روزنامه هفت صبح نوشت: در شرایطی که آمارهای رسمی وزارت بهداشت از افزایش نرخ بروز سرطان در کشور طی سال‌های اخیر حکایت دارد، بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که چالش این بیماری از یک موضوع صرفاً پزشکی به یک بحران پیچیده اجتماعی-اقتصادی تغییر ماهیت داده است. موضوعی که باعث شده تا درمان سرطان با اعدادی نجومی گره بخورد. در همین راستا معاون وزیر بهداشت اخیرا اعلام کرده که از مهرماه کلیه هزینه‌های درمانی بیماران سرطانی رایگان خواهد بود. خبری که گرچه نویدبخش است و امیدوارکننده اما، همچنان تردیدهای فراوانی در مورد اجرای آن وجود دارد.

‌ صورتحسابی که کمر خانواده را می‌شکند

درمان سرطان در ایران دیگر یک عدد معمولی نیست. بر اساس گزارش‌ها، هر دوره ۲۵روزه درمان نزدیک به ۶۰۰ میلیون تومان هزینه دارد و بیمه‌ها در خوش‌بینانه‌ترین حالت تنها حدود ۱۰۰ میلیون تومان از آن را پوشش می‌دهند. همین شکاف، مرز میان یک خانواده معمولی و ورشکستگی مالی است. در برخی موارد قیمت یک داروی سرطان به ۷۰۰میلیون تومان می‌رسد؛ عددی که برای بسیاری از خانوارها حتی قابل تصور نیست. 

 هزینه‌های سال۱۴۰۵

برآوردهای انجام‌شده برای هزینه درمان سرطان در سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد این عدد بیش از هر چیز به نوع سرطان، مرحله بیماری و روش انتخاب‌شده برای درمان وابسته است. جراحی، شیمی‌درمانی، رادیوتراپی، هورمون‌درمانی، درمان هدفمند و ایمونوتراپی هرکدام تعرفه جداگانه‌ای دارند و بیمار ممکن است به ترکیبی از چند روش نیاز پیدا کند. بر این اساس در سرطان سینه، جراحی حدود ۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان هزینه دارد؛ هر سیکل شیمی‌درمانی بین ۵ تا ۵۰ میلیون تومان است و رادیوتراپی کامل حدود ۷۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان آب می‌خورد.

در سرطان ریه هزینه جراحی ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان برآورد می‌شود؛ شیمی‌درمانی هر سیکل ۵ تا ۵۰ میلیون و ایمونوتراپی هر نوبت ۲۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان. یک داروی تزریقی این سرطان هم می‌تواند به‌تنهایی ماهانه ده‌ها میلیون تومان هزینه ایجاد کند.سرطان روده بزرگ تصویر کمرشکن‌تری دارد؛ جراحی لاپاراسکوپی در بیمارستان خصوصی درجه‌یک حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان اعلام شده و هزینه دارو جداگانه محاسبه می‌شود. این در حالی است که همین جراحی در یک مرکز دولتی و با پوشش بیمه، سهم پرداختی بسیار کمتری دارد.

در سرطان پروستات، پرتودرمانی پیشرفته یا براکی‌تراپی حدود ۷۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان و جراحی و بستری حدود ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان روی دست بیمار می‌گذارد.سرطان معده، جراحی و بستری تقریبا ۱۵۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان و شیمی‌درمانی هر سیکل ۵ تا ۵۰ میلیون تومان می‌طلبد. در سرطان مغزهم جراحی تومور حدود ۷۵ تا ۲۶۰ میلیون تومان است؛ اما هزینه نهایی با تجهیزات پیشرفته، مراقبت ویژه و رادیوتراپی به‌مراتب بالاتر می‌رود.

سرطان خون و لنفوم سنگین‌ترین بار مالی را دارد؛ هر دوره دارودرمانی از چند میلیون تا بیش از ۱۵۰ میلیون تومان متغیر است و درمان کامل یا پیوند ممکن است چند صد میلیون تا بیش از یک میلیارد تومان هزینه داشته باشد.در مورد سرطان دهانه رحم و رحم، جراحی حدود ۵۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان و پرتودرمانی کامل حدود ۷۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان است. برآوردها در خصوص سرطان کلیه و مثانه هم نشان می دهد که جراحی حدود ۸۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان و ایمونوتراپی هر نوبت ۲۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان هزینه دارد و بالاخره درمورد سرطان تیروئید نیز جراحی حدود ۳۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان است و یددرمانی و آزمایش‌های تکمیلی جداگانه محاسبه می‌شوند.

وعده تازه؛  درمان رایگان از مهر

در همین بستر، معاون درمان وزارت بهداشت اخیرا اعلام کرده که برنامه جامع سرطان کشور از مهرماه آغاز می‌شود. بر اساس این طرح، همه کارهای مربوط به درمان، از بیمه و پزشک و بیمار تا خیران، در یک سامانه ثبت و شناسنامه‌دار می‌شود. او تصریح کرده که کشور از قبل مصوبه دولت و مجلس برای رایگان بودن درمان سرطان را دارد، اما در عمل این مصوبه آن‌گونه که باید اجرا نشده و قرار است از مهرماه همه به صورت فعال در این سامانه شرکت کنند.

