، به شدت کند شده است.

تحلیلگران مؤسسه کپلر بر این باورند که سطوح فعلی نرخ کرایه حمل به تدریج اثر بازدارنده ایجاد می‌کند، فرصت‌های آربیتراژ را مسدود می‌سازد و تقاضا برای نفت‌های دوردست با هزینه حمل بالا را از میان می‌برد. کارگزاران کهنه‌کار بازار اذعان دارند که تاکنون چنین محدودیت شدیدی را در عرضه نفتکش‌ها ندیده‌اند و در برخی مناطق، شناورهای قابل اجاره تقریباً نایاب شده‌اند.

این معضل به ناوگان کشتی‌های کوچک‌تر نیز سرایت کرده است. پالایشگاه‌های آسیایی برای خرید از آمریکا به جای سوپرتانکرها به نفتکش‌های ۷۰۰ هزار بشکه‌ای افراماکس روی آورده‌اند. همچنین برای محموله‌های حوزه اقیانوس اطلس، از جمله برزیل، تجار به جای یک ابرنفتکش با ظرفیت دو میلیون بشکه ترجیح می‌دهند دو کشتی سوئزماکس با ظرفیت یک میلیون بشکه رزرو کنند. این جابه‌جایی تقاضا، درآمد روزانه سوئزماکس‌ها را نیز به بیش از ۳۰۰ هزار دلار رسانده است؛ اعدادی که پیش‌تر فقط در شرایط جنگی و حوزه‌های پرخطر ثبت می‌شد.

جهش کنونی دو محرک عمده دارد: پیامدهای ناشی از منازعه ایران و ایالات متحده، و موج بزرگی از شرط‌بندی‌ها و خریدهای سنگین یک سرمایه‌گذار اهل کره جنوبی که حتی پیش از آغاز جنگ، روند صعودی نرخ‌ها را کلید زده بود. در حال حاضر، عملیات انتقال و تعویض محموله‌ها در نزدیکی سواحل عمان و رفت‌وآمدها در تنگه هرمز، شناورها را برای مدتی طولانی‌تر درگیر نگه می‌دارد. از طرف دیگر، لزوم دور زدن قاره آفریقا برای بارگیری در مدیترانه و اینکه خریداران آسیایی تا این مقطع کمبود نفت خاورمیانه را با محموله‌های دوردست قاره آمریکا جبران می‌کردند، ناوگان جهانی را به حداکثر کشش عملیاتی رسانده و قیمت‌ها را پرتاب کرده است.

مسئله بنیادین برای فعالان بازار این است که این نرخ‌های خیره‌کننده تا چه مدت پابرجا خواهند ماند. رسیدن بهای معاملات آتی گازوئیل در اروپا به مرز ۲۰۰ دلار در هر بشکه نشان می‌دهد که پالایشگاه‌ها همچنان ناگزیرند به هر طریق ممکن به محموله‌های خام دست یابند. به گفته اگزاویر تانگ، تحلیلگر ارشد بازار در مؤسسه ورتکسا، اگرچه هزینه حمل دریایی در گذشته بخش بسیار کوچکی از قیمت تمام‌شده نفت را در بر می‌گرفت، اما اکنون نقشی سرنوشت‌ساز یافته و اثرات تورمی آن به طور مستقیم به مصرف‌کنندگان نهایی منتقل می‌شود.