هادی حق شناس استاندار گیلان در گفت وگو با اعتماد در پاسخ به این پرسش که خطر گزارش های پوچ و مهمل برای جامعه ایرانی چیست؟ می گوید: «در برخی از دستگاه ها برخی از کارشناسان با این نیت که مقامات ارشد ممکن است گزارش های ارسال شده را با دقت نخوانند یا با این فکر که مقامات مافوق اطلاعات فنی لازم را ندارند و به دلیل حجم کارها ممکن است فرصت مطالعه گزارش ها را نداشته باشند، گزارش هایی می نویسند و اطلاعاتی را ارایه می کنند که هیچ مبنا و پایه علمی و آماری و تخصصی ندارد. گزارش نمی نویسند که منجر به اتخاذ تصمیم شوند یا برای اینکه منتج به ارایه طریق بشود یا اینکه مساله پروژه ای را حل کنند، بلکه فقط برای پر کردن عرضه گزارش می نویسند.»
حق شناس ادامه می دهد: «این نوع گزارش ها آسیب های بسیاری به روند توسعه کشور وارد ساخته. یکی از کلید واژه هایی که در سال های اخیر در ادبیات برنامه ریزی ایران رایج شده، بحث آمایش سرزمینی است. آمایش سرزمینی مبتنی بر این اصل است که هر منطقه یا استانی متناسب با چه نوع سرمایه گذاری هایی است؟ به عنوان مثال با یک مقیاس کلان، وقتی استانی در کشور مشکل آب دارد، طبیعی است که برای توسعه نباید اجازه داد در آنجا کاشت، داشت و برداشت برنج صورت گیرد. یا وقتی استانی مشکل آب های سطحی دارد باید در اولویت طرح های آب و فاضلاب و شبکه قرار بگیرد. این ۲مثال را ذکر کردم به این دلیل که هر کس که این دو گزاره را می بیند قطعا به این نتیجه می رسد که دستگاه برنامه ریز و تصمیم ساز حتما در نقطه ای از کشور که سطح آب های زیرزمینی بالاست باید طرح های فاضلاب اجرا کند و در نقطه ای از ایران که مشکل کمبود آب دارد، نباید کشاورزی پر آب به کار بگیرد.»
او ادامه می دهد: «ولی همه این اتفاقات رخ می دهند، به دلیل برخی گزارش های غلط کارشناسی که مبنای تصمیم سازی و تصمیم گیری شده است. اینگونه موارد بسیار زیاد در کشور وجود دارند. دلیلی که امروز ایران با انبوه پروژه های نیمه کاره و ناترازی مواجه است، همین نوع گزارش های غیر کارشناسی و غیر تخصصی است. علت اینکه ایران با ناترازی ها در بخش های مختلف مواجه شده به دلیل عدم کار کارشناسی واقعی و علمی است. همه از کار کارشناسی صحبت می کنند اما کار کارشناسی که مبتنی بر واقعیت ها، راهگشایی و توانایی حل مساله باشد، کم است.»
استاندار گیلان با اشاره به اینکه علت اینکه اقتصاد ایران تورم های بلندمدت را تجربه می کند بر اساس همین وهم است، می گوید: «در واقع در دولت های قبل تصور می شد اگر استقراض شود و استقراض را تبدیل به کار عمرانی کنیم، برای معیشت و توسعه مفید است.خوب است بررسی شود طی ۲الی ۳سال گذشته، چه حجمی از استقراض تحت عنوان اوراق خزانه انجام شده است. استقراض یعنی اصل پول به علاوه فرع پول به سرمایه گذار پرداخت شود. دولت برای اجرای پروژه فقط هزینه اسمی نیست، بلکه یک عددی به نام نرخ سود هم نصیب قیمت تمام شده می شود و هزینه ها را بالا می برد.»
