به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از المجله، شی جینپینگ، رئیس جمهوری چین، در یک نمایش باشکوه از دوستی، میزبان دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه در ویلای کیلین در شنژن بود. این نشست سهجانبه تاریخی شامل دست دادنهای گرم، آغوشهای آسفالتی و دراز کردن دستها برای دوربینهای جهان بود. پکن این اجلاس را "پیشگامانه" خواند؛ ترامپ به آن "۱۲ از ۱۰" امتیاز داد و از پوتین و شی به عنوان "دوست" یاد کرد.
اما شاید آشکارترین تحول این هفته قبل از عکسهای شنژن رخ داد. در پاسخ به این سوال که آیا او پکن را برای توقف جاسوسی از ایالات متحده تحت فشار قرار خواهد داد، ترامپ شانههایش را بالا انداخت: "ما از آنها جاسوسی میکنیم... فکر میکنم این کار را بهتر از چین انجام میدهیم." او سپس افزود: "من همه چیز را میدانم."
تعاملات دوستانه بین رهبران نشان داد که همکاری بین قدرتهای بزرگ جهان امکانپذیر است. برخی متوجه شدند که ترامپ نسبت به شی و پوتین، در مقابسه با برخی از نزدیکترین متحدان غربی آمریکا، گرمی و صمیمیت بسیار بیشتری نشان میدهد. اما در زیر سطح، این سه قدرت بزرگ همچنان در مورد جنگهای اوکراین و ایران و خطوط کلی نظم نوین جهانی، عمیقاً اختلاف نظر دارند.
به نظر میرسد تنها چیزی که آنها بر سر آن توافق دارند، برچیدن نهادهای بینالمللی است که آنها را به هم پیوند میدهد، مانند دادگاه کیفری بینالمللی و سازمان ملل. در واقع، ترامپ درست در آغاز دومین دوره ریاست جمهوری خود، ایالات متحده را از ۶۶ سازمان بینالمللی که ۳۱ مورد از آنها نهادهای سازمان ملل بودند، خارج کرده است.
در اجلاس شنژن، او قول داد که از حاکمیت ملی در برابر "سازمانهای جهانی سرکش" محافظت کند و به طور خاص دیوان کیفری بینالمللی را برجسته کرد. پوتین باید از شنیدن این موضوع خوشحال شده باشد، زیرا خود او موضوع حکم بازداشت دیوان کیفری بینالمللی به دلیل اوکراین است.
پکن نیز به نوبه خود، از زمان صدور حکم بازداشت دیوان کیفری بینالمللی برای رودریگو دوترته، رئیس جمهوری سابق فیلیپین، با این دادگاه مخالفت کرده است و همچنین دادخواستها در مورد سین کیانگ را رد میکند. از این دیدگاه، به نظر میرسد که بیاحترامی به این نهادها مشترک است.
این بدان معنا نیست که سازمان ملل متحد یک شبه ناپدید خواهد شد. این سه قدرت همچنان مزایایی در چندجانبهگرایی میبینند، اما رویکردی گزینشیتر را ترجیح میدهند. به نظر میرسد آنها نهادها را به دو دسته تقسیم میکنند: دستهای که آنها را محدود میکنند (مانند دیوان کیفری بینالمللی، معاهدات کنترل تسلیحات و نهادهای حقوق بشری) و دستهای که به نفع آنها هستند (مانند حق وتو در شورای امنیت).
تغییر جهت ناگهانی شی
ترامپ در شنژن بر ایده یک توافق سهجانبه برای کنترل تسلیحات هستهای تأکید کرد؛ پیشنهادی که وزارت امور خارجه پکن، درست یک روز پیش از ورود رئیسجمهوری آمریکا، آن را «نه منطقی و نه واقعبینانه» توصیف کرده بود. با این حال، در جریان این نشست، شی با درخواست برای ممنوعیت و نابودی تمام سلاحهای هستهای، ورق را برگرداند.
گرچه سخنان او با تحسین بینالمللی مواجه شد، اما این موضع بیشتر نوعی ردِ مؤدبانه طرح ترامپ بود تا اقدامی برخاسته از خیرخواهی. زرادخانه هستهای چین (که بیش از ۶۰۰ کلاهک تخمین زده میشود) بسیار کوچکتر از زرادخانههای آمریکا و روسیه (که بیش از ۵۰۰۰ کلاهک برآورد میشوند) است. هر گونه کاهشِ متناسب، چین را خیلی زودتر از دو قدرت دیگر به مرز صفر میرساند؛ تعهدی که هیچ رهبر چینی زیر بار آن نخواهد رفت.
پیام روشن بود: چین همگام با قدرتهایی که هشت برابرِ آن سلاح هستهای دارند، دست به کاهش تسلیحات نخواهد زد. اگر واشنگتن خواهان خلع سلاح است، پس همه باید همزمان به سطح صفر برسند. از آنجا که هیچکس چنین کاری نخواهد کرد، پیشنهادِ خلع سلاحِ کامل برای پکن هزینهای ندارد و در عین حال، این کشور را در جایگاه طرفی اصولی قرار میدهد.
