حسین شهابی- معاون میراث فرهنگی هرمزگان: پیشینه دریانوردی در خلیج فارس برمی‌گردد به ۳هزار سال پیش. از آن زمان شواهدی از حضور بابلی‌ها و سومری‌ها و دریانوردی برای منافع تجاری و نظامی در خلیج فارس موجود است؛ نمونه واضح آن در لشکرکشی خشایارشاه بزرگ (شاهنشاه هخامنشی) بود با بیش از ۱۲۰۰ناوگان به‌سوی یونان.
در آن زمان همچنین  مسیرهای تجاری که بتواند شرق آن زمان را به دنیای غرب وصل کند، کشف شد که یکی از آن‌ها کانال سوئز است که به استناد یک کتیبه در دارالمسخوته مصر، توسط داریوش هخامنشی ایجاد شده‌است؛ روی این کتیبه عبارت «درایه تیه هچا پارسا آئیتی» نوشته شده و اشاره دارد به دریایی که از پارس سرچشمه می‌گیرد .
  جلوتر که می‌آییم شواهدی از دوره اشکانیان در استان هرمزگان می‌بینیم به نام قلعه یا دژ «نخل ابراهیمی» (مغ بریمی) در میناب. در کنار این دژ، یک خور باستانی از دوره اشکانیان کشف شده با نام «خور کهور لنگر چینی» که از تیاب به نزدیکی این دژ می‌رسد. این دژ، نقش یک پایگاه استراتژیک را برای کنترل و تسلط ایرانیان بر آبراه تنگه هرمز در حدود ۲هزار سال پیش در دوره اشکانیان داشته‌است. 
همچنین اسناد مکتوب زیادی از رونق تجارت دریانوردی در خلیج فارس وجود دارد که نشان می‌دهد ایرانی‌ها با شناورهای بادبانی بدون موتور که در گویش محلی به آن  جهاز می‌گویند به سفرهای دور تا سواحل آفریقا و هند می‌رفتند.
شناورهای «بوم، سمبوک و جالبوت» از نوع بدون موتور بودند که برای دریانوردی استفاده می‌شدند؛ به‌ویژه  شناور بادبانی بوم که مخصوص سفرهای دور بوده و با وزش باد به سمت آفریقا می‌رفتند تا از آنجا چوب چندل برای ساخت  سقف خانه‌ها به بنادر جنوبی ایران بیاورند.
همچنین از جنوب ایران اسب ایرانی، حنا، خرما، خارک (خرمای نارس) و خشکبار به هندوستان می‌بردند و ادویه، فلفل و پارچه‌های کتانی و ابریشمی به ایران می‌آوردند.
اوج دریانوردی در خلیج  فارس مربوط  به دوره‌ای است  که در جنوب ایران یک حکومت خودمختار و مستقل شکل گرفته بود به نام «ملوک هرمز» و بر بخش‌هایی از استان هرمزگان فعلی، جزایر و بنادر خلیج فارس و همچنین بخش‌هایی از عمان، امارات، بحرین، حتی کویت  و از سمت غرب تا قسمت‌هایی از بوشهر سیطره داشت.
ملوک هرمز یک حکومت بسیار ثروتمند و پر رونق بر پایه دریانوردی بود که از قرن یازدهم  تا شانزدهم میلادی، تحت نظارت این حکومت، تجارت و دریانوردی آزاد در مناطق مذکور انجام می‌شد.
 بعدها با حمله مغولان به ایران، پایتخت تجاری این حکومت از هرمز کهنه (میناب) به جزیره هرمز امروزی (جرون قدیمی) انتقال پیدا کرد و نام آن به «هرمز» تغییر یافت. همزمان آوازه تجارت در هرمز به گوش پرتغالی‌ها که قدرت اول دریانوردی آن دوران بودند رسید و آنان را به سودای تصرف بنادر جنوب به خلیج فارس کشاند. کالاهایی که از جنوب ایران وارد اروپا می‌شدند با مهری که از خاک جزیره هرمز درست می‌کردند، شناخته و با قیمت بالاتر داد و ستد می‌شدند.
به بیان دیگر، مشتریان در آن زمان به‌دنبال کالاهایی بودند که از بارانداز هرمز می‌آمدند و این امر، نشان از پر آوازه بودن مرکز تجاری ملوک هرمز داشت.در آن دوره  یک دریانورد بزرگ به‌ نام احمد ابن ماجد کنگی، ناوبر و ناخدا، کتابی نوشت با موضوع «راهنمای دریانوردی». توضیح این که در آن زمان ناوبری وکشتیرانی به دستگاه مجهز نبود و دریانوردان براساس ستاره‌شناسی و نجوم و همچنین بر اساس بادهای موسمی، نقشه‌های دریانوردی (نالیه) و اسطرلاب، کشتی‌رانی و ناوبری می‌کردند.
 احمد ابن ماجد کنگی نیز در کتابش انواع مسیرهای دریانوردی، اقسام ماهیان، پرندگان و مرغان دریایی، همچنین علف‌های دریایی را مکتوب کرد و یک راهنمای دقیق از خود به یادگار گذاشت.
خوشبختانه در هرمزگان هنوز این سنت و فرهنگ دریانوردی در شهرهای کنگ و لافت ادامه دارد.
همچنین تا چند سال اخیر این سنت  دریانوردی در محله سورو بندرعباس جریان داشت و این فرهنگ به نسل حاضر انتقال داده می‌شد.
 تا سال ۱۹۵۰میلادی جهازهای بادبانی از هرمزگان به سفرهای دور می‌رفتند، اما از ۷۵سال پیش (۱۹۵۰میلادی) به این طرف، شناورها به موتور لنج (موتور دیزلی و بنزینی) مجهز شدند. در حال حاضر نیز جنس برخی شناورها از چوبی به فایبرگلاس تغییر کرده‌است.
در امتداد این مسیر آبی و پرافتخار که از هزاره‌های پیش آغاز شده و تا امروز ادامه یافته، خوشبختانه هنوز هم ناخدایان و دریانوردانی  هستند که  تجربیات خود را به‌صورت شفاهی در اختیار دوستداران این حوزه قرار می‌دهند و البته که حفظ این دانش و سنت ملی، همت کسانی را می‌طلبد که دغدغه تاریخ ایران را دارند و می‌توانند میراث نیاکان را مکتوب کنند.