به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از الجزیره، گزارشی از نیویورک تایمز که نشان میدهد برخی سدها و زیرساختهای آبی ایران ممکن است برای پشتیبانی از برنامه موشکی این کشور ساخته شده باشند، واکنشهای شدیدی را برانگیخته و مفسران هشدار دادهاند که این گزارش میتواند به توجیه حملات بیشتر به تأسیسات غیرنظامی کمک کند.
این جنجال در حالی رخ میدهد که واشنگتن پس از ماهها جنگ که تأسیسات انرژی، پلها، زیرساختهای آبی و سایر اماکن غیرنظامی این کشور را آسیب زده است، تهدید به اقدام نظامی مجدد علیه ایران میکند.
این روزنامه از گزارش خود دفاع کرده و اصرار دارد که به طور دقیق نظرات کارشناسان خود را منعکس میکند. با این حال، چند متخصص که این نشریه از آنها نقل قول کرده، علناً پیامدهای این تحقیقات را به چالش کشیده و شواهد پشت پرده ارتباط پیشنهادی بین سدها و تأسیسات نظامی را زیر سوال بردهاند.
این جنجال همچنین خاطرات گزارش نیویورک تایمز در آستانه حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ را زنده کرده است، زمانی که روزنامهنگاران این روزنامه به تقویت ادعاهای مربوط به سلاحهای کشتار جمعی ادعایی صدام حسین کمک کردند که بعداً بیاساس بودن آنها ثابت شد.
گزارش نیویورک تایمز چه گفت؟
این گزارش که روز سهشنبه منتشر شد، با عنوان «جنگ ممکن است به معمای دیرینه سدهای ساختهشده بدون دلیل مشخص در ایران پاسخ دهد»، بررسی کرد که آیا شبکه گسترده سدها، خطوط لوله و پروژههای انتقال آب ایران میتواند به برنامه موشکی زیرزمینی آن مرتبط باشد یا خیر.
این گزارش به محققانی اشاره کرد که شباهتهای جغرافیایی بین مکان سدها و مکانهایی که هدف حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل قرار گرفتهاند را مشاهده کردهاند. طبق این گزارش، برخی کارشناسان آب و نظامی که نیویورک تایمز با آنها صحبت کرد، به این نتیجه رسیدند که «پروژههای آبی ممکن است برای حمایت از تقویت نظامی کشور توسعه یافته باشند».
با این حال، خود روزنامه اذعان کرد: «با توجه به پنهانکاری پیرامون برنامه موشکی ایران، هرگونه ارتباط بین آن و ابتکار بلندپروازانه و چند دههای ایران برای توسعه زیرساختهای آبی همچنان در حد گمانهزنی است. اما برخی از کارشناسان شواهد را بسیار قابل توجه میدانند.»
چرا گزارش واکنشهای منفی ایجاد کرده است؟
منتقدان نگرانند که به تصویر کشیدن سدها به عنوان اهداف نظامی بالقوه، توجیهی برای حمله به زیرساختهای ضروری برای میلیونها غیرنظامی فراهم کند. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، بارها تهدید به حملات بیشتر کرده و هفته گذشته گفته است که زیرساختهای کلیدی ایران میتواند ظرف سه روز نابود شود.
رامی خوری، تحلیلگر سیاسی، گزارش نیویورک تایمز را «نگرانکننده» خواند و گفت که این گزارش نگرانیهای او را در مورد «همدستی رسانههای جریان اصلی آمریکا در حملات جنایتکارانه آمریکا و اسرائیل به ایران، درست مانند جنگ علیه عراق در دهههای پیش و نسلکشی جاری در غزه» تأیید میکند.
خوری گفت که این «گزارش قطعی و تأییدشده نیست» و «تلاش دیگری برای حمایت از فوریت ایالات متحده و اسرائیل برای یافتن دلیلی برای انجام جنایات جنگی بیشتر علیه ایران» با حمله به زیرساختهای حیاتی است. وی افزود: «یک روز غمانگیز دیگر برای روزنامهنگاری جریان اصلی ایالات متحده.»
چرا این داستان از هم میپاشد؟
گذشته از انتقادات آنلاین خوانندگان و مفسران، کارشناسانی که در این گزارش به آنها اشاره شده، خود نیز با جنبههایی از این گزارش مخالفت کردهاند. کاوه مدنی، مدیر مؤسسه آب دانشگاه سازمان ملل متحد و یک مقام ارشد سابق محیط زیست ایران، یکی از کارشناسانی که در این گزارش به آنها اشاره شده است، استدلال این گزارش را به چالش کشید.