ناکامی ترامپ در پیشبرد دستورکار هستهایاش در بیانیه پایانی نشست نیز بازتاب یافت؛ هیچ تعهد یا معاهدهای امضا نشد. در عوض، این سه قدرت تأکید کردند که در جنگ هستهای هیچکس پیروز نمیشود و وعده دادند که گفتگوها پیرامون کاهش خطرات هستهای را ادامه دهند. پکن میتواند ایجاد خطوط ارتباطی مستقیم (هاتلاین) و اطلاعرسانیهای متقابل را بپذیرد، اما زیر بار کاهش تسلیحات هستهای نخواهد رفت.
بنابراین، محتملترین مسیر برای چین، ادامه توسعه زرادخانه هستهای است. پنتاگون پیشبینی میکند که چین تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۱۰۰۰ کلاهک هستهای در اختیار خواهد داشت. در همین حال، معاهدات میان آمریکا و روسیه که زمانی سقف زرادخانههای آنها را تعیین میکردند، منقضی شدهاند. جهان از دوران جنگ سرد — که در آن دو قدرت هستهای (آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی) برای هژمونی جهانی رقابت میکردند — عبور کرده و وارد رقابت سهجانبه جدیدی برای کسب قدرت شده است.
طرفداران این نشست استدلال میکنند که گفتگو میان سه قدرت هستهای، جهان را امنتر میسازد. این ادعا از منظری محدود، درست است؛ چرا که رهبرانی که با یکدیگر در ارتباطند، در شرایط بحرانی کمتر احتمال دارد دچار اشتباه محاسباتی در مورد یکدیگر شوند. اما منتقدان هشدار میدهند که حتی اگر این نشست (شنژن) خطر بروز حوادث را کاهش داده باشد، در عین حال ریسکهای سیستماتیک را از سه طریقِ خطرناک افزایش داده است.
سه خطر سیستماتیک
اولین مورد، هستهای است. با توجه به اینکه هیچ محدودیتی در پیمانهای واشنگتن و مسکو وجود ندارد و پکن نیز تمایلی به پذیرش محدودیتها ندارد، هر سه زرادخانه اکنون بدون محدودیت هستند. یک مسابقه سهجانبه کنترلنشده و بدون بازرسی بسیار خطرناکتر از مسابقه دوطرفهای است که جنگ سرد ایجاد کرد و «گفتگو در مورد کاهش خطرات هستهای» برای متوقف کردن یا کند کردن مسابقه هستهای کافی نیست.
دومین مورد، خطر فناوری است. ایالات متحده و چین آشکارا رقابت اطلاعاتی دائمی بر سر تراشهها و هوش مصنوعی - که از نظر استراتژیک متحولکنندهترین و کشندهترین فناوریهای عصر هستند - را پذیرفتهاند. برخلاف سلاحهای هستهای، مسابقه تسلیحاتی هوش مصنوعی هیچ شکل فیزیکی ندارد، فاقد نظارت روشن است و با سرعت برقآسا در حال توسعه است. همچنین قبل از اینکه هیچ قانونی در مورد آن توافق شود، به سرعت در ارتشها ادغام میشود.
سومین مورد، نظم جهانی مبتنی بر قانون است. وقتی سه کشور قدرتمند، مقامات خود را از عدالت بینالمللی مصون اعلام میکنند، این امر عملاً سایر رهبران جهان را نیز تشویق میکند که از قوانین بینالمللی سرپیچی کنند و ذهنیتی ایجاد شود که در آن قوانین بینالمللی تابع قدرت میشوند.
در این زمینه، اروپا که رهبرانش در روز اجلاس شنژن در برلین به عنوان ائتلاف مشتاقان اوکراین گرد هم آمدند، دفاع از خود را تسریع خواهد کرد. در ژاپن و کره جنوبی، بحثها در مورد دستیابی به سلاحهای هستهای بلندتر خواهد شد. تایوان هر مکثی در فروش تسلیحات ایالات متحده را به عنوان یک شکست در قمار ژئوپلیتیکی خود تلقی خواهد کرد.
تصاویر کیلین ویلا به عنوان تصاویری از دوستی به یاد خواهند ماند، اما واقعیت جهانی بسیار آشکارتر است. مسابقه تراشهها در حال داغ شدن است؛ امتناع چین از محدود کردن زرادخانه هستهای خود احتمالاً آن را تسریع خواهد کرد؛ و هر سه رهبر توافق کردند که قوانین بینالمللی نباید در مورد آنها اعمال شود. نشست سه جانبه ایالات متحده، چین و روسیه، جهان را ناامنتر میکند، نه امنتر.