مشکل فقط رایگان بودن نیست

یکی از پیچیدگی‌های درمان سرطان این است که هزینه بیمار صرفا به بستری یا جراحی محدود نمی‌شود. دارو، تصویربرداری، آزمایش‌های تشخیصی، رادیوتراپی، مراقبت‌های حمایتی و حتی رفت‌وآمد و اقامت بیمار و همراه هم هزینه قابل توجهی می‌سازد. از سوی دیگر، بر اساس برخی اظهارنظرها، «تحت پوشش بیمه بودن» الزاما به معنای «صفر بودن پرداخت از جیب» نیست.

در سال‌های اخیر با ایجاد صندوق بیماری‌های خاص، حمایت‌ها افزایش یافته، اما میزان آن به نوع خدمت، نوع بیمه، محل ارائه خدمت و مقررات مربوط بستگی دارد. بیمه هزینه را بر پایه تعرفه دولتی می‌پردازد؛ یعنی اگر خدمتی در بخش دولتی ۲۵ تومان باشد، بیمه همان را در بخش خصوصی هم می‌دهد و باقی روی دوش بیمار می‌ماند. رئیس اداره کنترل و درمان سرطان هم می‌گوید پوشش بیمه‌ای داروهای سرطان خوب اما نه ایده‌آل است و هزینه‌های بخش خصوصی برای مردم بسیار سنگین است.

سامانه‌ای که حلقه‌های درمان را به هم وصل می‌کند

آنچه برنامه جدید را از وعده‌های قبلی متمایز می‌کند، تلاش برای ایجاد یک سامانه یکپارچه است. اگر این سامانه کامل اجرا شود، می‌تواند مشخص کند بیمار چه بیماری دارد، زیر پوشش کدام بیمه است، چه خدماتی گرفته، چه هزینه‌ای پرداخت شده و چه بخشی بر عهده بیمه، دولت یا خیران بوده است. در چنین ساختاری، خیران هم نقش هدفمندتری پیدا می‌کنند و کمک‌شان به جای پرداخت‌های موردی، در مسیر مشخص درمان یک بیمار قرار می‌گیرد. البته نباید فراموش کرد کمک خیران می‌تواند مکمل نظام بیمه و بودجه عمومی باشد، نه جایگزین آن؛ اگر درمان نباید به توان مالی خانواده وابسته باشد، مسئولیت اصلی تامین منابع پایدار همچنان بر عهده دولت و نظام بیمه است.

سایه سال ۹۷؛ وعده‌ای که به راه نرسید

اینجا بحثی جدی شکل می‌گیرد. این نخستین بار نیست که درمان رایگان سرطان اعلام می‌شود. در سال ۱۳۹۷هم معاون درمان وقت وزارت بهداشت گفته بود شیمی‌درمانی، رادیوتراپی و جراحی بیماران سرطانی در بیمارستان‌های دولتی رایگان است و بیماران به طور متوسط تنها ۱۵ تا ۲۰ درصد هزینه داروها را می‌پردازند. اما این وعده به سرانجام روشنی نرسید و در سال‌های بعد هم بارها درباره رایگان شدن درمان سرطان صحبت شد اما بیماران همچنان بخش قابل توجهی از هزینه‌ها را از جیب خود می‌دهند.

آزمون واقعی از مهرماه

آزمون واقعی برنامه از جایی آغاز می‌شود که بیمار وارد فرایند درمان شود. آن زمان می‌توان پرسید پرداخت از جیب بیمار کاهش یافته یا نه، چند خدمت واقعا بدون پرداخت ارائه شده، چه تعداد بیمار در سامانه ثبت شده‌اند و تکلیف مراکز خصوصی چیست. مهم‌تر از همه، باید دید آیا بیماری به دلیل ناتوانی مالی از دریافت درمان مورد نیازش بازمی‌ماند یا نه.

مرور سابقه نشان می‌دهد اصل حمایت از درمان کم‌هزینه سرطان پیش‌تر هم بارها اعلام شده؛ از همین رو برنامه مهرماه باید با جدیت بیشتری پیگیری شود تا شهروندان اثرش را به طور ملموس ببینند. آنچه اهمیت دارد، تبدیل حمایت‌های پراکنده به یک نظام قابل ردیابی و قابل سنجش است. اگر برنامه جدید بتواند فاصله میان مصوبه و اجرای واقعی را کم کند و بیمار را از تشخیص تا درمان در مسیری مشخص تحت حمایت بگذارد، می‌توان گفت وعده مهرماه تفاوتی جدی با وعده‌های گذشته دارد؛ وگرنه «درمان رایگان سرطان» همچنان بیش از آنکه یک واقعیت کامل باشد، یک هدف سیاستی باقی خواهد ماند.