مریم جلیلوندفرد 

۱۰۰ روستای تمدن‌ساز ایران در قالب یک طرح تاریخی و میراثی بازآفرینی می‌شود.
مدیر پروژه توسعه پایدار و بازآفرینی روستاهای کشور با اعلام این خبر به روزنامه اطلاعات گفت: در طرح بازآفرینی ۱۰۰ روستای ایران، روستاهای شاخص کشور مانند روستای پاژ که محل زندگی ابوالقاسم فردوسی یا محل زندگی اردشیر ساسانی شناسایی و بازآفرینی می‌شود. 
به گفته سیدعلیرضا کاظمی دولابی این طرح قرار است میراث تاریخی و فرهنگی روستاها را با نیازهای امروز پیوند دهد.
کاظمی دولابی که مدیریت پروژه روستای شانه تراش را عهده دارد با اشاره به نامزدی این روستا در فهرست برترین روستاهای گردشگری جهان که در غرب مازندران قرار دارد تا چند سال پیش با مهاجرت ساکنان روبرو بود و باعث از دست رفتن هویت معماری خود شده بود، اما حالا ۵۰۰ میلیون گردش مالی دارد. 
به گفته وی: ۵۵ اقامتگاه بوم‌گردی در آن فعال است و مشارکت مردم در تعاونی محلی آن به ۹۵ درصد رسیده است. 
شانه‌تراش روستایی است که طی ۷‌سال بازآفرینی توانست به کانون تولید ثروت و اشتغال برای روستاییان و در نهایت شکل‌گیری مهاجرت معکوس به آن شود.
سیدعلیرضا کاظمی دولابی، مدیر پروژه توسعه پایدار و بازآفرینی روستاهای کشور و مشاور توسعه پایدار شانه ‌تراش، روستایی که حالا یکی از نامزدهای برترین روستاهای جهان در سازمان گردشگری ملل متحد است، در گفت‌وگو با روزنامه اطلاعات از تجربه‌ای می‌گوید که هدف آن پیوند گردشگری با حفاظت از میراث بومی، ایجاد کسب‌وکار و بازگرداندن جوانان به روستا است.
او می گوید: همین تجربه بود که شانه‌تراش را به یکی از نامزدهای حضور در فهرست برترین روستاهای گردشگری جهان در سازمان جهانی گردشگری ملل متحد تبدیل کرد.
پایان نگاه محرومیت‌زده به روستا
کاظمی دولابی معتقد است، مشکل توسعه روستایی ایران فقط کمبود زیرساخت نیست، بلکه نوع نگاه به روستاست.
به گفته او، در دهه‌های گذشته راه، آسفالت و امکانات مختلف به روستاها رسید، اما چون فرصت‌های شغلی و برنامه اقتصادی متناسب ایجاد نشد، بسیاری از مردم از روستاها مهاجرت کردند.
او می‌گوید: چرا باید روستا را فقط با فقرزدایی و محرومیت‌زدایی تعریف کنیم؟ هر روستا می‌تواند یک گنجینه ثروت باشد. به شرط آن که نگاه‌ها از محرومیت‌زدایی به ارزش‌آفرینی و تولید ثروت تغییر کند.
به اعتقاد او، نسل جدید را نمی‌توان با الگوهای سنتی در روستا نگاه داشت. چون جوان امروز به درآمد، فناوری، شغل مناسب و جایگاه اجتماعی نیاز دارد. بنابراین، توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که روستا ضمن حفظ هویت خود، امکان زندگی مدرن را نیز برای ساکنان فراهم کند.
از مهاجرت تا مشارکت ۹۵ درصدی
مدیر پروژه بازآفرینی شانه ‌تراش می‌گوید این طرح پس از مطالعات بلندمدت درباره آینده غرب مازندران شکل گرفت. بررسی‌ها نشان می‌داد گسترش ساخت‌وسازهای نامتناسب، کاهش زمین‌های کشاورزی و تضعیف جامعه بومی می‌تواند هویت روستاهای منطقه را به خطر بیندازد.
