دوشنبه ۲ آذر ۱۴۰۵ - ۰۰:۳۱
نظرات: ۰
۰
-
یادی از درویش‌خان و تیتر داغ «تار مُرد» روزنامه اطلاعات

دوم آذر سالروز درگذشت غلامحسین درویش معروف به درویش‌خان، استاد برجسته و تحول‌آفرین موسیقی سنتی ایران، در سال ۱۳۰۵ خورشیدی است؛ هنرمندی که مرگ ناگهانی و تلخش در سانحه رانندگی، جامعه هنری را در بهت و سوگ فروبرد.

به گزارش اطلاعات آنلاین،‌ فردای آن شب تلخ، روزنامه اطلاعات با تیتر «تار مُرد» دوستداران موسیقی در تهران را عزادار کرد و ماجرای درگذشت او را چنین گزارش داد: «دیشب در خیابان امیریه واقعه اسف‌انگیزی رخ داده و آقای غلامحسین درویش‌خان در نتیجه تصادف اتومبیل با درشکه فوت می‌نمایند. اتومبیل مزبور از جلوی درشکه که ایشان در آن بوده‌اند غفلتا تصادف و به طوری به درشکه می‌خورد که اسب‌های درشکه را تلف نموده و مشارالیه را زیر می‌گیرد. پس از وقوع حادثه، فورا مامورین پلیس، آقای غلامحسین‌خان را که مشرف به فوت بوده به مریضخانه نظمیه می‌برند. فورا اطبا در مریضخانه حاضر شده و ایشان را تحت معالجه قرار می‌دهند ولی مشارالیه حالش سخت و مقارن نصف شب، دار فانی را وداع می‌گوید. شوفر اتومبیل در همان موقع فرار نموده ولی اتومبیل تحت توقیف درآمده است.»

کارنامه پربار هنرمند

غلامحسین درویش در سال ۱۲۵۱ خورشیدی در تهران چشم به جهان گشود؛ در خانواده‌ای که پدرش حاجی بشیر از اهالی زیدشت طالقان بود و با سه‌تار آشنایی داشت و مادرش از ترکمانان بود. پدر که فرزند را با محبت «درویش» صدا می‌زد، ناخواسته نامی ماندگار برای او رقم زد؛ نامی که بعدها به عنوان نام خانوادگی و لقب هنری این موسیقیدان بزرگ بر زبان‌ها افتاد.

کودکی و نوجوانی غلامحسین با نوای ساز و فضای پرالتهاب دربار و شهر گره خورده بود. او نخستین الفبای موسیقی را نزد پدر آموخت و سپس به مدرسه موزیک دارالفنون راه یافت تا با خط موسیقی، شیپور، طبل کوچک و اصول موسیقی غربی آشنا شود. رفت‌وآمد به دربار و حضور در دسته‌های موزیک، از جمله موزیک ملیجک یا دسته موزیک کامران میرزا، شوق او را به موسیقی دوچندان کرد؛ اما عشق واقعی او در تار و سه‌تار خلاصه می‌شد. او شاگردی آقاحسینقلی فراهانی را برگزید و با سال‌ها تمرین و ممارست، چنان در نواختن تار و سه‌تار پخته و چیره‌دست شد که به یکی از برترین شاگردان استاد تبدیل گشت و از هم‌نشینی با میرزا عبدالله فراهانی نیز بهره‌های فراوان برد.

در مسیر زندگی هنری او، آشنایی با کمال‌السلطنه دریچه‌ای تازه گشود. شبی که آقاحسینقلی در محضر شعاع‌السلطنه، پسر دوم مظفرالدین‌شاه، ساز می‌زد، ادامه دستگاه را به شاگردش غلامحسین سپرد و درویش‌خان چنان درخشان ظاهر شد که به جرأت نوازندگان مخصوص شاهزاده درآمد. همراهی با شعاع‌السلطنه او را به شیراز کشاند؛ جایی که ازدواج کرد و صاحب دختری به نام قمر شد. اما محدودیت‌های دربار و نارضایتی شاهزاده از تدریس خصوصی درویش‌خان برای کسب درآمد بیشتر، کار را به جایی رساند که خشم شعاع‌السلطنه برانگیخته شد و تنها شفاعت کمال‌السلطنه او را از گزندی بزرگ نجات داد.

درویش‌خان که از تنگناهای ملازمت درباری به ستوه آمده بود، پس از بازگشت به تهران در پی راهی برای رهایی گشت. ماجرای فرار او از در پشتی خانه پس از اعزام فراش از سوی شاهزاده و پناه بردن به دوستش عباس‌قلی‌خان، سرایدار سفارت انگلستان، یکی از صحنه‌های خواندنی زندگی اوست؛ جایی که نواختن پیانو در حضور سفیر و همسرش، زمینه‌ساز نامه‌ای شد که سرانجام او را از قید مزاحمت شعاع‌السلطنه آزاد کرد.

پس از رهایی، فصل تازه‌ای از آفرینش و کنش اجتماعی در زندگی درویش‌خان آغاز شد. دیدار او با عارف قزوینی در گلندوک و پیوستن به صفاعلی ظهیرالدوله و انجمن اخوت، هم‌زمان با جنبش مشروطه، به او میدان داد تا رهبری ارکستر انجمن اخوت را بر عهده بگیرد و کنسرت‌هایی را برای عموم مردم برگزار کند. او همچنین با برگزاری کنسرت‌های خیریه، از جمله برای ایتام مدارس ملی و قحطی‌زدگان روسیه، چهره‌ای اجتماعی و نیکوکار از خود به جای گذاشت.

درویش‌خان در دو سفر به خارج از کشور، نخست به لندن در دوران استبداد صغیر و سپس به تفلیس، همراه با بزرگانی چون حسین طاهرزاده، اقبال‌آذر، عبدالله دوامی و مشیر همایون شهردار، آثار ارزشمندی را بر روی صفحه گرامافون ثبت کرد و با موسیقی و سازآرایی غربی نیز از نزدیک آشنا شد.

آنچه درویش‌خان را در تاریخ موسیقی ایرانی جاودانه کرد، نگاه نوآورانه و جسورانه او بود. او با افزودن سیم ششم به تار، تنوع کوک‌ها را افزایش داد؛ قطعه «پیش‌درآمد» را به عنوان مقدمه‌ای مستقل و منسجم در موسیقی ایرانی پروراند و گسترش داد؛ از یکنواختی قطعات طولانی کاست و با ساخت تصنیف‌هایی ماندگار همچون «بهار دلکش» و «ز من نگارم» و رنگ‌های پرشور و متنوع، آهنگسازی نوین را به جایگاهی حرفه‌ای و مستقل رساند. سرانجام در شب دوم آذر ۱۳۰۵، آن حادثه تلخ در خیابان امیریه رخ داد تا نوای ساز او خاموش شود، اما میراث هنری و یادش نه فقط در قطعات به‌جا مانده با تار، که در تار و پود موسیقی ایران جاودانه ماند.

برچسب‌ها

شما چه نظری دارید؟

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
0 / 300
captcha

پربازدیدترین

پربحث‌ترین

آخرین مطالب

بازرگانی