او در X نوشت: «حدس و گمان مدرک نیست. نزدیکی مکانی، علیت نیست. حتی کسانی که به ایران حمله کردند، چنین ادعاهایی مبنی بر ارتباط سدها با موشکها مطرح نکردهاند! این روایت تقلیلگرایانه و جنجالی، روزنامهنگاری غیرمسئولانهای است که پیامدهای بالقوه خطرناکی برای زیرساختهای آب غیرنظامی دارد. نیویورک تایمز باید بهتر بداند.»
نیما شکری، کارشناس امنیت آب در دانشگاه فناوری هامبورگ که پژوهشهایش نقش پررنگی در این گزارش تحقیقی داشت، نیز توضیحی ارائه کرد. او در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «نزدیکی سدها به اهداف نظامی، دلیلی بر چرایی ساخت آنها نیست و حملات به این سدها را نیز توجیه نمیکند.»
سومین پژوهشگری که در این مقاله به نظراتش استناد شده، با دیدگاه شکری همنظر است. امیر آقاکوچک، کارشناس حوزه آب در دانشگاه کالیفرنیا، ارواین، با بازنشر پست شکری در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «کاملاً با [شکری] موافقم.»
این روزنامه اتهاماتی مبنی بر اینکه گزارش تحقیقیاش ممکن است بهانهای برای حملات نظامی فراهم کند را رد کرد. نیکول تیلور، سخنگوی این رسانه، گفت: «گزارش ما درباره سدهای ایران، بهدقت به پژوهشها و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی در زمینه محیط زیست و حضور نظامی در ایران استناد کرده است.»
او افزود که روزنامهنگاران نیویورکتایمز تلاش کردهاند سرمایهگذاریهای ایران در بخش زیرساختها و پیامدهای حملات آمریکا و اسرائیل بر غیرنظامیان را تبیین کنند. تیلور گفت: «توصیفِ یک گزارشگری مستقل به عنوان بهانهای برای خشونت، اقدامی خطرناک است.»
صنم ماحوزی، یکی از نویسندگان این گزارش، اظهار داشت: «نه من و نه گزارش ما، حملات به سدها یا سایر زیرساختها را تأیید یا توجیه نمیکنیم.» او در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «به عنوان یک روزنامهنگار، از انتقادهای دقیق و سازنده استقبال میکنم؛ اما امیدوارم برخی کاربران، گزارش را منصفانه و بر اساس آنچه واقعاً نوشته شده است، نقد کنند.» این گزارش با همکاری اریکا سالومون، رئیس دفتر نیویورکتایمز در عراق و ایران، تهیه شده است.
چرا اعتبار نیویورک تایمز زیر سؤال رفته است؟
این جنجال، انتقادهای گستردهای را نسبت به نحوه پوشش خبری این روزنامه در دوران پیش از حمله به عراق (به رهبری آمریکا) دوباره زنده کرده است؛ زمانی که ادعاها درباره وجود «سلاحهای کشتار جمعی» صدام حسین، به جلب حمایت عمومی برای جنگ کمک کرد.
جودیت میلر، روزنامهنگار سابق نیویورک تایمز، از جمله خبرنگارانی بود که با گزارشهای خود به ادعاها درباره برنامههای تسلیحاتی عراق دامن زد؛ ادعاهایی که بعدها بیاساس بودنشان ثابت شد.
در سپتامبر ۲۰۰۲، میلر در نگارش گزارشی مشارکت داشت که مدعی بود عراق تلاشهای خود برای دستیابی به سلاحهای هستهای را تشدید کرده است. در این گزارش به نقل از مقامات آمریکایی آمده بود که بغداد به دنبال تهیه لولههای آلومینیومی برای غنیسازی اورانیوم است.
دیک چنی، معاون وقت رئیسجمهور آمریکا، با استناد به گزارش این روزنامه درباره لولههای آلومینیومی، تلاش کرد مواضع دولت جورج دبلیو بوش علیه عراق را تقویت کند. این ادعاها بعدها رد شدند.
دو ماه پس از آغاز حمله به عراق در مارس ۲۰۰۳، میلر در تهیه گزارشی همکاری کرد که در آن به نقل از نهادهای اطلاعاتی آمریکا آمده بود دو تریلر مرموزِ کشفشده در عراق، در واقع واحدهای سیاری برای «تولید عوامل میکروبی جهت ساخت سلاح» بودهاند.
با این حال، یک سال پس از آغاز جنگ آمریکا علیه عراق، نیویورک تایمز به وجود کاستیهای جدی در گزارشهای خود پیرامون وقایع منتهی به جنگ اذعان کرد؛ از جمله تکیه بر اظهارات افراد جداشده از حکومت عراق و تبعیدیانی که خواهان تغییر رژیم بودند.
این روزنامه اعلام کرد: «ما به مواردی برخوردیم که در آنها، دقت و سختگیری لازم در پوشش خبری اعمال نشده بود.»