او می گوید: «چرا به اجرای چنین پروژه هایی در گذشته رضایت داده شده است؟ به دلیل بحث ها کارشناسی. کدام کارشناسی ها؟ کارشناسی هایی که در آنها اصول علمی رعایت نشده است. این یک واقعیت تلخ در گزارش نویسی ها است که منجر به تصمیماتی شده که برخی از ناترازی های پولی، مالی، ارزی و...را در کشور ایجاد کرده اند. به نظر می رسد که نیازمند توجه جدی به بحث شایسته سالاری هستیم. شایسته سالاری فقط مبنای مدیران نیستند. کارشناسان اگر کارشناسان علمی و کارکشته و پخته و به دور از هوا و هوس باشند، بسیاری از تصمیم گیری ها می تواند در راستای رفع مشکلات مردم و رفع ناترازی ها به کار گرفته شوند.»
برای رفع گزارش های پوچ چه کنیم؟
مهدی شیرزاد تحلیلگر مسائل سیاسی از منظر متفاوتی به بحث ورود کرده و درباره این نوع گزارش های پوچ و غیر کاربردی می گوید: «صحبت های رهبری و تعابیری که ایشان به کار بردند نشان می دهد ایشان مسلط به اعداد و ارقام کشور هستند و با دقت موضوعات را رصد می کنند. بعضا برای فعالان سیاسی این پرسش ایجاد می شود که آیا رهبری از شرایط کشور و مسائل اطلاع کافی دارند یا نه؟ این نوع تعابیر نشان می دهد که ایشان با دقت نظر بالایی نسبت به مسائل کشور مسلط هستند. این موضوع جای امیدواری دارد و می تواند اطمینان خاطری برای جامعه و سیاست مداران ایجاد کند که به هر حال به دقت، اوضاع و احوال منطقه ای و بین المللی و شرایط اجتماعی و اقتصادی کشور رصد می شود.»
شیرزاد یادآور می شود: «مساله بعدی اینکه فقط دولت شهید رییسی در معرض یک چنین گزارش های مهمل و پوچی قرار نداشته و سایر دولت ها هم در معرض یک چنین مشکلاتی قرار داشته و دارند. وقتی ساختار بوروکراسی کشور به دلیل تنگ نظری ها، دخالت های نا به جای بعضا امنیتی از متخصصان خالی می شود، زمینه برای ظهور و بروز و تولید گزارش های مهمل و غیر تخصصی فراهم می شود. این اظهارات را به عنوان مچ گیری از دولت شهید رییسی نباید تلقی کرد. این خطری است که برای هر دولتی از جمله دولت پزشکیان قرار دارد.»
شیرزاد در پاسخ به پرسش «اعتماد» که برای رفع این نوع گزارش های غیر مستند و غیر تخصصی چه باید کرد؟ می گوید: «راه حل، باز کردن درهای دولت و نظام بوروکراسی کشور به روی متخصصان و نشاندن نظرات کارشناسی و تخصصی به جای گزارش های پوچ و مهمل و شعاری است. این روند نیازمند تجدیدنظر جدی در رویکردهای امنیتی، استعلام ها و انتصابات مدیریتی است. نیازمند تجدید نظر جدی در ساختار اجرایی کشور است. ساختار اجرایی کشور باید این ظرفیت را پیدا کند که از تمام ظرفیت تخصصی و منابع انسانی کشور حداکثر بهره را ببرد. نه اینکه در حضور یک گروه، جریان و طیف خاص محدود شود.»
او می گوید: «از سوی دیگر باید توجه داشت این تیپ گزارش های مهمل و شعاری در عرصه های مختلف کشور وجود دارد. اینکه عده ای درباره شرایط جامعه، وضعیت دین داری یا شرایط فرهنگی جامعه سراغ مراجع یا متدینان و گروه های مرجع می روند و گزارش هایی را می دهند که باعث نگرانی می شود. گزارش هایی از این دست که جامعه ایرانی بی دین شده، از دین فاصله گرفته، بی اخلاق شده و وضعیت بدی پیدا کرده و... باعث بروز مشکلات جدی می شود. این نوع گزارش ها فاقد دقت علمی و روش های علمی در نظر سنجی ها هستند. این روند در عرصه های مختلف باعث ایجاد تنش در سطح جامعه و سیاست گذاری ها می شود.»