او تأکید می‌کند: «وقتی وارد شانه‌تراش شدیم، روستا داشت از دست می‌رفت. بافت بومی آسیب دیده و مهاجرت افزایش یافته بود. تصمیم گرفتیم الگویی طراحی کنیم که قابلیت اجرا در روستاهای دیگر کشور را هم داشته باشد.»
به گفته کاظمی دولابی، تفاوت اصلی شانه‌تراش با طرح‌های معمول گردشگری، برخورداری از برنامه جامع توسعه و مشارکت مردم در مدیریت آن است. تعاونی روستا که فعالیت خود را با هفت نفر آغاز کرد، اکنون به گفته او حدود ۹۵ درصد مردم را عضو خود دارد و در سال ۱۴۰۲ نیز به‌عنوان تعاونی برتر استان مازندران معرفی شد.
این تعاونی در کنار دهیاری و شورای روستا، در مدیریت گردشگری، حمایت از کسب‌وکارها، بازاریابی محصولات محلی و تأمین بخشی از هزینه‌های توسعه نقش دارد.
۵۵ اقامتگاه و گردش مالی روزانه ۵۰۰ میلیون تومان
کاظمی دولابی از فعالیت ۵۵ اقامتگاه بوم‌گردی و شکل‌گیری نزدیک به ۱۲ کسب‌وکار دیگر در شانه‌تراش خبر داد؛ کسب‌وکارهایی که حوزه‌هایی مانند کشاورزی ارگانیک، خانه‌های بومی و فعالیت‌های خلاق را دربرمی‌گیرند.
به گفته او، شانه‌تراش در سال گذشته حدود ۱۰۰ هزار بازدید کننده و ۳۳ هزار و ۵۰۰ شب اقامت داشته و پیش‌بینی می‌شود این ارقام در سالجاری به ۲۰۰ هزار بازدید کننده و ۷۰ هزار شب اقامت برسد.
او گردش مالی روزانه روستا را حدود ۵۰۰ میلیون تومان برآورد کرد و گفت: ارزش اقتصادی عرصه‌های روستا با وسعت حدود ۴۷ هکتار نیز پس از بازآفرینی تا ۱۵ برابر شد و به ۴ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسید. مدیر پروژه بازآفرینی روستای شانه تراش در این الگو، گردشگری تنها وسیله جذب بازدید کننده نیست و قرار است درآمد آن به ایجاد اشتغال، تقویت تولید محلی و حفاظت از منابع طبیعی بازگردد.
کاظمی دولابی همچنین از همکاری دهیاری با سازمان منابع طبیعی برای واگذاری دو پارک جنگلی به دهیاری روستای شانه تراش خبر داد و گفت: این اقدام با هدف حفاظت از جنگل‌های هیرکانی و پیوند آن با اقتصاد محلی صورت می گیرد.
بازگشت جوانان به روستا
یکی از دستاوردهای بازآفرینی روستای شانه تراش به اعلام مدیر پروژه توسعه پایدار و بازآفرینی این روستا، شکل‌گیری مهاجرت معکوس به آن با افزایش کیفیت زندگی روستاییان است.
علیرضا کاظمی دولابی گفت: میانگین سنی جمعیت روستای شانه‌ تراش پس از بازآفرینی روستا از حدود ۶۰ سال به ۳۸ سال رسیده است. او افزود: جوانان بازگشته به روستا اکنون در مدیریت تعاونی، گردشگری، بازاریابی و فروش محصولات کشاورزی مشارکت دارند و توسعه اقتصادی به آن‌ها امکان داده است در زادگاه خود آینده شغلی بسازند. کاظمی دولابی تأکید کرد: انسان مهاجرت می‌کند تا شرایط بهتری داشته باشد. وقتی بتواند در روستای خودش درآمد کسب کند و جایگاه اجتماعی بالا داشته باشد دلیلی برای رفتن باقی نمی‌ماند. این کاری بود که ما در روستای شانه تراش با همکاری جامعه محلی و سازمان‌های بین‌المللی نظیر یونسکو، دفتر توسعه سازمان ملل، یونیدو و سازمان جهانی گردشگری انجام دادیم.