حمیدرضا شکارسری

خوانش شعری از کیکاووس یاکیده

فریب شاعرانه

«بوی رفتن می دهی
در را باز می گذارم
وقتی برو
که گنجشک ها و ستاره ها
خواب اند.... »۱

تخیل همواره در پی فریب مخاطب است. مخاطب بنا به عادت ذهنی، وقتی با متن روبرو می شود، در بدو امر، یک پدیده واقعی را در ذهن خویش می سازد و بدین طریق، تصویر اثر هنری یا شعر را می بیند. تقریباً اما بلافاصله می فهمد که آنچه در ابتدا تصور کرده، با آنچه که متن ارائه می دهد، بسیار متفاوت است.
 پس ابتدا باید به متن نزدیک شد و سپس از آن فاصله گرفت. بدون نزدیک شدن به متن نمی توان آن را دید و بدون فاصله گیری از آن اساساً هنر و ادبیاتی نمی تواند شکل بگیرد و فهمیده شود. در این صورت اثر بر جهان واقعی منطبق می شود و به گزارشی عادی از آن تبدیل می شود .
ما ابتدا مفهوم «اسب» را به ذهن می آوریم تا بتوانیم اسب شاخدار را ببینیم . سپس با فاصله گیری از همان مفهوم اسب عادی و واقعی متوجه می شویم که اسب شاخدار یک موجود غیرعادی و فراواقعی است . تا زمانی که اسب را نبینیم ، اسب شاخدار را هم نمی توانیم ببینیم و بفهمیم .
**
«کیکاووس یاکیده» در سطر سوم شعر خود با تقویت مفهوم سطرهای اول و دوم ، فضایی فراقی و حتی ضدعاشقانه و واسوختی شکل می دهد. راوی آماده جدایی است . این جدایی غیرقابل اجتناب به نظر می رسد. جدایی اما باید در چه زمانی اتفاق بیفتد؟... اینجاست که متوجه فریب متن می شویم .
«تو» وقتی می توانی بروی که گنجشک ها و ستاره ها خواب اند! این چه زمانی است؟ می دانیم که گنجشک ها شب ها به خواب می روند و با سر زدن سپیده بیدار می شوند و مشغول سر و صدا. از سوی دیگر، ستاره ها شب ها بیدارند و به زمینیان چشمک می  زنند و به محض فرارسیدن روز ناپدید می شوند و گویا به خواب می روند تا خود را برای شب بعدی آماده کنند!
 پس «تو» کی می توانی بروی؟... وقتی که هم ستاره ها خواب باشند و هم گنجشک ها وجود خارجی ندارد. در واقع زمانی که شاعر برای رفتن «تو» در نظر می گیرد، اصلاً وجود ندارد. «تو» نمی توانی بروی، حتی اگر بخواهی بروی و حتی اگر شاعر نیز رفتن «تو» را به اجبار پذیرفته باشد.بیان فریبنده و متناقض نمای شعر ، ابتدا مخاطب را با رفتن « تو  » مواجه می سازد . فضایی ناامیدانه ، ضدعاشقانه و واسوختی، اما بلافاصله مخاطب را از خود دور می سازد تا مخاطب را با حادثه ای جدید روبرو سازد . این همان رخدادی است که از آن به نام اتفاق در زبان یاد می کنیم . 
ما فریب متن را خورده ایم، اما چون بلافاصله با منظری تازه از زبان روبرو می شویم ، از این فریب لذت می بریم . در واقع اگر فریب شاعرانه را معمایی زبانی بدانیم ، مخاطب از گرهگشایی این معما لذت می برد . گویا خواننده خود را در سرایش یا حداقل شکل بندی متن سهیم می بیند و از این مشارکت محظوظ می گردد.    
۱ـ بانو و آخرین کولی سایه فروش، کیکاووس یاکیده، قطره، ۱۳۸۹